Ποιητέρια

«θα σας ρίξω στα βαθιά και θα μάθετε να κολυμπάτε!»

2007-11-16T12:34:00.000+02:00

"Σαν κολυμπάς

στην θάλασσα της κρίσης και του λάθους,

και το νησί της σιωπής

δεν φαίνεται πουθένα,

δεν μένει τίποτα,

παρά την θάλασσα αυτή νa αγαπήσεις."

Απάντηση ανώνυμου στο άρθρο του Σκεπτικιστή :

«θα σας ρίξω στα βαθιά και θα μάθετε να κολυμπάτε!»

Ανδρονίκη Μαστοράκη : "Στο δρόμο της επιστροφής".

2007-10-14T00:48:00.000+02:00

Στο δρόμο της επιστροφής

δεν με κανάκεψες πατέρα
απαίτησες τη σάρκα μου
αχόρταγος νεκρός
για να με φτύσεις σ' ένα θέατρο συνείδησης
φρικτή οσμή από λευκά οστά
που αντιστέκονται
η ύπαρξή μου αντιστέκεται
πες: γεννηθήτω σκότος
πες!
θα κλάψω
όχι, όχι πιστεύοντας
τα δάκρυα της Ίσιδας θα κλάψω
για τα θυσιασμένα όνειρα
κι αύριο
της φωτεινής νύχτας το δυσνόητο τραγούδι θα ξεχάσω
θα σε ξεχάσω
θα γίνω ένα

-Ανδρονίκη Μαστοράκη-

Ενα τετράστιχο με αιώνιο περιεχόμενο

2007-06-04T20:08:00.000+03:00

Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος διέκρινε τη σημασία του και μίλησε γι’ αυτό
Του Σωτηρη Γουνελα*
Ζήσιμος Λορεντζάτος

Ενα τετράστιχο του Χαίλντερλιν
εκδ. Ικαρος, 2006

Με τη συμπλήρωση τριάντα χρόνων από την πρώτη του έκδοση, ο «Ικαρος» εξέδωσε ένα μικρό κείμενο που είχε διαβαστεί ως ομιλία στη Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία «Η Τέχνη» της Θεσσαλονίκης, το 1967. Είναι παράξενο ότι τόσα χρόνια, παρά τις ποικίλες εκδόσεις ποιημάτων του μεγάλου αυτού ποιητή, πουθενά δεν γίνεται αναφορά στο θαυμάσιο αυτό κείμενο. Σαν να μην υπήρχε. Το τετράστιχο λέγεται «Το ασυχώρετο» και στη μετάφραση του Ζ. Λ. είναι το ακόλουθο:

Να λησμονήσης φίλους, να περιγελάσης τον τεχνίτη,
Και το βαθύτερο μυαλό να το περνάς μικρό και τιποτένιο,

ο Θεός το συχωράει - μην ταράξης μόνο
Ποτέ σου την ειρήνη των αγαπημένων.

Ο λόγος που αποφάσισα να γράψω αυτό το σημείωμα είναι κυρίως για να πω ότι ο Ζ. Λ., ένας άνθρωπος που διέστειλε τον νου του σε Ανατολή και Δύση και περιόδευσε τα πεδία του λόγου σαν άλλος Οδυσσέας, σταμάτησε σε αυτό το μικρό ποίημα και συγκεντρώθηκε πάνω του, διακρίνοντας τη σημασία του τετράστιχου μέσα στην ποίηση και πέρα από την ποίηση. Σε πείσμα της μονομανίας για αδιάκοπες αλλαγές της μορφής, που οι περισσότερες ελάχιστη σημασία δίνουν στο περιεχόμενο, σε σημείο που πολλές φορές θαρρείς ότι αυτά τα δύο είναι αποσπασμένα μεταξύ τους και σχεδόν δεν συναντιούνται, βρισκόμαστε εδώ μπροστά σε ένα ποιητικό κομμάτι όπου χωρίς να παραγνωρίζεται η μορφή –ο Χαίλντερλιν είναι από τους μεγαλύτερους, μόνο που οι Γερμανοί μάλλον εκ των υστέρων και κατόπιν εορτής το κατάλαβαν, αφού τον άφησαν να βυθιστεί στη μόνωση της τρέλας σαράντα περίπου χρόνια– η σημασία του αντλείται πιο πολύ από το περιεχόμενο· ή αν θέλετε, η λιτή, καίρια, δωρική μορφή του αναδείχνει το αιώνιο θα έλεγα περιεχόμενό του. Αυτό που κατά την κρίση μου προσκάλεσε τον Λορεντζάτο να μιλήσει για το ποίημα.
Η εποχή μας είναι μια τρομακτική εποχή. Είναι τέτοιος ο ίλιγγος, ο θόρυβος, οι ταχύτητες, οι εναλλασσόμενες εικόνες, η ασίγαστη φλυαρία, η μετατροπή της νύχτας σε μέρα (ειδικά στην Ελλάδα) που η προτροπή
μην ταράξης μόνο
Ποτέ σου την ειρήνη των αγαπημένων
μπορεί να ηχεί απόκοσμη, αινιγματική, οπισθοδρομική, ή το λιγότερο αλλόκοτη. Δεν είναι τυχαίο που ο Ζ. Λ. σχολιάζοντας το τετράστιχο διατυπώνει τη φράση: «Εχω την προκαταβολική εντύπωση πως θα πρέπη να ανασηκώσουμε αρκετά παραπετάσματα προτού φτάσουμε στο άδυτο· εκεί που προσπαθεί τελικά να μας φέρη από το χέρι το μικροσκοπικό αυτό ποίημα». Και αμέσως μετά το χαρακτηρίζει «απροσμέτρητο».
Ο Ζ. Λ. πίστευε ότι υπάρχει συγγένεια ανάμεσα στην ποίηση και το μεγάλο μυστήριο (της Ζωής, του Λόγου και του Πνεύματος) και απέφευγε τις αναλύσεις, έχοντας βεβαιωθεί με παιδεμό μακροχρόνιο, συντροφευμένος από το έργο μεγάλων –των μεγαλύτερων– ποιητών, από καταβολής –Ομηρος, Τραγικοί, νεότεροι Ελληνες και ξένοι– ότι «δεν χρησιμεύει να αναλύσουμε αυτό το μυστήριο ή να το απομυστηριώσουμε». Η στάση αυτή τον έβγαλε ίσως από το κέντρο της σύγχρονης «ποιητική αγοράς» (και οποιασδήποτε αγοράς) αλλά τον έφερε σε εκείνο το άλλο Κέντρο, που σαν Φως, σαν Πρόσωπο και σαν Λόγος μιλά στους ανθρώπους μέσα από ποικίλες τέχνες, όταν αποτελούν «συνέργεια» ζωής και πνευματικής εγρήγορσης με κατακόρυφο άξονα την Αγάπη. Οσα δηλαδή περιέχει το τετράστιχο του Χαίλντερλιν.
* Ο Σωτήρης Γουνελάς είναι ποιητής - συγγραφέας.

Καθημερινή 13 - 05 - 07

"Moments" των Avi & Rachel Abrams

2007-04-01T09:36:00.000+02:00

"Moments"

The present is a fire
licking at the edges of future
It slowly burns away
Red-hot, immediate
blackened, crumbling into
unreliable memory

The past is a crumpled sheet;
Skipping around the high points
Reality fades away
-- but returns, intense and startling

Moments of now
fall like snow
Innumerable; unique
Not even days of drudgery
are ever quite the same.
They pile into drifts until
the hot sun of passing time
fades and melts them.

...yet the Moment lasts longer;
Dwelling in memory, it lingers
in the afterimage of life,
reflecting watercolour of events
on it's smooth surface.
I look into a mirror
- next moment - it is me
looking at my own past.

There is an inertia of a passing moment.
"Slow time" is meant to help us, mortals
to consume intense eternity -
- a moment by softly-yielding moment

Mercy
tends to linger.

------------
"When God created time, He made lots of it"

Avi & Rachel Abrams
@ Feb 2005
Art is copyright Nicholas Rougeux

ποίημα για την ποίηση

2007-03-30T00:50:00.000+02:00

Ποίημα για την Ποίηση

Οι λέξεις είναι κοσμήματα
όσα πιο πολλά φοράει τις
τόσο πιο γελοίος δείχνει.

Τοιχωρύχος

Ποιητικό ντεμπούτο της Έλλης Χατζή, με θέμα τον έρωτα

2007-03-30T00:28:00.000+02:00

Πρωτοεμφανιζόμενη στον χώρο της λογοτεχνίας, η Ελένη Χατζή δίνει τα διαπιστευτήριά της στην ποίηση με τον «Ορείχαλκο» (εκδ. Γαβριηλίδης). Στα 29 ποιήματα της συλλογής θα βρούμε τα θέματα της απουσίας, της παράκλησης, του έρωτα και του θανάτου. Θραύσματα αισθημάτων, διακριτική η σύγκρουση φωτός και σκιάς, οι αρχετυπικοί φόβοι της ανθρώπινης ύπαρξης:

«Γιατί φοβάμαι τις μεγάλες μέρες/

Φοβάμαι τα μάτια μου που μεγαλώνουν/

και με βλέπουν/

Που μ’ εγκαταλείπουν/

χωρίς να ζητήσουν τίποτα».

Η Ελένη Χατζή έχει σπουδάσει φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε μεταπτυχιακά αρχαιολογίας στο Λονδίνο. Εργάστηκε στην εκπαίδευση και στη συνέχεια μεταπήδησε στον χώρο των εκδόσεων. Την έχουν επηρεάσει βαθιά ο Σεφέρης και ο Πεσόα. Καθαρός λόγος, τολμηρός, ιδέες, ευαισθησία, είναι τα χαρακτηριστικά αυτής της πρώτης έκδοσης.

Το σύμπαν και ο άνθρωπος

2007-03-30T00:12:00.000+02:00

Ενα βιβλίο με τις θεμελιώδεις δυνάμεις της δημιουργίας και της ζωής
The Guardian
Το σύμπαν είναι ένα βιβλίο ανοιχτό μόνο στην παρούσα σελίδα. Ποιος ο συγγραφέας είναι γεγονός συζητήσιμο, ουδείς θα δει το οπισθόφυλλο ή θα κατανοήσει τις αρχικές του φράσεις. Ολόκληρη η αφήγηση πρέπει να αναπλαστεί από τη δράση, τα πρόσωπα και τους τόπους που είναι σήμερα ορατά. Εδώ και 40 χρόνια οι φυσικοί επιστήμονες έχουν συντάξει μια ιστορία, η οποία περιγράφει, σε μια ενιαία πλοκή, όλα τα συμβάντα των τελευταίων 13,7 δισεκατομμυρίων ετών. Δεν ξέρουν τι συνέβη στην αρχή, δεν ξέρουν γιατί η πλοκή αυτή είναι κατανοητή και δεν καταλαβαίνουν γιατί υπάρχει η ανάγκη κατανόησής της και τα όντα που θέλουν να την κατανοήσουν.

Η τέλεια ενορχήστρωση
Το σύμπαν μοιάζει να αυτοδιογκώθηκε, από το τίποτα, γινόμενο ένας χωρόχρονος μεστός, σκοτεινής ύλης και σκοτεινής ενέργειας, φωτισμένος από 200 δισεκατομμύρια γαλαξίες, ο καθένας τους περιέχοντας περί τα 200 δισεκατομμύρια άστρα. Οι θερμοπυρηνικοί αντιδραστήρες τούτοι τροφοδοτημένοι από την ίδια τους την ελκτική δύναμη, καίνε αρχέγονο υδρογόνο μετατρέποντάς το σε τέφρα βαρύτερων στοιχείων, τα οποία με τη σειρά τους, γίνονται η πρώτη ύλη πλανητών γύρω από μια νέα γενιά άστρων και στη συνέχεια, ισχυρά, βιομηχανικά κατάλοιπα απ’ όπου, πρέπει να πρωτοσχηματίσθηκε η ζωή σε έναν πλανήτη, πριν από 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια.
Το σύμπαν μπόρεσε να το κατορθώσει αυτό γιατί οι θεμελιώδεις δυνάμεις, οι οποίες ενορχηστρώνουν τη δημιουργία ήταν τονισμένες με απόλυτη ακρίβεια. Αν αυτές ήταν διαφορετικές ακόμη και σε ένα ελάχιστο βαθμό τα άστρα θα καίγονταν ή δεν θα έλαμπαν καθόλου ή δεν θα παρήγαγαν άνθρακα και τις βαρύτερες ύλες από τις οποίες εξαρτάται η ζωή ή θα συρρικνώνονταν αντί να εκραγούν και έτσι δεν θα διέσπειραν νερό και ζωογόνες χημικές ουσίες στον γαλαξία. Ολα αυτά έκαναν τον φυσικό επιστήμονα Φρίμαν Ντάισον να πει ότι κατά μία έννοια «το σύμπαν γνώριζε την έλευσή μας».
Οι κοσμολόγοι αποκαλούν τούτο ανθρωποκεντρική αρχή. Οι πιστοί της θρησκείας, χέρι του Θεού. Και το ένα και το άλλο δεν εξηγούν τίποτα. Ο Πολ Ντέιβις είναι θεωρητικός φυσικός ο οποίος στράφηκε στη νέα επιστήμη της αστροβιολογίας. Εχει γράψει περί τα 20 εκλαϊκευτικά βιβλία με πιο πρόσφατο από αυτά το The Goldilocks Enigma: Why is the Universe just Right for Life (εκδ. Allen Lane, 360 σελ., 22 στερλίνες). Δεν αποπειράται σε αυτό να απαντήσει στα μεγάλα ερωτήματα, από πού προήλθε το σύμπαν, από πού η ζωή και από πού οι άνθρωποι. Αλλά, όπως γράφει ο Τιμ Ράντφορντ στον «Γκάρντιαν» προσπαθεί με ωραίο τρόπο να εξηγήσει τα ερωτήματα και να τα αντιμετωπίσει λογικά.
Υπάρχουν περισσότερα από ένα σύμπαντα; Είμαστε ένας τόμος σε μια απέραντη βιβλιοθήκη; Τούτη είναι η πολύστιχη θεωρία της δημιουργίας που λέει ότι σε ένα πολυσύμπαν μπορούν τα πάντα να συμβούν λογικά και ο Γουίλιαμ Σαίξπηρ και η Πάρις Χίλτον. Οι άνθρωποι είναι εποχικοί κάτοικοι του σύμπαντος. Δεν υπάρχει Θεός ως πρώτος κινών. Στο άπειρο δεν υπάρχει αρχή. Αλλά σε άπειρα σύμπαντα θα υπάρχουν και άπειρες ωσεί Γη και άπειρες όμοιες Γη, ορισμένες τους εικονικές.
Η άλλη θεωρία λέει ότι το σύμπαν προορίστηκε για τη ζωή. Οτι η ζωή συγκεντρώθηκε σιγά και τυχαία αλλά κατά μία έννοια μοιραία. Εάν ο Θεός έπαιξε ρόλο τότε θα ήταν ένας απόμακρος ρόλος. Οπως ακριβώς το σύμπαν πορεύεται σύμφωνα με κάποιους βαθείς νόμους, έτσι και η ζωή εμφανίστηκε χωρίς εμφανή βοήθεια από κάποιο υπερφυσικό ον. Οι περισσότεροι σοβαροί θεολόγοι είναι ικανοποιημένοι με την εξέλιξη του Δαρβίνου, ως ερμηνεία της πολυμορφίας της ζωής. Δεν βλέπουν θέση για ένα Θεό που ερμηνεύει τα ανερμήνευτα. Τον προτιμούν περισσότερο ως νομοθέτη, ένα Θεό δίχως θαύματα. Τούτος θα ήταν ένας Θεός πέραν του χώρου και του χρόνου. Και το μεγάλο ερώτημα είναι: Είχε ο Θεός επιλογή; Μπορούσε να επιλέξει να μη δημιουργήσει το σύμπαν; Πρέπει το σύμπαν να είναι με τον τρόπο που είναι; Εάν τούτο είναι το μόνο, μαθηματικά συνεπές, δυνατό σύμπαν, ο Θεός δεν είχε επιλογή στον σχεδιασμό του. Εάν όμως δεν είχε επιλογή, τότε κατά ποία έννοια είναι αναγκαίος; Αλλά και τούτο αφήνει αναπάντητο το ερώτημα: γιατί το σύμπαν φαίνεται δημιουργημένο για ζωή;
Απαντήσεις δεν υπάρχουν. Και μόνο το ότι μπορούμε και θέτουμε τέτοια ερωτήματα είναι αίνιγμα. Είναι ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο Τζον Μίλτον, ο Νταν Μπράουν και η Πάρις Χίλτον, εκφάνσεις κάποιου αινιγματικού κοσμικού λόγου; Ή είναι, όπως και οι άλλοι εμείς, το χωρίς νόημα αποτέλεσμα ενός χωρίς νόημα πειράματος, το τυχαίο ρίξιμο των κύβων σε ένα κοσμικό καζίνο; Ο Αϊνστάιν είπε κάποτε ότι το πιο ακατανόητο στο σύμπαν είναι το ότι είναι κατανοητό.

Στιγμές φωτισμού
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει κάποιος να το κατανοήσει. Και τούτο συνέβη, όσο γνωρίζουμε, μια φορά μόνο και τώρα. Εάν κατ’ υπόθεση, το ανθρώπινο γένος εξαφανιστεί σε ένα μελλοντικό κατακλυσμό;
«Δεν θα ξανασυμβεί», λέει ο συγγραφέας. «Το σύμπαν μπορεί να ζήσει τρισεκατομμύρια χρόνια τυλιγμένο σε βαθύ μυστήριο, εκτός από κάποιες φευγαλέες στιγμές φωτισμού, σε ένα άστρο, σε ένα κάποιο γαλαξία, 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια μετά την αρχή των πάντων».

Καθημερινή . gr

πεθαίνουν οι δαίμονες;.....ανώνυμου

2007-03-27T09:23:00.000+02:00

Πεθαίνουν οι δαίμονες;

Aug 16, 2006 in Ασκήσεις ύφους, Ποίησης Στάλες, Ερωτήσεις και Απαντήσεις, Metablogging

Αναρωτιέμαι αγάπη μου

οι δαίμονες πεθαίνουν;

Και αν σβήσουν;

Στην κόλαση πάνε

η στον Παράδεισο;

Κι αν η μοίρα θελήσει,

να αναστηθούν;

Μεσσίες γίνονται ή Μάγοι;

Στάχτη,

χωρίς να δικασθούν;

ή ανακηρύσσονται άγιοι;

Ανώνυμου

«Ερωτόκριτος» σε δύο γαλλικές εκδόσεις

2007-03-22T17:25:00.000+02:00

«Tου Κύκλου τα γυρίσματα, που ανεβοκατεβαίνουν, και του Τροχού, που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνουν/ και του Καιρού τα πράματα, που αναπαημό δεν έχουν, μα στο Kαλό κ’ εις το Kακό περιπατούν και τρέχουν». Οι πρώτοι στίχοι του «Ερωτόκριτου» που ακόμα αποστηθίζουν οι Κρητικοί μιλούν για τα γυρίσματα του καιρού. Να λοιπόν που ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και το κρητικό έπος του Βιντσέντζου Κορνάρου μεταφράστηκε στα γαλλικά έπειτα από περίπου 400 χρόνια.
Η εφημερίδα Le Monde σε πρόσφατο άρθρο της μιλάει για το εμβληματικό έργο της κρητικής σχολής που κυκλοφορεί στη Γαλλία από δύο ξεχωριστούς λογοτεχνικούς οίκους. Η μία έκδοση είναι του οίκου «Zoe» με μία μετάφραση σε πρόζα που επιμελήθηκε ο Denis Kohler και εμπλουτίστηκε από ένα επίμετρο του Γιώργου Σεφέρη (320 σελίδες και τιμή 22 ευρώ). Η άλλη έκδοση είναι του οίκου «Jose Corti» με μια έμμετρη μετάφραση του Robert Davreu που πωλείται μαζί με ένα ελληνικό cd (354 σελίδες και τιμή 30 ευρώ).
Το άρθρο αναφέρεται συνοπτικά στην ιστορία του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας, υπογραμμίζοντας την κεφαλαιώδη σημασία του έργου για τα νεοελληνικά γράμματα στο σύνολό τους.

Ποίηση στα ερείπια βιβλιοπωλείου της Βαγδάτης

2007-03-21T18:33:00.000+02:00

Οι Αραβες λένε ότι οι Αιγύπτιοι γράφουν βιβλία, οι Λιβανέζοι τα εκδίδουν και οι Ιρακινοί τα διαβάζουν. Παραμονή της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης χθες και ο Ιρακινός ποιητής Aχμέντ Αμπντέλ Σάρα επέλεξε να απαγγείλει στίχους στα ερείπια φημισμένου βιβλιοπωλείου της Βαγδάτης, το οποίο, μόλις πριν από δύο εβδομάδες, ήρθε να προστεθεί στην αλυσίδα των καταστροφών κατά τα τέσσερα χρόνια του πολέμου.

Ποίηση στα μέσα μεταφοράς

2007-03-21T18:24:00.000+02:00

Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης η σημερινή και από προχθές έως τις 21 Απριλίου στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς θα ταξιδεύουν και στίχοι του Νίκου Εγγονόπουλου. Στο μετρό, το τραμ, τα λεωφορεία και τα τρένα θα συναντούμε εικαστικό υλικό που φιλοτεχνήθηκε από την ομάδα φοιτητών του εργαστηρίου Γραφικών Τεχνών-Τυπογραφίας και Τέχνης του Βιβλίου της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. Κι αν αυτή είναι η κεντρική εκδήλωση που διοργανώνει το ΕΚΕΒΙ, υπάρχουν σε όλη την Ελλάδα πολλές εκδηλώσεις αφιερωμένες στην ποίηση.

Στη Θεσσαλονίκη, το περιοδικό «Εντευκτήριο», το ΕΚΕΒΙ, το Κέντρο Πολιτισμού Νομαρχίας Θεσσαλονίκης και το Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης διοργανώνουν εκδήλωση (στις 9 μ. μ. στο Underground Εντευκτήριο, Δεσπεραί 9) με τίτλο «Η ποίηση μεταναστεύει». Δεκαπέντε ξένοι ποιητές, οικονομικοί/ πνευματικοί μετανάστες ή και πρόσφυγες από διάφορες χώρες θα διαβάσουν ποιήματά τους στα ελληνικά. Στη βραδιά θα συμμετάσχει το πολυεθνικής σύνθεσης ερασιτεχνικό μουσικό σχήμα «Φωνές των λαών».

Στη Μύκονο, η Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Προβολής και Ανάπτυξης (ΔΕΠΠΑΜ) διοργανώνει εκδήλωση στην αίθουσα της ΔΕΠΠΑΜ στο Ματογιάννι, στις 8.30 μ. μ. αφιερωμένη στον Νίκο Εγγονόπουλο. Θα μιλήσει ο Ανδρέας Παγουλάτος και η ηθοποιός Μαριτίνα Πάσσαρη θα διαβάσει στίχους του, ενώ θα προβληθεί και οπτικό υλικό για το εικαστικό και ποιητικό του έργο. Η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Διαδρομές» στη Σκόπελο συμμετέχει στην Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, τυπώνοντας σακούλες που από χθες βρίσκονται σε όλα τα αρτοπωλεία του νησιού, με στίχους του Εγγονόπουλου από τη μια πλευρά και από την άλλη ποιήματα των Τσβετάγιεβα, Γονατά και Κυρτζάκη.

Στη μουσική σκηνή «Τσάι στη Σαχάρα» (Λαοδικείας 18 Ιλίσια) στις 10 μ. μ. παρουσιάζονται μέρη από μελοποιημένους κύκλους τραγουδιών: «Μεγάλος Ερωτικός», «Τα λυρικά», «Σκοτεινός έρωτας» και «Κυριακές μες στο χειμώνα».

Τέλος, το περιοδικό (δε) κατα, το Μουσείο Μπενάκη και η Εταιρεία Συγγραφέων διοργανώνουν εκδήλωση στο Μουσείο Μπενάκη, στις 7.30 μ. μ., όπου σαράντα ποιητές θα διαβάσουν στίχους τους.

Τ. Πατρίκιος εκ βαθέων για ποίηση και πολιτική

2007-03-21T18:17:00.000+02:00

Ηλιας Μαγκλινης

Βαθιά εξομολογητικός ήταν προχθές το βράδυ ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, σε μια βραδιά αφιερωμένη στην προσφορά του στα ελληνικά Γράμματα, ενταγμένη στον κύκλο διαλέξεων με θέμα «Η ελληνική ποίηση σήμερα», που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Megaron Plus». Με τις απαραίτητες δόσεις χιούμορ, ο Τ. Πατρίκιος ανέτρεξε στη συγγραφική του πορεία κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον των πολυάριθμων θεατών που είχαν γεμίσει την αίθουσα «Νίκος Σκαλκώτας». Τον ποιητή προλόγισε ο μελετητής και ποιητής Νάσος Βαγενάς, ο οποίος αναφέρθηκε στην «πολλαπλώς τραυματική πολιτική εμπειρία» του ποιητή, υπογραμμίζοντας ότι ναι μεν ο Τ. Πατρίκιος έδωσε «τα καλύτερα ποιήματα εξορίας διεθνώς», ωστόσο, «την ανθρώπινη κατάσταση εκφράζει μέσα από την πολιτική ποίηση». Ο Ν. Βαγενάς μίλησε ακόμα για το έντονο ερωτικό στοιχείο, για το λεπτό υποδόριο χιούμορ, για να δώσει το λόγο στον ίδιο τον ποιητή, τον οποίο παρουσίασε στο κοινό ο Γιώργος Αρχιμανδρίτης, διδάκτορας συγκριτικής γραμματολογίας της Σορβόννης.

Ο Τ. Πατρίκιος μίλησε για τα πρώτα του διαβάσματα, για την καθοριστική επιρροή του Καρυωτάκη. «Ενας ποιητής που αυτοκτόνησε - τη χρονιά που γεννήθηκα εγώ, το 1928. Ενιωσα ότι κάτι με συνέδεε μαζί του. Αργότερα αγάπησα έναν ακόμα αυτόχειρα ποιητή, τον Μαγιακόφσκι». Φυσικά, ο Τ. Πατρίκιος μίλησε και για τη στράτευσή του στον «επαναστατικό αγώνα». «Ο φανατισμός εκείνων των εποχών δεν έχει καμία σχέση με το σήμερα», είπε χαρακτηριστικά. «Σήμερα είναι παιδική χαρά. Τότε, πίστευα με τόσο φανατισμό στον αγώνα που αποφάσισα να κόψω την ποίηση διότι θεωρούσα ότι ήταν σαχλαμάρα μικροαστική. Αλλά ξανάρχισα να γράφω κρυφά. Ούτε στον εαυτό μου δεν το ομολογούσα».

Στην επιστροφή του στην ποίηση καταλυτικό ρόλο έπαιξε η επαφή του με τον Γιάννη Ρίτσο, στον Αη Στράτη. «Η ποίηση είναι η μοίρα σου, μου είχε πει. Και με συμβούλευε, ό, τι γράφω, να σβήνω το μισό. Ηταν μια συμβουλή που ο ίδιος μάλλον δεν ακολούθησε, ούτε κι εγώ, όσο θα έπρεπε». Ο Τ. Πατρίκιος χαρακτήρισε τη Μακρόνησο «κόλαση». «Πιο πολύ χάρηκα όταν έφυγα από τη Μακρόνησο για τον Αη Στράτη παρά από την Αθήνα για το Παρίσι. Οχι ότι δεν ήταν σκληρές οι συνθήκες στον Αη Στράτη, αλλά είχαμε άφθονο χρόνο για γράψιμο.» Ο Τίτος Πατρίκιος αναφέρθηκε και στις συχνές κατηγορίες που του έχουν προσάψει ότι ιδεολογικά «αλλαξοπίστησε». «Εως και επιθέσεις έχω δεχθεί», είπε. «Λένε ότι έχω αλλάξει ιδέες, αλλά κανένας δεν λέει πόσο πολύ έχουν αλλάξει τα ίδια τα πράγματα. Εδώ έγιναν ριζοσπαστικές ανατροπές. Ξέρετε, ανήκω σε μια γενιά που νόμιζε ότι μπορούσε να προγραμματίσει την Ιστορία. Προσωπικά, χρειάστηκε να μεγαλώσω πολύ για να καταλάβω ότι τα γεγονότα έχουν μια νομοτέλεια, ότι μας αντιστέκονται». Τέλος, σε ερώτηση του Γ. Αρχιμανδρίτη πώς περνάει το χρόνο του σήμερα, ο ποιητής ήταν σαφής: «Ο, τι έκανα πάντα: προσπαθώ να ταιριάξω λέξεις. Θέλω να προλάβω να πω κάποια πράγματα. Οχι ότι θα υποφέρει η ανθρωπότητα αν δεν τα πω, αλλά σίγουρα θα υποφέρω εγώ».

καθημερινή . gr

Πατρίκιος: Νομίζαμε ότι η Ιστορία προγραμματίζεται

«Ξέρετε, ανήκω σε μια γενιά που νόμιζε ότι μπορούσε να προγραμματίσει την Ιστορία. Προσωπικά, χρειάστηκε να μεγαλώσω πολύ για να καταλάβω ότι τα γεγονότα έχουν μια νομοτέλεια, ότι μας αντιστέκονται». Ο Τίτος Πατρίκιος, εξομολογητικός και με χιούμορ, ανέτρεξε προχθές το βράδυ στη συγγραφική διαδρομή του, μίλησε για τη ζωή του και την πολιτική, σε μια εκδήλωση αφιερωμένη στην προσφορά του στα ελληνικά γράμματα, στο Μέγαρο Μουσικής. Σε ερώτηση για το πώς περνάει τον χρόνο του σήμερα, ο ποιητής ήταν σαφής: «Ο,τι έκανα πάντα: προσπαθώ να ταιριάξω λέξεις.»

καθημερινή . gr

exastal: Το θηρίο της άμμου σκεπάζει την Al Asad του Ιράκ

2007-03-06T16:58:00.000+02:00

exastal: Το θηρίο της άμμου σκεπάζει την Al Asad του Ιράκ

Το σχεδόν τίποτα του Σάμουελ Μπέκετ

2007-03-04T21:29:00.000+02:00

Ο παράλογος και αδιέξοδος μυθιστορηματικός κόσμος του Ιρλανδού συγγραφέα

Της Χρυσας Σπυροπουλου

Σάμουελ Μπέκετ

Μερσιέ και Καμιέ

μετ. Αρης Μπερλής

εκδ. Υψιλον

Σάμουελ Μπέκετ

Πώς είναι

μετ. Αθηνά Δημητριάδου

εκδ. Υψιλον

O Μπέκετ γεννήθηκε στο Δουβλίνο, στην Ιρλανδία, το 1906. Στη δεκαετία του 1920 επισκέφθηκε το Παρίσι, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα. Εκεί συνδέθηκε με πολλούς συγγραφείς, ιδιαιτέρως όμως με τον Τζέιμς Τζόις, ο οποίος είδε στο πρόσωπό του έναν πολλά υποσχόμενο συγγραφέα. Εξέδωσε μυθιστορήματα, πρόζες και ποιήματα, αλλά μόλις μετά την έκδοση του θεατρικού του έργου «Περιμένοντας τον Γκοντό» το 1952 έγινε γνωστός. Οταν το 1969 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, αποδέχθηκε το βραβείο, αλλά αρνήθηκε να ταξιδέψει στη Στοκχόλμη, για να αποφύγει την ομιλία. Πέθανε στο Παρίσι το 1989, όπου και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του Μον Παρνάς.

Ζωή σε θραύσματα

Στο έργο του μεγάλου αυτού συγγραφέα η ζωή αποδίδεται σε επαναλαμβανόμενες στάσιμες σκηνές ή θραύσματα, μιας και όπως έγραφε: «Δεν υπάρχουν πράγματα παρά μονάχα ανώνυμα πράγματα ούτε ονόματα, αλλά ονόματα των μη πραγμάτων…». Γι’ αυτό και από τα πεζά του απουσιάζει ο μύθος ή βρίσκεται εν διαλύσει, ενώ ο λόγος αυτοαναιρείται μέσω των διαρκών αμφιταλαντεύσεων και δίσημων λέξεων. Τα νοηματικά κενά, οι ανολοκλήρωτες φράσεις, οι επαναλήψεις, καθώς και η άτακτη χρήση ή η κατάργηση της στίξης δεν είναι παρά οι αναπαραστάσεις ενός σκιώδους σύμπαντος, από το οποίο ο συγγραφέας συγκρατεί το ουσιώδες και συμβάντα που στο πέρασμα του χρόνου χάνουν τη σημασία τους. Οι χαρακτήρες του Μπέκετ αναζητούν τον εαυτό τους ή επιδιώκουν την ενότητα ή την αρμονία του εαυτού, την ενότητα των εσωτερικών φωνών ή εκείνη του παρατηρητή και της παρατηρούμενης συνεχούς ροής της συνείδησης. Εάν επιτευχθεί η ολοκληρωτική συγχώνευση του παρατηρητή με το παρατηρούμενο, τότε η ψευδαίσθηση του ατόμου θα εξαλειφθεί και το άτομο θα καταφέρει να εισχωρήσει στην ουσία της ύπαρξης.

Οι ήρωες Μερσιέ και Καμιέ φέρνουν στον νου τον Εστραγκόν και τον Βλαδίμηρο του θεατρικού έργου «Περιμένοντας τον Γκοντό», παρίες κι αυτοί, παλιάτσοι, μιλάνε, περιπλανώνται, περιμένουν να έρθει κάποιος ή να συμβεί κάτι που θα τους άλλαζε τη ζωή. Ο άλλος υπάρχει μόνο όταν τον σκέφτονται οι ήρωες και όταν δεν τον σκέφτονται εκείνος παύει να υπάρχει. Γι’ αυτούς να τι είναι η ζωή: «…Τρυπημένα εισιτήρια κάθε είδους, είπε ο Καμιέ, καμένα σπίρτα, αποκόμματα εφημερίδων φέροντα στο περιθώριο τα σβησμένα ίχνη αμετάκλητων ραντεβού, το κλασσικό υπόλειμμα μολυβιού με σπασμένη μύτη, κομμάτια χρησιμοποιημένο κωλόχαρτο, μερικά πορώδη προφυλακτικά, σκόνη. Κοντολογίς τη ζωή…» (σ. 80).

Ελλειψη διεξόδου

Η απουσία, η σιωπή και το «τίποτα πιο πραγματικό από το τίποτα» είναι ορισμένα από τα «θέματα» με τα οποία ασχολούνται οι ήρωες που απηχούν το σύμπαν του Μπέκετ. Ακόμη και οι περιγραφές του τοπίου απεικονίζουν την έλλειψη διεξόδου, τη ματαιότητα των πάντων: «… Ενας δρόμος, αμαξιτός ακόμη, ανεβαίνει στα χέρσα ορεινά. Διασχίζει αχανείς τυρφώνες, σε υψόμετρο πεντακοσίων μέτρων, χιλίων αν προτιμάτε. Οδηγεί στο σχεδόν τίποτα. Λίγα ερειπωμένα κάστρα, λίγα ερειπωμένα σπίτια…» (σ. 119). Αλλά και παρακάτω: «Να γεννιέται κανείς, είπε ο Γιώτ, να γεννιόμαστε, χωρίς τίποτα, και να μη θέλουμε τίποτα, μόνο να μας αφήσουν το τίποτα που έχουμε…» (σ. 140).

Τα έργα του Μπέκετ, σύμφωνα με τον κριτικό Κρίστοφερ Μπάτλερ, είναι κείμενα που ακολουθούν το Finnegans Wake του Τζόις και προχωρούν ακόμα περισσότερο δημιουργώντας έναν καινούργιο και παράλογο μυθιστορηματικό κόσμο, όπου τα αντικείμενα αποκαθιστούν τη σιωπή, οι ήρωες είναι διχασμένοι, χωρίς ταυτότητα, χαρακτήρες χωρίς χαρακτήρα, ενώ η ίδια η γραφή καταλήγει στη σιωπή. Αφού, όπως έγραφε ο Μπέκετ, «αέρας άχρονος τίποτα δεν ακούγεται χίμαιρα το φως περαστικό.»

Η μετάφραση του Αρη Μπερλή αλλά και της Αθηνάς Δημητριάδου είναι υποδειγματική.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_122825_04/03/2007_217785

«Πίστεψα στον πιθανό θρίαμβο της αλήθειας»

2007-03-04T21:23:00.000+02:00

Η πνευματική παρακαταθήκη του Πιερ Βιντάλ–Νακέ, ενός ανθρώπου που «δεν έμεινε ποτέ ήσυχος»

Της Ολγας Σελλα

Πιερ Βιντάλ–Νακέ

Αγώνας μου, η ιστορία

μτφρ. Σοφία Διονυσοπούλου

εκδ. Ολκός

Ηεξομολόγηση για προσωπικές επιλογές και η πνευματική παρακαταθήκη ενός ανθρώπου που «δεν έμεινε ποτέ ήσυχος», του Πιερ Βιντάλ–Νακέ, που «δεν έπαψε να σκέφτεται ως ιστορικός και να παίρνει θέση ως πολίτης», που πάλεψε μανιωδώς με τη λεπτομέρεια, «αμφισβητώντας» τα κείμενα και αποκαλύπτοντας το πρόσωπο ενός αδιάλλακτου ερευνητή είναι το βιβλίο που μας άφησε μετά τον θάνατό του. «Αγώνας μου, η ιστορία» είναι ο τίτλος του και κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Ολκός, σε μετάφραση Σοφίας Διονυσοπούλου.

Ενάμιση μήνα, περίπου, πριν από τον θάνατό του (τον Αύγουστο του 2006), ολοκλήρωσε την εκ βαθέων συνομιλία που είχε με τους μαθητές του Ντομινίκ Μπουρέλ και Ελέν Μονσακρέ. Είχε σκοπό να δει το τελικό κείμενο και να κάνει διορθώσεις. Δεν πρόλαβε. Ενα βιβλίο–συζήτηση, που αναφέρεται στους Εβραίους γονείς του που χάθηκαν στο Αουσβιτς, στους ανθρώπους που επέδρασαν στη σκέψη και τη διαδρομή του, αλλά και στους συγκαιρινούς του Γάλλους διανοούμενους: τον Κλοντ Λεβί Στρος, τη Ζακλίν ντε Ρομιγί, τον Εντγκάρ Μορέν, τον Μισέλ Φουκώ, τον Ζαν Λακάν, τον Πιερ Μπουρντιέ, τον Ζακ Ντεριντά κ.ά. Και φυσικά, στη «θεμελιώδη συνάντηση της ζωής του»: τον Ζαν Πιερ Βερνάν.

Η υπόθεση Ντρέυφους

Σε αυτή τη μετά θάνατον «συνάντηση» με τον Πιερ Βιντάλ–Νακέ, μας αποκαλύπτει: Τον αποφασιστικό ρόλο στην κλίση του προς την Ιστορία, που έπαιξε η υπόθεση Ντρέυφους: «Ο πατέρας μού το διηγήθηκε το 1942 ή ’43. Το θεώρησα ταυτόχρονα ως μια ιστορία αδικίας (η οποία φάνταζε ήπια σε σχέση με ό,τι ζούσαμε εκείνη την εποχή), με έκανε όμως ταυτόχρονα να πιστέψω στον πιθανό θρίαμβο της αλήθειας».

Την παρότρυνση του πατέρα του, ο οποίος παρότι «έκλινε περισσότερο προς τη δεξιά», δεν έπαψε να του λέει: «Πρέπει να είσαι αριστερός, πίστεψέ με». Παρ’ όλα αυτά, ο Πιερ Βιντάλ–Νακέ δεν προσχώρησε ποτέ στο κομμουνιστικό κόμμα: «Σκέφτηκα να προσχωρήσω στο κομμουνιστικό κόμμα γύρω στο 1948–49, όταν ετοιμαζόμουν για την Εκόλ Νορμάλ· είχα μπει στ’ αλήθεια στον πειρασμό. Το είπα στον φίλο μου τον Σαρλ Μαλαμού: “Λοιπόν, θα μπω στο κομμουνιστικό κόμμα για να κάνω αντιπολίτευση στον Στάλιν”. Γέλασε λιγάκι και μου απάντησε: “Καλύτερα να μείνεις απ’ έξω, γιατί η αντιπολίτευση στον Στάλιν θα σε πάει μακριά”. (...) Ο μόνος πειρασμός που με άγγιξε εκτός από τον κομμουνισμό ήταν ο τροτσκισμός, η τάση “Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα”. Από τη στιγμή που δεν ήμουν σταλινικός, είχα καταλήξει να διαβάζω τα βιβλία του Τρότσκι – και αυτά τα βιβλία κατάφεραν να αποδιώξουν κάθε ίχνος σταλινικής τάσης».

Ο Πιερ Βιντάλ -Νακέ αναφέρεται στην επίδραση που είχαν οι συναντήσεις του με τους ιστορικούς Ανρί Μαργκερίτ και Βίκτορ Γκόλντσμιτ. Και περιγράφει πώς επέλεξε να ειδικευτεί στην αρχαία ελληνική ιστορία: «Ημουν τόσο παθιασμένος με τη σύγχρονη εποχή που, κατά την προετοιμασία μου για την Εκόλ Νορμάλ, πίστευα ότι θα έκανα μια διατριβή με θέμα τον ισπανικό εμφύλιο. Δεν μπορεί να βρεθεί κάτι πιο σύγχρονο και κάτι πιο αριστερά κομφορμιστικό, τολμώ να πω. Επειτα, μια μέρα, συνάντησα στη Μασσαλία τον παλιό συμμαθητή μου, τον Αλαίν Μισέλ, που ήταν υπεύθυνος των λατινικών σπουδών στη Σορβόννη. (...) Μου μίλησε για κάποιον συνάδελφό του από την Εκόλ Νορμάλ και μου είπε: “Αυτός ο ανόητος θέλει να δουλέψει πάνω στη φιλοσοφία της Ιστορίας και διαβάζει Χέγκελ. Τι στενόμυαλος! Λες και δεν βρίσκει τα πάντα κανείς στον Πλάτωνα”».

Ετσι δούλεψε πάνω στην πλατωνική θεώρηση της Ιστορίας, και μετά τον Πλάτωνα «άρχισε να μετρά η Ελλάδα». Εξαρχής, όμως, τον ενδιέφερε η ιστορία που ήταν συνδεδεμένη με τη δημοκρατία. «Δεν είναι εντελώς τυχαίο ότι το πρώτο βιβλίο αρχαίας ελληνικής ιστορίας που έγραψα μαζί με τον Πιερ Λεβέκ ήταν αφιερωμένο στον ιδρυτή της αθηναϊκής δημοκρατίας, τον Κλεισθένη». Καταπιάνεται και μελετά την ιδέα της επικοινωνίας των ειδών: «Αυτό κάναμε ο Βερνάν κι εγώ ως προς την τραγωδία. Εδώ πρέπει να παρατηρήσω πως ό,τι ισχύει για τον Ευριπίδη δεν ισχύει και για τον Σοφοκλή και τον Αισχύλο. Μπορούμε να μελετήσουμε την πολιτεία του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, όχι όμως και την ιστορία της Αθήνας». Υπηρετώντας την Ιστορία, ο Πιερ Βιντάλ–Νακέ απέδειξε ότι «ιστορία δεν σημαίνει ηρωοποίηση, ούτε ιεροποίηση, ακόμη και αν λαμβάνει υπόψη της αυτά τα φαινόμενα. Πρώτα απ’ όλα Ιστορία σημαίνει ιστορία των ανθρώπων. Υπό αυτή την έννοια, κάθε απομυθοποιητική έρευνα είναι Ιστορία, κατάργηση δηλαδή των αντίθετων και αντιφατικών μύθων». Και για να το αποδείξει αυτό δεν βάδισε σε ευθεία γραμμή, «γιατί ο δρόμος της Ιστορίας δεν είναι μια ευθεία, και το πέρασμα από τον θρύλο στην Ιστορία συχνά γίνεται ελικοειδώς».

Ιδιαίτερη έκταση καταλαμβάνει στο βιβλίο–συζήτηση–εξομολόγηση το πνευματικό τοπίο της εποχής του. Διάβασε ολόκληρο τον Ζιντ στα δεκαοκτώ του και είχε την τύχη να τον συναντήσει. Για τον Λακάν πιστεύει ότι «δεν διαβάζεται, εκτός από το σεμινάριό του για την Αντιγόνη, το οποίο εκδόθηκε κάτω από απολύτως απαράδεκτες συνθήκες. Ούτε μία ελληνική λέξη δεν ήταν σωστά γραμμένη!». Βρίσκει όμως «υπέροχες» τις «Αντιγόνες» του Τζορτζ Στάινερ. «Ο Τζορτζ Στάινερ είναι ένας τύπος που τον θαυμάζω βαθύτατα».

Οσον για τον Ζακ Ντεριντά, παρότι είχε «αρκετά ζεστές σχέσεις, δεν κατάλαβα ποτέ λέξη από όσα έγραφε». Στην ερώτηση για τον Μισέλ Φουκώ απαντά: «Το έργο του Φουκώ είναι πολύ σπουδαίο. Εχω κρατήσει κυρίως την ιδέα των επιστημών που διαδέχτηκαν η μία την άλλη από την Αναγέννηση και μετά. Είναι αλήθεια ότι στα τελευταία του έργα η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο και πως αυτό με ενδιέφερε. Παρ’ όλα αυτά οι “ανταλλαγές” ανάμεσα στο έργο του και το δικό μου ήταν ελάχιστες». Ομως για το πρόσωπο που είναι εξαιρετικά γενναιόδωρος και απόλυτος είναι ο ιστορικός και φιλόσοφος Ζαν Πιερ Βερνάν: «Ξέρετε, από τη στιγμή που συνάντησα τον Βερνάν, δεν είχα πλέον διάθεση να συναντήσω κανέναν άλλον. Ο Βερνάν είναι η καθοριστική συνάντηση της ζωής μου, κι έγινε σχεδόν τυχαία».

Ενα βιβλίο ζωντανό, απολαυστικό, από τις σελίδες του οποίου περνούν πολιτικά γεγονότα και οι πρωταγωνιστές του, ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας της Γαλλίας στον 20ό αιώνα, και ο τρόπος που όλα αυτά επέδρασαν στη σκέψη ενός διορατικού και ανήσυχου ανθρώπου.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_122774_04/03/2007_217787

Το παρελθόν είναι καθολικό και ανθρώπινο

2007-03-04T21:20:00.000+02:00

«Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην ανάπτυξη της ιστορίας στην Ευρώπη; (…) Ο Ευρωπαίος λόγιος, ήδη από τον 4ο και 5ο αιώνα μ.Χ., βρισκόταν αντιμέτωπος με δύο παρελθόντα. Από την εποχή του Διαφωτισμού και μετά τα παρελθόντα έγιναν τρία. Υπήρχαν, μάλιστα, ακόμη δύο παρελθόντα, που επικοινωνούσαν υπόγεια ή συγκρούονταν ανοικτά μεταξύ τους, και τα οποία συνδέονταν ανοικτά με το δικό του (…) – το παρελθόν των Εβραίων και το παρελθόν του Ισλάμ. Στην πολυσυλλεκτικότητα αυτή οφείλεται και το γεγονός ότι το παρελθόν του Ευρωπαίου δεν είχε ποτέ συνοχή. (…) Και αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η Ευρώπη μπόρεσε (…) να αναπτύξει μια κριτική μορφή ιστορίας. (…) Το παγανιστικό παρελθόν δεν ήταν δυνατόν να εξαλειφθεί, και το καταστροφικό γεγονός της πτώσης της Ρώμης εξήπτε τη φαντασία των περίεργων.

»(…) Το πέρασμα από την παγανιστική στη χριστιανική ιδεολογία ήταν ιδιαίτερα γόνιμο. (…) Στο νέο χριστιανικό παρελθόν, που διαμορφώθηκε και διαφυλάχθηκε μέσω της εκκλησιαστικής ιστορίας, και που επρόκειτο να κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή ιδεολογία την επόμενη χιλιετία, παρατηρούμε δύο πτυχές ιδιαίτερα σημαντικές για την περαιτέρω ανάπτυξη της ιστορίας όπως την ξέρουμε σήμερα: Η μία ήταν η επιμονή στην ανάγκη τεκμηρίωσης και η άλλη, η γνώση ότι υπήρχε μια άλλη ερμηνεία, η παγανιστική, που έπρεπε να καταρριφθεί.

»(…) Αλλά η ανάπτυξη της ιστορικής κριτικής –της αντικειμενικής θεώρησης των πραγμάτων όπως ακριβώς ήταν στην εποχή τους– ανάγεται στον ύστερο μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Αποδείχτηκε γρήγορα ότι ήταν επικίνδυνη και ριζοσπαστική. (…) Οι ρίζες της επιστημονικής επανάστασης στις ιστορικές σπουδές ανάγονται στην ιστορική κριτική που εφάρμοσαν η νομική και η φιλολογία κατά τον 15ο αιώνα. (…) Η εκκοσμίκευση των ιστορικών σπουδών είναι ιδιαίτερα σημαντική. (…) Τα νέα πανεπιστήμια της Ευρώπης δεν επιχείρησαν ποτέ να γραφειοκρατικοποιήσουν την ιστορία· η ιστορική κριτική είχε έτσι ένα πολύ πιο ελεύθερο πεδίο για να αναπτυχθεί. (…) Παρ’ όλ’ αυτά, η τεράστια αυτή ανάπτυξη της ιστορικής βιβλιογραφίας και της ιστορικής γνώσης δεν οδήγησαν αρχικά στο είδος της ιστορικής ανάλυσης που εφαρμόζουμε σήμερα. (…) Αυτοί, εντούτοις, είναι οι πατέρες της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας. (…) Κατέδειξαν την αξία δύο πραγμάτων: της συγκέντρωσης υλικού και της κριτικής μεθόδου.

»Ο ιστορικός, πιστεύω, οφείλει να υπηρετεί δύο σκοπούς. Πρέπει να επεξεργάζεται και να δοκιμάζει τις έννοιες με τις οποίες ασχολείται. (…) Αλλά αυτός δεν μπορεί να είναι ο μοναδικός λόγος ύπαρξής του. (…) Το παρελθόν δεν μπορεί πλέον να χρησιμεύσει για την καθαγίαση της εξουσίας και της ηθικής, αλλά μπορεί να προβάλει τα γνωρίσματα εκείνα του ανθρώπινου πνεύματος που μας έβγαλαν από τα δάση και τα έλη και μας οδήγησαν στις πόλεις. (…) Και το παρελθόν αυτό δεν είναι ούτε παγανιστικό ούτε χριστιανικό, δεν ανήκει σε κάποιο έθνος ή τάξη, είναι καθολικό· είναι ανθρώπινο με την ευρύτερη έννοια του όρου. (…) Πρέπει να μάθουμε στους ανθρώπους να σκέφτονται για την κοινωνική αλλαγή με ιστορικούς όρους και να τους επιστήσουμε την προσοχή στην πανουργία της ιστορίας. (…) Δυστυχώς, όμως, η εξειδικευμένη επιστημονική ιστορία παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, εγκλωβισμένη στα όρια της εξειδίκευσής της».

Ο «αέρας» του Γ. Σαραντάρη

2007-03-04T21:15:00.000+02:00

Ο «αέρας» του Γ. Σαραντάρη

Υποδειγματική έκδοση των έργων του από τη Σοφία Σκοπετέα

Του Σωτηρη Γουνελα *

Γιώργος Σαραντάρης

Εργα (2) Κατάλοιπα 1932-1940

Εισαγωγή - επιμέλεια Σοφία Σκοπετέα

Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, σελ. 708

Μ ε τον δεύτερο αυτό τόμο των «Εργων» του Σαραντάρη (ο πρώτος εκδόθηκε πάλι από τη Βικελαία το 2001 και είναι εξαιρετικά δυσεύρετος) η Σοφία Σκοπετέα πραγματοποιεί όχι ένα κατόρθωμα μα έναν άθλο. Δεν πρόκειται απλώς για φιλολογική δουλειά και τον μόχθο που τη συνοδεύει, δεν πρόκειται για την αποκρυπτογράφηση πολλών απο τα χειρόγραφα του ποιητή που αρκετά παρουσίαζαν, όντας τόσο πολυκαιρισμένα, ανυπέρβλητες δυσκολίες στην ανάγνωσή τους, πρόκειται για μια συνολική σύνθεση παράλληλα με τα παραπάνω, μια σύνθεση και ταυτόχρονη συνομιλία της επιμελήτριας, όχι μόνο με το έργο του ποιητή-φιλόσοφου, αλλά και με τα πρόσωπα και τα έργα με τα οποία διασταυρώνεται, με αυτά με τα οποία εκείνος συνομιλεί, σχολιάζει, κρίνει, μελετάει. Ο τόμος φέρει τον υπότιτλο «Κατάλοιπα (1932-1940)» και όπως διευκρινίζει η Σκοπετέα «τα κείμενα που συγκεντρώνονται στον τόμο αυτόν αποτελούν το σημαντικά μεγαλύτερο... μέρος του έργου» από τα οποία «το σύνολο σχεδόν των ποιητικών έργων έχει δημοσιευτεί από τον Μαρινάκη», ενώ «τα περισσότερα από τα υπόλοιπα θεωρητικά γραπτά δημοσιεύονται εδώ για πρώτη φορά» (Πρόλογος).

Χρειάζεται ακόμη να διευκρινίσουμε ως προς τον πρώτο τόμο που περιείχε τα δημοσιευμένα από τον ίδιο τον Σαραντάρη κείμενα και ποιήματα, ότι εδώ βρίσκουμε όσα αυτός δεν πρόλαβε να δημοσιεύσει εν ζωή. Εκτός από τα Ποιήματα και τις υπο-ενότητές τους, ο τόμος περιλαμβάνει αφηγήματα και σχέδια αφηγημάτων, φιλοσοφικά κατάλοιπα, κριτικές, επίμετρο με φιλολογικές σημειώσεις, παραλειπόμενα πρώτου τόμου, ευρετήρια κ.λπ. Στην Εισαγωγή της φαίνεται αυτό που πιο πάνω είπα σύνθεση και καταγράφεται η πολυεπίπεδη συνομιλία της Σοφίας Σκοπετέα με τον Σαραντάρη και με όσους τον κατοικούν, τον τριγυρίζουν, τον απασχολούν. Η Σκοπετέα πλέκει ένα δίχτυ ή μαλλον το υφαίνει δανειζόμενη την τέχνη της αράχνης με περισσή ωστόσο στερεότητα και δεισδυτικότητα.

Παράλληλοι στίχοι

Στον δεύτερο αυτό τόμο η Εισαγωγή της διαφέρει από εκείνη του πρώτου: όχι μόνο γιατί την προϋποθέτει και τη συνεχίζει, αλλά και γιατί θεωρεί κατά κάποιο τρόπο αυτόν που καταπιάνεται ειδικά με τον β΄ τόμο εξοικειωμένο, αν όχι με το έργο του Σαραντάρη, τουλάχιστον με την ποιητική περιοχή. Ανασύρει από τη μνήμη παράλληλες ποιητικές προτάσεις ή στίχους ή ομοιότητες με κλασικούς της ποίησης και σύγχρονους, από τον Ομηρο και τον Πλάτωνα ώς τον Ελιοτ, τον Πάουντ, το Σολωμό, τον Καβάφη, τον Σικελιανό, τον Βρεττάκο, τον Καρυωτάκη, τον Δρίβα κ.ά. Ετσι, όχι μόνο δείχνει περιοχές και έργα όπου κινήθηκε ο Σαραντάρης, αλλά μέσα από σχολαστικό βηματισμό πολλές φορές, επιμονή σε λεπτομέρειες, διείσδυση σε λησμονημένες γωνιές της ύπαρξης, της ποίησης και της φιλοσοφίας, αναδύονται οι ποικίλες όψεις της ίδιας της ζωής, όπως αυτή συναρθρώνεται με την ποίηση και τους ποιητές και ειδικότερα τον Σαραντάρη.

Η συνομιλία μαζί του γίνεται απο πολύ κοντά θα έλεγα, τόσο που καταφέρνει μέσα από παρεμβαλλόμενους στίχους, φράσεις του, αναφορές σε κείμενα πεζοποιητικά να συνάψει την ποίηση με την ύπαρξη και μάλιστα αυτό που λεει «ύπαρξη τρανή», με μια σημασία που περικλείει θαρρείς ηρωισμό, αυτοθυσία, χρέος, ήθος και φυσικά πνευματική στάση. Υψώνεται έτσι η ποίηση καθ’ υπόδειξη του Σαραντάρη αν όχι και των σημαντικότερων ποιητών, σε είδος και τρόπο ζωής, σε καθολικότητα που τείνει να περικλείσει τα πάντα, ειδικά όταν συναφθεί η ποίηση με την πίστη. Το ζευγάρι αυτό, όντας αξεχώριστο στον Σαραντάρη, μας πάει πολύ μακριά και προπαντός κλονίζει όλο τον αισθητικοκεντρισμό που συνοδεύει τα ποιητικά ζητήματα και δρώμενα και που στις μέρες μας εξακολουθεί να διαφεντεύει υπό ποικίλες μορφές – μην αφήνοντας τον άνθρωπο να ξεκολλήσει απο τα επίγεια.

Στο περιθώριο

Η δυσκολία αυτής της «αποκόλλησης» είναι ίσως ο λόγος για τον οποίο ο Σαραντάρης έμεινε στο περιθώριο τόσο ώστε να γράψει ο Λορεντζάτος ότι «Οι κριτικοί στην Ελλάδα (όσοι υπήρχαν) στάθηκαν ανίκανοι να καταλάβουν, όχι μοναχά τις μεθόδους και τα συμπεράσματα του Σαραντάρη, αλλά και τους σκοπούς και τις προθέσεις του» («Διόσκουροι», Δόμος 1997, σ. 95). Γιατί μέσα στον ποιητικό στρόβιλο που ζούσε ο άνθρωπος αυτός, και που μας τον κάνει οικείο ο δεύτερος αυτός τόμος με την καταγραφή 942 απαριθμημένων σκόρπιων ποιημάτων και αδημοσίευτων στον καιρό του, το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ο «αέρας», αυτή η πνοή που τον συνοδεύει, αυτό το πέταγμα πουλιού, αυτή η ανάγκη του ουρανού, αυτή η τάση να σηκώνεται πάνω απο τη γη: «Ο αέρας είναι ένα πράμα που δεν τελειώνει ποτέ· μέσα του μπορείς να προχωρήσεις στο άπειρο. Παντού αναπνέω... Οπου ο αέρας, εκεί βρίσκομαι κι εγώ και δεν αφήνω να φύγει κανείς, αν δεν περάσει μέσα στον αγέρα. Οποιος φίλος ή εχθρός, χρειάζεται να μεθύσει μαζί μου» (Εργα 2. σ. 370). Αυτός ο «αέρας» συνδυάζεται με την «αγάπη» και την «ομιλία», δύο στοιχεία αλληλένδετα με την ποίησή του για τα οποία η Σκοπετέα έκανε λόγο ήδη και κυρίως στη Εισαγωγή του πρώτου τόμου των «Εργων». Ταύτα εντελώς συνοπτικά. Οι αναγνώστες ας φροντίσουν για τη συνέχεια.

* Ο κ. Σωτήρης Γουνελάς είναι ποιητής - συγγραφέας.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_04/03/2007_217783

Το ΚΘΒΕ τιμά τη Ζωή Καρέλλη

2007-03-03T15:58:00.000+02:00

Την ποιήτρια, θεατρική συγγραφέα, δοκιμιογράφο και μεταφράστρια, Ζωή Καρέλλη (φωτογραφία), τιμά την Κυριακή 4 Μαρτίου, στις 12 το μεσημέρι, το ΚΘΒΕ, στο θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη. Τη λογοτεχνική επιμέλεια της εκδήλωσης έχει η Ρούλα Αλαβέρα, τη σκηνοθετική επιμέλεια ο Νίκος Ναουμίδης, τους φωτισμούς ο Γιώργος Ζίγκας και θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Ιφιγένεια Δεληγιαννίδη, Δημήτρης Καρέλλης, Γιώργος Καύκας, Σοφία Λάππου-Καλού, Λίλια Παλάντζα, Αννα Φόνσου, Γιάννης Χαρίσης.

Η Ζωή Καρέλλη (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο της Χρυσούλας Αργυριάδου, το γένος Πεντζίκη) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1901 και πέθανε το 1998. Εκανε σπουδές ξένων γλωσσών και μουσικής και παρακολούθησε μαθήματα φιλολογίας. Για το σύνολο του έργου της τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις. Ηταν η πρώτη γυναίκα που αναγορεύτηκε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ το 1995 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της απένειμε το Μετάλλιο του Ταξιάρχη του Φοίνικα της Ελληνικής Δημοκρατίας. Για την προσφορά της στα γράμματα τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1956 και το 1974, με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών «Κ. Ουράνη» το 1978 και με το βραβείο του γαλλικού υπουργείου Παιδείας Palmes Academiques το 1981.

οι θεωρητικοί αρνούνται τις θεωρίες τους και καλούν λογοτέχνες και φιλολόγους να επιστρέψουν στο κείμενο και στον κόσμο

2007-02-25T19:00:00.000+02:00

Σε αναζήτηση του χαμένου κοινού

Της Τιτικας Δημητρουλια

Τον τελευταίο καιρό στην Ευρώπη φουντώνει η συζήτηση για το μέλλον της λογοτεχνίας, που διαγράφεται, κατά την άποψη πολλών, ζοφερό. Πληθαίνουν τα βιβλία, τα άρθρα, οι συζητήσεις για τους κινδύνους που απειλούν την τέχνη του λόγου. Ορισμένες από τις απειλές αυτές βρίσκονται εδώ και πολύ καιρό στην ημερήσια διάταξη των συζητήσεων περί κουλτούρας: η κοινωνία του θεάματος, η παγκοσμιοποίηση και ο καταναλωτισμός, η ψηφιοποίηση που υπονομεύει την έντυπη κουλτούρα, σύμφωνα με κάποια διαδεδομένη όσο και υπερβολική άποψη. Κάποιες άλλες, όμως, για τις οποίες γίνεται λόγος το τελευταίο διάστημα, μας εκπλήσσουν, ειδικά όταν αναπτύσσονται από θεωρητικούς της εμβέλειας του Τσβετάν Τοντόροφ. Ο Τοντόροφ του φορμαλισμού και του στρουκτουραλισμού, πρωτεργάτης της έκρηξης και της κυριαρχίας της θεωρίας στις φιλολογικές σπουδές, μόλις εξέδωσε ένα βιβλίο με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η λογοτεχνία κινδυνεύει» » («La littrature en peril», Flammarion), στο οποίο, ούτε λίγο ούτε πολύ, κατηγορεί την ίδια τη λογοτεχνία για τη δεινή θέση στην οποία έχει περιέλθει, επειδή απομακρύνθηκε από τον κόσμο στον οποίο αναφέρεται, όπως η φιλολογία απομακρύνθηκε από το κείμενο υπέρ της ερμηνείας και της θεωρίας του, της ίδιας αυτής θεωρίας που θέλησε να καταργήσει τον συγγραφέα και τις μείζονες αφηγήσεις, να αποδομήσει το κείμενο, να αποσταθεροποιήσει τον αναγνώστη. Αναπάντεχες διαπιστώσεις, ειδικά από έναν κατεξοχήν υπέρμαχο της θεωρίας όπως ο Τοντόροφ, ο οποίος έρχεται σήμερα και κάνει λόγο για «λαϊκή λογοτεχνία».

Στο βιβλίο του λοιπόν ο Τοντόροφ προσάπτει στις φιλολογικές σπουδές, όπως αναπτύχθηκαν από το 1970 και εξής, ότι έθεσαν τα σωστά ερωτήματα και έδωσαν λανθασμένες απαντήσεις. Οπως εξηγεί σε μια συνέντευξή του (Le Nouvel Observateur, τ. 2201, 11/1/2007), η αλλαγή παραδείγματος που έλαβε χώρα στη συγκεκριμένη εκείνη περίοδο είχε καλές προθέσεις: «θέλαμε να εμπλουτίσουμε την κυρίαρχη ως τότε αμιγώς βιογραφική και ιστορική προσέγγιση με μια ανάλυση των έργων καθαυτά [...]. Αλλά δεν μπορέσαμε να διατηρήσουμε μια ισορροπία. Αντί να έχουμε διαρκώς κατά νου τον ύψιστο σκοπό της λογοτεχνίας, που είναι η κατανόηση του νοήματος των κειμένων που εμπλουτίζει την εσωτερική μας ζωή, επικεντρωθήκαμε αποκλειστικά στη μελέτη των εννοιολογκών εργαλείων. Στη λογοτεχνία, όμως, αδαής δεν είναι αυτός που δεν μπορεί να διακρίνει τη μετωνυμία από τη συνεκδοχή, αλλά αυτός που δεν γνωρίζει τα «Ανθη του κακού»». Το ανάθεμα στον στρουκτουραλισμό θα ήταν απλώς η εύκολη λύση, αφού ο στρουκτουραλισμός συνδέεται με ένα πολύ ευρύτερο κίνημα, που δεν αφορά μόνο την λογοτεχνία και τη μελέτη της. Και συνεχίζει: «Οι νέοι συγγραφείς μαθαίνουν ότι ο ήρωας είναι νεκρός, ότι το να αφηγείται κανείς ιστορίες είναι μια ασυγχώρητη αφέλεια, ότι όποιος πιστεύει στη σχέση ανάμεσα στη λογοτεχνία και στον κόσμο είναι ανόητος. Η λογοτεχνία όμως δεν είναι απλό λογοπαίγνιο, αποκαλύπτει τον κόσμο και μας αποκαλύπτει τον εαυτό μας. [...] Αυτό που ξεχνάμε σε κάθε περίπτωση είναι ότι εγώ και οι άλλοι, το «πραγματικό» και το «φανταστικό» ανήκουν σε έναν κοινό κόσμο». Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο θεωρητικός, ο Ουίλιαμ Μαρξ («L'Adieu ‡ la littrature», Les ‚ditions de Minuit, 2005), κινείται στο ίδιο μήκος κύματος με τον Τοντόροφ. Μέμφεται τον μοντερνισμό ότι απέκοψε τη λογοτεχνία από το κοινό της, κατεδαφίζοντας ριζικά το συγγραφέα, τη γραφή και την κριτική, τρεις μείζονες συνιστώσες του λογοτεχνικού φαινομένου: η λογοτεχνία έπαψε να ενδιαφέρει το κοινό διότι ο μοντερνισμός διακήρυξε σε όλους τους τόνους «την ασυνάφεια του λόγου και του πραγματικού».

Εκκληση εκπαιδευτικών

Ο Τοντόροφ, πάντως, ενώνει τη φωνή του και με τους Γάλλους εκπαιδευτικούς, που απευθύνουν έκκληση για τη σωτηρία της λογοτεχνίας και της φιλολογίας. Θεωρώντας προφανώς, και δικαίως, ότι το μεγάλο κακό συντελείται εκεί όπου διαμορφώνονται οι μελλοντικοί αναγνώστες. «Σε ένα πλαίσιο ανησυχητικό για τη λογοτεχνία, με τα ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία και τους ποιοτικούς εκδοτικούς οίκους να περνούν κρίση, σε μια στιγμή όπου τα απαιτητικά έργα δυσκολεύονται να βρουν τους αναγνώστες τους, μια έκθεση της Γενικής Επιθεώρησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης διαπιστώνει ότι η φιλολογική κατεύθυνση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση τείνει να εξαλειφθεί». Ετσι αρχίζει το κείμενο που το τελευταίο διάστημα διακινούν με ζήλο και αγωνία οι άνθρωποι των γραμμάτων στη Γαλλία, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου όσον αφορά πλέον την ουσιαστική όσο και έμπρακτη πλέον κατάργηση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας στα σχολεία και την γενικότερη υποβάθμιση της λογοτεχνίας στις σύγχρονες κοινωνίες (http://www.maison-des-ecrivains.asso.fr/derniere.asp/. το μεγαλύτερο κείμενο από το οποίο προήλθε η έκκληση αυτή: http://www.maison-des-ecrivains. asso.fr/textes/Texte%20AM.Garat. doc).

Η έκκληση αυτή σημειώνει τους κινδύνους που εγκυμονεί μια τέτοια επιλογή και μια τέτοια πολιτική - διότι δεν χρειάζεται να καταργήσει κανείς δια νόμου τη λογοτεχνία και τη μελέτη της, μπορεί κάλλιστα να την αφήσει να φθίνει, όπως συμβαίνει ήδη άλλωστε, στο πλαίσιο μιας χρησιμοθηρικής παιδείας, η οποία φιλοδοξεί προφανώς να μετατραπεί σε μια απλή και αποτελεσματική κατάρτιση, άμεσα συνδεδεμένη με την αγορά - χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κατάρτιση δεν είναι εκ των ουκ άνευ προϋπόθεση στον σύγχρονο κόσμο. Το κείμενο υπογραμμίζει την τεράστια σημασία της λογοτεχνίας για τη συγκρότηση του ατόμου και του πολίτη, θέτει το ζήτημα της ευρωπαϊκής ταυτότητας και της εσωτερίκευσής της μέσα από την κοινή λογοτεχνική κληρονομιά. Εν ολίγοις, η έκκληση αυτή επανέρχεται στα αυτονόητα, και ίσως αυτό είναι το πιο τρομακτικό. Διότι ακριβώς αποδεικνύει ότι η θέση της λογοτεχνίας σήμερα στο δυτικό κόσμο δεν είναι αυτονόητη, σε κανένα επίπεδο.

Τι φταίει για την απαξίωση

Αν όμως ο φορμαλισμός, ο στρουκτουραλισμός, ο μοντερνισμός σκότωσαν τον συγγραφέα, τα πρόσωπα, κατάργησαν την πλοκή και περιφρόνησαν το ευρύ κοινό, δεν φέρουν ωστόσο σήμερα, κατά τον Τοντόροφ, την αποκλειστική ευθύνη για την φθίνουσα πορεία της λογοτεχνίας. Οπως επισημαίνει, ο μηδενισμός αφενός και ο σολιψισμός, η ομφαλοσκόπηση αφετέρου των σύγχρονων έργων, που αρθρώνουν είτε έναν λόγο κατεδαφιστικό για την ανθρώπινη συνθήκη είτε ένα λόγο αυτομυθοπλαστικό και αυτοαναφορικό, ξεκομμένο από τους άλλους, συνιστούν παράγοντες εξίσου σημαντικούς όσον αφορά την απαξίωση της λογοτεχνίας στη σύγχρονη κοινωνία.

Το προτελευταίο κεφάλαιο στο ολιγοσέλιδο κείμενο του Τοντόροφ, το οποίο θυμίζει τις μπροσούρες-διακηρύξεις αρχών του παρελθόντος, έχει τίτλο «Τι μπορεί να κάνει η λογοτεχνία;». Ο αφοριστικός χαρακτήρας του κειμένου του, τα ερωτήματα που θέτει, το πνεύμα του, το ερώτημα αυτό καθαυτό στον τίτλο του κεφαλαίου, που παραπέμπει στον υπαρξισμό και τη στράτευση, μυρίζουν μπαρούτι, κι αυτή τη μυρωδιά έχουμε καιρό να τη νιώσουμε στον αέρα. «Τι μπορεί να κάνει η λογοτεχνία;», ρωτούσε το περιοδικό «Clart» στη δεκαετία του '60 και η απάντηση που έδιναν τότε πολλοί συγγραφείς και διανοούμενοι ήταν σαρτρική: «Μπροστά σε ένα παιδί που πεθαίνει από την πείνα, η λογοτεχνία δεν μπορεί να κάνει απολύτως τίποτα!» Ο Τοντόροφ φυσικά θεωρεί ότι η λογοτεχνία μπορεί να κάνει πάρα πολλά, ασχέτως της πείνας στον Τρίτο Κόσμο, αφού θεωρεί ότι η λογοτεχνία έχει ύστατο σκοπό την κατανόηση του κόσμου. Στο σημείο αυτό, η λογοτεχνία συναντά την Ιστορία και τη φιλοσοφία, και ότι οι τρεις αυτές επιστήμες θα έπρεπε να διδάσκονται σε ένα κοινό πλαίσιο.

Ποιος είναι ο κοινωνικός ρόλος

Υπό μία έννοια, και τηρουμένων των αναλογιών, η θέση του Τοντόροφ δεν διαφέρει πάντως από αυτήν του Αλέν Φινκιελκρότ, που στο νέο του βιβλίο, «Αυτό που μπορεί να κάνει η λογοτεχνία» (Ce que peut faire la literature, Stock, 2006), θέτει το ίδιο ζήτημα. Ο Φινκιελκρότ διαπιστώνει και αυτός με τη σειρά του την διαρκή μείωση των αναγνωστών, την περιθωριοποίηση της λογοτεχνίας σε σχέση με την εικόνα και τα νέα μέσα, καταφέρεται ενάντια στον μεταμοντερνισμό, αυτός, που εξομοιώνει το ωραίο με το άσχημο, βάλλει εναντίον των διανοουμένων που δεν αντιλαμβάνονται την εξαφάνιση της κουλτούρας - την οποία ο ίδιος προφανώς ταυτίζει με την υψηλή κουλτούρα, κάτι που δεν ισχύει για τον Τοντόροφ. Και υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να φορτώνουμε τη λογοτεχνία με ευθύνες που δεν μπορεί να αναλάβει, με ηθικά και ιδεολογικά καθήκοντα δηλαδή, αλλά να τη θεωρούμε ως αυτό που είναι, ένα από τα μέσα που «μπορεί να μας βοηθήσει να ξαναδημιουργήσουμε μια σχέση με τον αισθητό κόσμο». Φυσικά, οι αποχρώσεις, έχουν πάντα τη μεγαλύτερη σημασία. Και ο Τοντόροφ με τον Φινκελκρώτ διαφωνούν ριζικά στο ζήτημα του κοινωνικού ρόλου της λογοτεχνίας και, εντέλει, στο τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει η λογοτεχνία.

Από τη συζήτηση αυτή, την οποία πολύ σχηματικά σκιαγραφήσαμε, προκύπτουν δύο αιτήματα: η επιστροφή στο κείμενο καθαυτό και η σύνδεση της λογοτεχνίας με το κόσμο. Αιτήματα σημαντικά και άξια λόγου, είτε δεχτούμε ότι η λογοτεχνία κινδυνεύει, υποβαθμίζεται, πνέει τα λοίσθια, είτε όχι. Υπάρχουν φυσικά μια σειρά παράμετροι, μετρήσιμες, που δεν κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει. Μία από αυτές είναι η μείωση των μαθητών που ενδιαφέρονται για τη φιλολογική κατεύθυνση, επομένως και των φοιτητών στις σχετικές σχολές. Μία άλλη είναι σίγουρα η εξάπλωση μιας ομογενοποιημένης παραλογοτεχνίας, η οποία κατακλύζει όλες αδιακρίτως τις αναπτυγμένες χώρες, δυσχεραίνοντας σημαντικά, ενίοτε, την τοπική παραγωγή. Κάποιες έρευνες στη Φινλανδία έχουν αναδείξει άλλη μία ενδιαφέρουσα παράμετρο, το γεγονός ότι με την εισαγωγή των ηλεκτρονικών υπολογιστών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, δημιουργείται ένας νέος αποκλεισμός, στη βάση της ηλεκτρονικής εγγραμματοσύνης (electracy). Οι μαθητές χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: όσους διαθέτουν την παραδοσιακή και την ηλεκτρονική εγγραμματοσύνη, όσους διαθέτουν την ηλεκτρονική εγγραμματοσύνη μόνο, και το ποσοστό τους διαρκώς αυξάνει, και όσους δεν διαθέτουν καμία εκ των δύο. Φαίνεται ίσως άσχετο, αλλά είναι πάρα πολύ σχετικό με τη θέση της λογοτεχνίας στις νέες συνθήκες, και της λογοτεχνίας στην εκπαίδευση μέσα στις νέες συνθήκες. Τα νέα μέσα, με τα οποία έχουν ήδη μεγαλώσει οι νεότερες γενιές, διαμορφώνουν μια κουλτούρα της εικόνας, της ταχύτητας, της μείξης, της πολυσυλλεκτικότητας, συλλογική, αλληλεπιδραστική, ανοιχτή, διαφορετική. Και ο ρόλος της λογοτεχνίας στο πλαίσιο της μένει να προσδιοριστεί.

Στα νέα αυτά συμφραζόμενα, και η λογοτεχνία και η διδασκαλία της πρέπει προφανώς να αντιμετωπιστούν με νέους όρους. Ο Ουίλιαμ Μαρξ αναρωτιέται αν «είναι καλύτερα να διατηρήσουμε πάση θυσία μια εξειδικευμένη εκπαίδευση στη λογοτεχνία [...] ή μήπως είναι καλύτερα να την εντάξουμε σε μια συνολική προσέγγιση της κουλτούρας, όπου η λίγη λογοτεχνία που θα επιβιώσει θα αντιπροσωπεύει και πάλι κάτι;» (σ. 170). Ο προβληματισμός του, ακραίος στη διατύπωσή του ίσως, ανοίγει νέες προοπτικές σκέψης και στοχασμού. Το ίδιο και ο προβληματισμός του Τοντόροφ, που θεωρεί ότι η μελέτη της λογοτεχνίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ανθρωπιστικές σπουδές εν γένει. Ο περί λογοτεχνίας διάλογος που έχει ανοίξει αυτή τη στιγμή, πάντως, μάλλον εκφράζει μια τεράστια αγωνία παρά διεκδικεί το αλάθητο. Προφανώς η θεωρία δεν πρέπει να λιθοβοληθεί, ούτε και ο μοντερνισμός και ο μεταμοντερνισμός, ή οι απαισιόδοξοι συγγραφείς.

Η σφοδρότητα των επιχειρημάτων απηχεί την ένταση του προβληματισμού και της οδύνης. Οσο για τη θέση του συγγραφέα, του αναγνώστη, του κειμένου, όσο υπάρχει ακόμα η ανθρωπινότητα με τη μορφή με την οποία τη γνωρίζουμε, είναι βέβαιο ότι με κάποιο τρόπο θα αυτοπροσδιοριστούν εκ νέου, θα μεταβληθούν και θα αναδομηθούν, για να εκφράσουν τον κόσμο μας. Η αισιοδοξία αυτή δεν αναιρεί την επιτακτική αναγκαιότητα του διαλόγου για τον τρόπο με τον οποίο σήμερα η λογοτεχνία γράφεται, αναπαριστά τον κόσμο, διδάσκεται, υποχωρεί ή θριαμβεύει, ειδικά την ώρα που το εθνικό επαναπροσδιορίζεται σε σχέση με το παγκόσμιο και το αυτό με το έτερο, σε όλες τις εκφάνσεις τους. Καθώς όμως η λογοτεχνία είναι ζωντανό κομμάτι ενός ζωντανού οργανισμού, της ανθρώπινης κοινωνίας, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει, τελικά, με ακρίβεια, τις όποιες εξελίξεις. Μπορεί και οφείλει όμως να προσπαθεί να τις προετοιμάσει και να τις επηρεάσει.

Μηδενιστές, αρνητιστές και απαισιόδοξοι στο στόχαστρο

Oσον αφορά τον κατεδαφιστικό πεσιμισμό πολλών σύγχρονων συγγραφέων, ο Τοντόροφ συνομιλεί με μια σειρά σύγχρονους στοχαστές, συγγραφείς και διανοούμενους (ας θυμηθούμε και το βιβλίο του Λιντνενμπέρ για τους νέους αντιδραστικούς). Μεταξύ αυτών και η γνωστή και στην Ελλάδα Νάνσι Χιούστον, η οποία πριν από δύο χρόνια προκάλεσε μεγάλο θόρυβο με το δοκίμιό της «Professeurs de dsepoir» («Δάσκαλοι της απελπισίας», 2004), καταγγέλλοντας τη μηδενιστική, όπως την ονομάζει, συνιστώσα της σύγχρονης λογοτεχνίας, και τη ολέθρια επίδρασή της στην κοινωνία και στην ίδια τη λογοτεχνία. Αρχής γενομένης από τον Πατέρα του Μηδενός, όπως τον ονομάζει, τον Σοπενχάουερ, η Χιούστον καταδικάζει όλους όσους περιφρονούν τον άνθρωπο και τη δύναμή του, όσους κάνουν σημαία την ατέλειά του, τους οπαδούς της απόλυτης άρνησης, και σ' αυτούς συγκαταλέγει, μεταξύ άλλων πολλών, τον Μπέκετ και τον Τόμας Μπέρνχαρντ, την Ελφρίντε Γέλινεκ και τον Μίλαν Κούντερα, τον Μισέλ Ουελμπέκ και τη Σάρα Κέιν.

Για μια σύγχρονη λαϊκή λογοτεχνία

Ο Τοντόροφ διακηρύσσει ότι είναι απαραίτητο να ξαναβρεί η λογοτεχνία το λαϊκό της χαρακτήρα, να επανασυνδεθεί με το ευρύ κοινό: «τα λαϊκά μυθιστορήματα οδήγησαν στην ανάγνωση πολλά εκατομμύρια εφήβους και επιπλέον τους επέτρεψαν να διαμορφώσουν μια πρώτη συνεκτική εικόνα του κόσμου, η οποία, ας μην ανησυχούμε καθόλου, πάντα αποκτά αποχρώσεις και πολυπλοκότητα με τα επόμενα αναγνώσματα». Και εννοεί, φυσικά, μια λαϊκή λογοτεχνία ποιότητας, στην παράδοση του Αλέξανδρου Δουμά και του Βίκτωρα Ουγκώ, την οποία συνεχίζουν σήμερα κάποιοι λίγοι, αλλά εξαιρετικοί συγγραφείς, όπως ο δημοφιλής και στην Ελλάδα Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε λόγου χάρη, αλλά και το σύγχρονο, πολιτικοποιημένο αστυνομικό μυθιστόρημα. Oσο για τη λογοτεχνία των μπεστ-σέλερς τύπου «Κώδικας Ντα Βίντσι» και των ιστορικών και αισθηματικών μυθιστορημάτων του συρμού, που προσφέρεται και προβάλλεται ως λαϊκή, υπογραμμίζει προφανώς, εκ του αντιθέτου, την ίδια αυτή ανάγκη για συναρπαστικά, γνήσια λαϊκά αφηγήματα.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_25/02/2007_216879

Εκδήλωση προς τιμήν των Σεφέρη και Ελύτη στην Αίγυπτο

2007-02-25T17:53:00.000+02:00

ΜΙΑ ιδιαίτερα συγκινητική εκδήλωση πραγματοποίησε το Πανεπιστήμιο του Καΐρου, τιμώντας τους τρεις κορυφαίους Νομπελίστες ποιητές: τον Γιώργο Σεφέρη, τον Οδυσσέα Ελύτη και τον Ναγκίμπ Μαχφούζ, ενώνοντας τους δύο λαούς μέσα από την ποίηση και την λογοτεχνία.

Στην ημερίδα αυτή, που συγκέντρωσε πλήθος κόσμου, η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου, η ιστορική Αμπέτειος Σχολή αλλά και το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Καΐρου ένωσαν τις δυνάμεις τους, οδηγώντας όλους τους παρεβρισκομένους στο κοινό μονοπάτι των τριών μεγάλων ποιητών: το μονοπάτι της γνώσης, της ειρήνης και του ανθρωπισμού, όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ένας εκ των εισηγητών, ο επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ο οποίος αναφέρθηκε στο διάστημα της παραμονής του Γιώργου Σεφέρη από το 1941 μέχρι το 1944, όταν ήταν Πρόξενος της χώρας μας, ακολουθώντας την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το διαμέρισμα που έζησε ο Σεφέρης βρίσκεται στο κτίριο όπου σήμερα στεγάζεται το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στο Κάιρο.

Υπήρξαν επίσης σημαντικές εισηγήσεις τόσο για τον Οδυσσέα Ελύτη όσο και για τον Αιγύπτιο Ναγκίμπ Μαχφούζ που γεννήθηκε, ανδρώθηκε και εξύμνησε μέσα από τα έργα του το Κάιρο. Την εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε με την στήριξη του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, τίμησε με την παρουσία του ο Πρέσβης στην Αίγυπτο Παναγιώτης Βλασσόπουλος, ο οποίος τόνισε την ενίσχυση των σχέσεων και των αδελφικών δεσμών των δύο λαών, οι οποίες ξεκινούν από τα αρχαιότατα χρόνια φτάνοντας μέχρι σήμερα.

Την Ελληνική Κοινότητα Καΐρου εκπροσώπησε ο Γενικός Γραμματέας Νικόλας Πολίτης, ενώ, εκ μέρους του Υπουργείου Παιδείας μίλησε ο Συντονιστής Εκπαίδευσης Ανδρέας Καρατζάς. Σημαντική, στην εκδήλωση, ήταν και η παρουσία ελληνιστών καθηγητών από το Πανεπιστήμιο Καΐρου καθώς και άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα καθώς και αιγύπτιοι φοιτητές που μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα στην Χωρα του Νείλου. Τέλος, σημαντική ήταν η συμβολή των δύο παροικιακών σχολείων, της Αχιλλοπουλείου και της Αμπετείου Σχολής Καΐρου, που σε συνεργασία με το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο της αιγυπτιακής πρωτεύουσας συμμετείχαν στο καλλιτεχνικό μέρος της όλης ημερίδας.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Προστριβές με ξένα μουσεία για ένα αρχαιοελληνικό άγαλμα

2007-02-25T17:50:00.000+02:00

Hμερομηνία : 24-02-07

Προστριβές με ξένα μουσεία για ένα αρχαιοελληνικό άγαλμα

Το άγαλμα του Απόλλωνα που αποτέλεσε σημείο προστριβής με το Λούβρο

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «The Plain Dealer», η οποία εκδίδεται στο Κλίβελαντ του Οχάιο, δημοσιεύει άρθρο του Στίβεν Λίτ, το οποίο αναφέρεται στο αμφιλεγόμενης προέλευσης ορειχάλκινο άγαλμα του Απόλλωνα, που αγόρασε το Μουσείο του Κλίβελαντ το 2004.

Ανάμεσα σε άλλα, επισημαίνει ότι η Ελλάδα δεν έχει παρουσιάσει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το άγαλμα αυτό αποτελεί προϊόν παράνομης ανασκαφής, ούτε έχει ζητήσει την επιστροφή του. Σύμφωνα όμως με το Μουσείο του Λούβρου, αξιωματούχοι του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού απείλησαν ότι θα αποσύρουν 19 αρχαιότητες από έκθεση, η οποία πρόκειται να γίνει στο Μουσείο του Λούβρου, στις 23 Μαρτίου, με έργα του Πραξιτέλη, στην περίπτωση που το Μουσείο του Λούβρου δεχόταν να συμπεριληφθεί στην έκθεση αυτή και το άγαλμα του Απόλλωνα.

Το άρθρο φιλοξενεί και δήλωση του Μουσείου του Λούβρου ότι η Ελλάδα κατέστησε την απόσυρση του «Απόλλωνα του Κλίβελαντ» προϋπόθεση για τη συμμετοχή της και κατά συνέπεια και για το δανεισμό αντικειμένων για την έκθεση του Πραξιτέλη, γεγονός που ανάγκασε το Λούβρο να μην συμπεριλάβει τον Απόλλωνα στην έκθεση αυτή.

Η υπόθεση αυτή δείχνει ότι το άγαλμα του Απόλλωνα έχει βρεθεί στο επίκεντρο των τελευταίων προσπαθειών της Ελλάδας να σταματήσει το λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων. Το θαυμασμό του στην ελληνική στάση, που αποτελεί και προειδοποίηση, εξέφρασε ο διεθνούς κύρους ειδικός σε θέματα λεηλατημένων αρχαιοτήτων και ιστορικός τέχνης του Πανεπιστήμιου της Βιρτζίνια Μάλκολμ Μπελ, γράφει το άρθρο χαρακτηριστικά.

Τα κενά που υπάρχουν σε ό,τι αφορά την προέλευση και την ιστορία της ιδιοκτησίας του αγάλματος του Απόλλωνα έχει αναγνωρίσει ο Τίμοθι Ραμπ, διευθυντής του Μουσείου του Κλίβελαντ, ο οποίος ωστόσο δήλωσε ότι κακώς η Ελλάδα ήγειρε ενστάσεις στο Λούβρο, αντί να έλθει απευθείας σε επαφή με το Μουσείο του Κλίβελαντ. Με αφορμή δήλωση πηγής από το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, που μεταδόθηκε από το Γαλλικό Πρακτορείο τον περασμένο Δεκέμβριο, ότι το άγαλμα αυτό αγοράστηκε παρανόμως, μετά την ανεύρεση του στη δεκαετία του `90, από ιταλικό πλοίο, στα διεθνή ύδατα μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, ο Ραμπ ανέφερε ότι η έρευνα του Μουσείου του Κλίβελαντ απέδειξε ότι το άγαλμα δεν προέρχεται από τη θάλασσα και είναι άδικο να μην συμπεριληφθεί στην έκθεση του Λούβρου, εξαιτίας μη τεκμηριωμένων δημοσιευμάτων.

Η αρχαιολόγος του Υπουργείου Πολιτισμού Μαρία Βολιώτη δήλωσε ότι η Ελλάδα ήγειρε ενστάσεις κατά της έκθεσης του αγάλματος του Απόλλωνα εξαιτίας των κενών στην προέλευσή του, τα οποία ενισχύουν την πιθανότητα να αποτελεί προϊόν λεηλασίας. Πρόσθεσε, όμως, ότι οι ενστάσεις αυτές διατυπώθηκαν ευγενώς και όχι με τη μορφή απειλής ή εκβιασμού. Από την πλευρά του, το Μουσείο του Λούβρου διατείνεται ότι η Ελλάδα έθεσε τελεσίγραφο με τον πιο έντονο τρόπο, γραπτώς, αλλά και δια ζώσης σε συνάντηση στην Αθήνα, τον περασμένο Ιανουάριο.

Το Μουσείο του Κλίβελαντ αγόρασε το άγαλμα αυτό από τον οίκο Phoenix Ancient Art - που διευθύνεται από τους αδελφούς `Αλι και Χισάμ Αμπουτάαμ, οι οποίοι διώκονται στις ΗΠΑ και στην Αίγυπτο - κατόπιν επιστημονικής έρευνας που έδειξε ότι το άγαλμα ανεσκάφη, προ αιώνος και πλέον, και συνεπώς δεν εμπίπτει σε διατάξεις πρόσφατων νόμων για παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων.

Επιπλέον, το Μουσείο δηλώνει ότι διαθέτει γραπτή δήλωση Γερμανού δικηγόρου ότι ο Απόλλων ανήκε σε συλλογή της οικογένειάς του από τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο Ραμπ και άλλοι αξιωματούχοι του Μουσείου του Κλίβελαντ ισχυρίζονται ότι είναι προτιμότερο να αγοράζονται, να μελετώνται και να εκτίθενται έργα σαν τον Απόλλωνα, παρά να αφήνονται σε χέρια ιδιωτών και να εξαφανίζονται για πάντα.

Το Μουσείο του Λούβρου έχει υπογράψει τη διακήρυξη της ΟΥΝΕΣΚΟ του 1970 για το λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων, θεώρησε όμως ότι ο Απόλλων είναι προς έκθεση. Και σε δήλωσή του τόνισε ότι το γεγονός ότι αυτό δεν κατέστη εφικτό, «συνιστά μείζονα βλάβη στην επιστημονική κοινότητα, η οποία χάνει μοναδική ευκαιρία να αξιολογήσει το αντικείμενο αυτό, μαζί με άλλα έργα στο τμήμα αυτό της έκθεσης».

http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_0_24/02/2007_182752

ΑΠΕ

Ο λαβύρινθος του Πάνα ***Περιπέτεια μύησης στη ζωή σε σκηνικό θανάτου

2007-02-25T16:51:00.000+02:00

Του Δημητρη Μπουρα

Φαντασίας
Σκηνοθεσία: Γκιγιέρμο ντελ Τόρο
Ερμηνεία: Ιβάνα Μπακουέρο, Σερζί Λοπέζ, Νταγκ Τζόουνς, Αριάντνα Τζιλ.

Ο «Λαβύρινθος του Πάνα» είναι μια ιστορία τρόμου από το χώρο του φανταστικού, φτιαγμένη με σύγχρονα χολιγουντιανά υλικά και τοποθετημένη τεχνηέντως στον ομφαλό ενός ιστορικού και πολιτικού δράματος. Είναι ένα φιλόδοξο, αινιγματικό και κάποιες στιγμές χαοτικό, παραμύθι για την παιδική ηλικία και το τέλος της αθωότητας, με φόντο το τέλος του ισπανικού Εμφυλίου και την επικράτηση του φρανκισμού. «Ο φασισμός είναι πάνω απ' όλα μια μορφή διαστροφής της αθωότητας και της παιδικότητας. Αντιπροσωπεύει τον απόλυτο τρόμο και είναι ένα ιδανικό θέμα μέσω του οποίου μπορείς να διηγηθείς ένα παραμύθι για μεγάλους», λέει ο Μεξικανός σεναριογράφος και σκηνοθέτης της ταινίας Γκιγιέρμο ντελ Τόρο.

Ο «Λαβύρινθος του Πάνα» είναι ένα αλληγορικό ταξίδι μύησης στη ζωή σε ένα γκρίζο και σκοτεινό σκηνικό θανάτου. Είναι το βλέμμα (άλλοτε απορημένο και άλλοτε τρομοκρατημένο) ενός μικρού κοριτσιού στη διάρκεια μιας περιπέτειας ενηλικίωσης και αφύπνισης της σεξουαλικότητας. Ο Ντελ Τόρο σκιαγραφεί έναν κόσμο μοιρασμένο στα δύο: στο φως (η μέρα, που είναι μουντή, στις αποχρώσεις του γκρίζου της στολής των φαλαγγιτών του Φράνκο) και στο σκοτάδι (ο κόσμος του ενστίκτου, στον οποίο βασιλεύει ο τραγόμορφος Πάνας, όπου δεν υπάρχουν όρια ηθικής).

Η ιστορία που αφηγείται αρχίζει το 1944 σε μια ορεινή περιοχή της Ισπανίας. Ο Εμφύλιος ουσιαστικά έχει τελειώσει και ένα εκτελεστικό απόσπασμα του φρανκικού στρατού, με αρχηγό τον παρανοϊκό λοχαγό Βιντάλ, καταδιώκει τους τελευταίους των ηττημένων ανταρτών. Σε ένα αγρόκτημα όπου έχει στρατοπεδεύσει ο λόχος του Βιντάλ φτάνει μια μέρα η σύζυγος του λοχαγού, η εγκυμονούσα Κάρμεν, μαζί με την κόρη της από τον προηγούμενο γάμο της, την Οφηλία. Το κορίτσι, τραυματισμένο από το θάνατο του πατέρα της, αντιδρά σφόδρα στο γάμο της μητέρας της και προσπαθεί να υπερβεί την πραγματικότητα μέσω της φαντασίας. Κατασκευάζει έναν κόσμο από μαγικά και αλλόκοτα πλάσματα και περιπλανιέται εντός του σαν την Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων.

Οι χώροι και τα πρόσωπα δημιουργούν συμμετρία (φως - σκοτάδι, η υποταγμένη Κάρμεν και η ανυπότακτη υπηρέτρια του Βιντάλ, ο «ταυρομάχος» Βιντάλ και ο «Μινώταυρος» Πάνας) γιατί ο Ντελ Τόρο βλέπει την πραγματικότητα και τη φαντασία ως συγκοινωνούντα δοχεία. Εδώ, όμως, εντοπίζεται και η αχίλλειος πτέρνα του «Λαβύρινθου» που αφορά, κυρίως, τους σκηνοθετικούς χειρισμούς. Στο κομμάτι της ταινίας όπου η Οφηλία χάνεται ανάμεσα σε ονειρικά και μυθολογικά πλάσματα, ο Μεξικανός σκηνοθέτης είναι πληθωρικός σε ό, τι αφορά τα ειδικά εφέ και τα κλισέ του χολιγουντιανού τρόμου, σε βάρος της ατμόσφαιρας. Με αποτέλεσμα, η περιπέτεια του κοριτσιού, ως προς την αισθητική της, να μοιάζει με αυτήν του Χάρι Πότερ και ο «Λαβύρινθος του Πάνα» να χάνει την ομοιογένειά του.

http://trans.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_qsite1_21_08/02/2007_181064

Μαρία Τόπαλη : "Λονδίνο και άλλα ποιήματα"

2007-02-21T17:11:00.000+02:00

Ίνα πληρωθεί το ρηθέν ότι/ ούτ’ ένας κόκκος χρόνου δεν µπορεί να λυτρωθεί,

«Τώρα και στην Αγγλία».

Η δεύτερη ποιητική συλλογή της Μαρίας Τοπάλη µε τίτλο Λονδίνο και άλλα ποιήµατα (Νεφέλη, 2006) περιλαµβάνει τέσσερα ξεχωριστά ποιήµατα ως «Εισαγωγή» καθώς και τρεις µεγαλύτερες ποιητικές ενότητες που τιτλοφορούνται «Ο Τρίτος Γιός του Οιδίποδα», «Κατασκευή Έπους» (ως συνέχεια από το προηγούµενο βιβλίο της µε τίτλο Σερβίτσιο Τσαγιού που κυκλοφόρησε επίσης από τις εκδόσεις Νεφέλη το 1999) και «Λονδίνο», αντίστοιχα.

Στον «Τρίτο Γιο του Οιδίποδα» αλλά και στην «Κατασκευή Έπους» η ποιήτρια µεταγράφει µορφές του µύθου στα σύγχρονα συµφραζόµενα. Η αναζήτηση της ταυτότητας των φύλων, τα όρια των σχέσεων και της («µικρής» ελληνικής) γλώσσας, η έµφυλη διάσταση και η µοίρα του ποιητικού υποκειµένου, το φάντασµα της παράδοσης είναι µερικά από τα ζητήµατα που θεµατοποιούνται στην Εισαγωγή και τις δυο πρώτες ενότητες.

Έτσι, στους στίχους της Τοπάλη

η ωραία Ελένη έφυγε χωρίς καµιά προσπάθεια,/

χωρίς αγωνία/

µια Κυριακή πρωί των Χριστιανών,/

ένα Σάββατο των Εβραίων, σε ώρα σχόλης,/

ώστε την είδαν όλοι όσοι κάθονταν στα καφενεία/

και στην αυλή της εκκλησίας και στα κατώφλια/

και µάλιστα χαιρέτησε και µερικούς γνωστούς.»

Στο Λονδίνο επιχειρείται µια τοπιογραφία της σηµερινής πόλης µέσα από την κατασκοπευτική
µατιά του µη ενσωµατωµένου ξένου:

Γιατί οι κατάσκοποι είναι οι αληθινοί αιώνιοι έφηβοι, όχι οι ποιητές. Εδώ η ποιήτρια «συνοµιλεί» µε λονδρέζικης προέλευσης ή αναφοράς λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά έργα, από τον T.S.Eliot των Κουαρτέτων ως τις ταινίες του Walt Disney που διαδραµατίζονται στο Λονδίνο, και από τα διάσηµα Μουσεία της βρετανικής
Μητρόπολης ως την παιδική εκποµπή του BBC και το λιµπρέτο από το Φάντασµα της Όπερας.

Η αµφίθυµη προσέγγισή της υποχωρεί ωστόσο ξανά και ξανά στη λονδρέζικη
γοητεία:

Χρόνος ιδιωτικός και χρόνος ιστορικός,/

εγκλωβισµένοι ίσως και οι δυο στις κινούµενες ιµπρεσσιονιστικές/

ραβδώσεις...Μόνο στη ροή του χρόνου/

είναι ορατά τα κτίρια της πλωτής πολιτείας, φυτρωµένης στο/

θερµοκήπιο των ονείρων ενός Ιουλίου Βερν, προσιτής µε οµπρέλες/

από τον ουρανό κι από το δεύτερο αστέρι δεξιά...

Μαρία ΤοπάληΛΟΝ.ΙΝΟκαι άλλα ποιήµατα

ISΒN: 960-211-781-8

Σελ.: 80 •

Τιµή: €9,20[29/3/2006]

Διάλογος ζωγραφικής - ποίησης : Γιάννης Ψυχοπαίδης - Κική Δημουλά

2007-02-14T10:34:00.000+02:00

συναντώνται στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη στις 8 Μαρτίου

Της Ολγας Σελλα

Μια «συνάντηση τεχνών» μάς επιφυλάσσουν τον επόμενο μήνα η ποιήτρια Κική Δημουλά και ο εικαστικός Γιάννης Ψυχοπαίδης. Αντλώντας από το «πολύτιμο και σπάνιο δίδαγμα ήθους, συνέπειας και πείσματος», την ποίηση, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης παρουσιάζει, στις 8 Μαρτίου στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη, εβδομήντα τρία (73) νέα ζωγραφικά έργα, εμπνευσμένα από την ποίηση της Κικής Δημουλά. Τα έργα φιλοτεχνήθηκαν από τον Αύγουστο ώς τον Δεκέμβριο του 2006. Την ίδια μέρα θα κυκλοφορήσει και η αντίστοιχη έκδοση με τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης Συνάντηση Κική Δημουλά» από τις εκδόσεις «Ικαρος». Στις σελίδες της, εκτός από τα ποιήματα που ανθολόγησε ο Γιάννης Ψυχοπαίδης από το σύνολο του έργου της Δημουλά, φιλοξενείται ένα νέο, ανέκδοτο ποιήμα της Κικής Δημουλά, με τίτλο «Σου ταχυδρόμησα ένα βότσαλο χτες», που γράφτηκε με αφορμή αυτή την ποιητική - εικαστική συνάντηση.
«Στους πάντα δύσκολους καιρούς, η ποίηση στέκεται η αναγκαία οικοσκευή με τα απολύτως απαραίτητα. Βοήθημα και ζύγι γι’ αυτούς που ’χουν ανάγκη για κουράγιο, συντροφιά και στήριγμα. Αλλά και διαρκής και μόνιμη αναζήτηση μέτρου. Απόλυτη αξία σε καιρούς σχετικότητας, ματαίωσης, ακύρωσης. Πολύτιμο και σπάνιο δίδαγμα ήθους, συνέπειας και πείσματος. Και πολύτιμη συνεύρεση του ατομικού μέσα στο συλλογικό και του δημόσιου μέσα στο ιδιωτικό. Μια οικοσκευή που διαφυλάσσει τη λιτότητα, την πυκνότητα, τη σαφήνεια, τη βαθιά υπαρξιακή στόχευση, τον πλούτο του ελάχιστου, τις αμφισημίες των πραγμάτων και των λόγων, το οικείο και αινιγματικό του κόσμου»,

σημειώνει στον πρόλογο της έκδοσης ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, εκφραζόμενος, αυτή τη φορά, και μέσω του λόγου.

Και συνεχίζει:

«Οταν η ζωγραφική συνομιλεί με την ποίηση δεν υποτάσσεται σ’ αυτήν. Διατρέχει μαζί μ’ αυτήν και παράλληλα μ’ αυτήν σε διαφορετικές διαδρομές έναν κοινό εκφραστικό τόπο, με κοινούς στόχους και με το βλέμμα στραμμένο η μία στην άλλη. Στην ώσμωση των τεχνών η ζωγραφική και η ποίηση διαφυλάνε τον ιδιαίτερο λόγο τους, τη γραμματική και το συντακτικό τους, τη δική τους γλώσσα. Δεν εικονογραφούν ούτε μεταφράζουν η μία την άλλη σε προφανείς εικόνες συμβατικής πίστης. Συναντώνται, αντίθετα, σε μιαν αυθόρμητη, σχεδόν λαθραία συνάντηση, όπου ονομάζουν και επικυρώνουν τις διαφορές τους, μήπως και μπορέσουν να γνωριστούν καλύτερα, ίσως και ο μόνος τρόπος να γνωριστούν καλύτερα».

«Σου ταχυδρόμησα ένα βότσαλο χτες»

επιγράφει το ποίημα που εμπνεύστηκε από αυτή τη «Συνάντηση» η Κική Δημουλά.

«Μόλις το λάβεις/ εσύ που ξέρεις να πεταλώνεις χρώματα/ και να δαμάζεις ποιαν απόχρωση/ παίρνει το ακατόρθωτο όταν αφηνιάζει/ ζωγράφισέ με σε παρακαλώ/ αυτές τις άδειες κόγχες/ με χρώμα βαρύ σιδερένιο κλειστό/ διπλαμπαρωμένο/ να μοιάζουνε απόρθητες/ στη μία να φυλάσσονται τ’ αμέτρητα/ τ’ αμύθητα στην άλλη/ να ξεγελιέμαι να μη βλέπω/ να χάσκουν τόσο αδειανά/ λεηλατημένα/ αυτά τα θησαυροφυλάκια όσων είδαν/ και τι δεν είδανε τα μάτια μας»
λέει η ποιήτρια απευθυνόμενη σε πρώτο πρόσωπο στον ζωγράφο.

Η έκδοση «Γιάννης Ψυχοπαίδης - Συνάντηση - Κική Δημουλά» θα παρουσιαστεί την Πέμπτη 8 Μαρτίου στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη (Πλ. Κολωνακίου 20) στις 12.30 το μεσημέρι.

Το ίδιο βράδυ θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της έκθεσης «Συνάντηση» με τα πρωτότυπα έργα του βιβλίου. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 5 Απριλίου.

από την "Καθημερινή" στη διεύθυνση :

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_14/02/2007_215961

Τί έπαθε ο Οιδίποδας?

2007-02-01T21:21:00.000+02:00

Οι απαντήσεις δεν μπορούν

να περιέχουν αυτό που λέμε,

τρόπος του λέγειν «αλήθεια»,

αλλά ικανοποίηση

της στιγμής και δρόμο πολύ,

ή δρόμους για άλλα ερωτήματα.

Αυτά τα γιατί και πότε , που

…..ποτέ δε σταματούν.

Να ποιο είναι το αμάρτημα:

να κυνηγώ την αλήθεια

ποτέ να μη την φτάνω

και συνεχώς πιο μακριά

να βρίσκομαι

όλο και πιο μακριά

απ’ την αρχή την ίδια.

Να ποιο είναι το αμάρτημα:ακολούθησα την αμαρτία.

Πως αν τις υπ' εχθρων ωφελοιτο;

2007-01-27T22:33:00.000+02:00

Η Ωφέλεια των Εχθρών

Η ζωή και η τέχνη ζητεί υπερβολή για να υπάρξει κοντά στα όρια. Eκεί όπου βρίσκεται η δημιουργία. Άλλωστε και ο πολιτισμός ανέκαθεν υπήρξε αποτέλεσμα του ανταγωνισμού και του τανύσματος όλων των δυνατοτήτων του ανθρώπου. Της πίεσης και του γρήγορου ρυθμού.

Σαν τον πολιτισμό είναι και η ψυχή που δοκιμάζεται από τα ισχυρότερα των συναισθημάτων και τις πιο ανίσχυρες των ηθικών αντιστάσεων. Εκεί βρίσκουν πρόσφορο έδαφος οι πειρασμοί.

Οι σοφοί των Ελλήνων προσπαθούσαν να στερήσουν από την ψυχή την υπερβολή πρεσβεύοντας την ανάγκη για εγκράτεια και μέτρο. Έτσι προσπαθούσαν πάντοτε να βγάλουν το "πολύ" από τη ζωή τους. Να το εκδιώξουν μακριά.

"Ουκ εν τω πολλω τω ευ, αλλ' εν τω ευ τω πολύ" φωνάζει από τα βάθη των αιώνων η ελληνική αγωνία για ποιότητα έναντι της βαρβαρικής ποσότητας στην καθημερινή ζωή.Στο Μαντείο των Δελφών μάλιστα είχαν γράψει με τεράστια γράμματα πάνω από την είσοδο "μηδεν αγαν", τίποτε με υπερβολή, στην προσπάθειά τους να το επιβάλλουν ως συνείδηση προς άπαντας τους επισκέπτες του Μαντείου, οι οποίοι δεν ήταν και λίγοι. Παρά δε ταύτα, το Μαντείο του Φοίβου Απόλλωνα επιζητούσε την υπερβολή μόνο την ώρα της πληρωμής.Αυτό ώθησε και τον Αίσωπο να σημειώσει "'ανευ χαλκου Φοιβος ου μαντεύεται", ωραία τα ηθικοπλαστικά αλλά χωρίς χαλκό, δηλαδή χρήμα (λεφτά, ρευστό, μετρητά, φράγκα, μπικικίνια, μπερντέ, πορτοφόλα και ούτω καθεξής) χρησμό δεν λαμβάνεις...

Ενώ λοιπόν οι ηθικές προσπάθειες του λαού που καθιέρωσε την ηθική φιλοσοφία στον κόσμο (με τα περίφημα Ηθικά συγγράμματα που ξαναεπιστρέφουν στην προγονική γη τους μεταφρασμένα ως Ethics) στρέφονταν κατά της υπερβολής και υπέρ του μέτρου λησμονώντας μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια: ένα ρήμα που υπήρχε και υπάρχει στην ελληνική γλωσσική πραγμάτωση, το οποίο μέσα στη ρίζα του είχε και έχει εμποτισμένη όλη την υπερβολή του κόσμου.

Ένα ρήμα του οποίου και η χρήση μόνο καταστρατηγεί κάθε έννοια μέτρου και εγκράτειας. Το ρήμα "αγαπώ". Προερχόμενο από την ανομοιογενή σύνθεση της ποσότητας με την επιθυμία (του "αγαν" ''πολύ'' και του "πω" ''επιθυμώ'') αντιστρατεύεται το μέτριο (κατά την αρχαία ελληνική σημασία της λέξης αλλά και τη νέα ελληνική προέκτασή της) όσο λίγα ρήματα της γλώσσας μας. Ένα ρήμα άσωτο. Άσωτο όσο κι εκείνοι που βιώνουν καθ' υπερβολήν το συναίσθημα που εκφράζει.

Χρειάστηκε να παρέλθουν χρόνοι και καιροί στην ιστορία των ανθρώπων για να έρθει ο Χριστός και να το εξαγνίσει με τη διδασκαλία του. Θα μπορούσαν άραγε ποτέ οι Έλληνες να μην αποδεχθούν μια θρησκεία που εξύψωνε τόσο το πιο λεπτό των ανθρώπινων αισθημάτων; Μια θρησκεία που δίδασκε ηπιότητα, επιείκεια και προπάντων αγάπη; Μάλλον όχι, λέει η αμείλικτη ιστορική μαρτυρία.

Αυτό ακριβώς το κατ' εξοχήν ελληνικό πνεύμα, το πνεύμα που οικοδομείται πάνω στην αγάπη για τους ανθρώπους και τα πράγματα, ήρθε να εκφράσει 50 χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού και ο Πλούταρχος.Σύμφωνα με την ηθική θεωρία των συγγραμμάτων του Πλουτάρχου, πρέπει κανείς να ασκηθεί στην ηπιότητα, την επιείκεια και την υπομονή για να βιώσει τη μακαριότητα και τη ραστώνη της γαλήνης του σοφού.Τα κείμενα του Πλουτάρχου και η διδασκαλία του είναι πιο κοντά στα μέτρα του κοινού ανθρώπου από ό,τι η διδασκαλία και συνεκδοχικά τα κείμενα των Στωικών ή του Πλάτωνα.

Ωστόσο δεν είναι διόλου εύκολη ηθική στην πράξη. Στα έργα "Βίοι παράλληλοι" αλλά και στα "Ηθικά" περιγράφεται η προσπάθεια που πρέπει να καταβάλλει κανείς με τον ίδιο του τον εαυτό, σε όλους τους τομείς, για να πλησιάσει όλο και περισσότερο τη σοφία.

Μία τέτοια διαφορετική ηθική θεώρηση καθημερινών πραγμάτων αναπτύσσεται στο δοκίμιο των "Ηθικών" που συμβουλεύει πώς μπορεί κανείς να επωφεληθεί από τους εχθρούς του, "Πως αν τις υπ' εχθρων ωφελοιτο" (86b-92f). Εκεί ο Πλούταρχος με τρόπο μοναδικό καταδεικνύει ότι, αντίθετα με ό,τι πιστεύουμε, οι εχθροί "νοιάζονται" για μας περισσότερο από τους φίλους μας.
"Πολλές φορές, από αμέλεια ή αδιαφορία, οι φίλοι μας δεν μαθαίνουν τί ακριβώς κάνουμε, αν ασθενήσαμε, αν ζούμε ή πεθάναμε. Αντίθετα οι εχθροί ασχολούνται μαζί μας ακόμη και στα όνειρά τους"1. Και συνεχίζει παραθέτοντας τη ρήση του Αντισθένη σύμφωνα με την οποία "στη ζωή επιβιώνουν και υπερτερούν αυτοί που έχουν γνήσιους φίλους ή ορκισμένους εχθρούς, καθώς οι μεν μας συμβουλεύουν για να μην κάνουμε λάθη, ενώ οι δε με το να μας λοιδορούν μας αποτρέπουν από τα επικείμενα σφάλματα"2.
Ας χαιρόμαστε λοιπόν στη ζωή όταν έχουμε εχθρούς. Ορκισμένους ή μη. Οι εχθροί μάς βοηθούν να γίνουμε καλύτεροι και να βελτιωθούμε ως ηθικές υποστάσεις.Αν δεν υπήρχαν οι εχθροί, θα ήταν ολάκερος ο βίος μας χαλαρός σαν συνέντευξη φίλων όπου τα ατοπήματά μας θα συγχωρούνταν ευμενείας είνεκεν.Όσοι πάλι θεωρούν ότι το κείμενο αυτό δεν τους αφορά, εχθρούς δεν έχουν αφού, ας αναλογιστούν τη ρήση του Χίλωνα του σοφού που, όταν κάποιος του είπε ότι δεν έχει ούτε έναν εχθρό, εκείνος τον ρώτησε μήπως δεν έχει ούτε φίλο3.

Νίκος Βασιλάκος

1. "οι μεν γαρ φίλοι και νοσουντες ημας πολλάκις και αποθνήσκοντες λανθάνουσιν αμελουντας και ολιγωρουντας, των δ' εχθρων μονονουχι και τους ονείρους πολυπραγμονουμεν"

Πλουτάρχου, Ηθικά: Πως αν τις υπ' εχθρών ωφελοίτο, 87.c.4.

2. "όθεν ορθως ο Αντισθένης ειπεν οτι τοις μέλλουσι σώζεσθαι φίλων δει γνησίων η διαπύρων εχθρων. Ου μεν γαρ νουθετουντες τους αμαρτάνοντας οι δε λοιδορουντες αποτρέπουσι."

Πλουτάρχου, ό.π., 89.b.6.

3. "Χίλων ο σοφος νοήσας τον ειπόντα μηδένα εχειν εχθρόν ηρώτησεν ει μηδε φίλον εχει"

Πλουτάρχου, ό.π., 86.c.6.

Ένας αγγλικός λόγος στα ελληνικά

2007-01-14T16:28:00.000+02:00

Ο πρώην πρωθυπουργός και καθηγητής κ. Ξενοφών Ζολώτας είχε εκφωνήσει δύο λόγους στην Ουάσιγκτον (στις 26 Σεπτεμβρίου 1957 και στις 2 Οκτωβρίου 1959), οι οποίοι έμειναν μνημειώδεις. Αιτία ως προς αυτό δεν ήταν μόνο το περιεχόμενό τους αλλά και η γλώσσα τους.

Υποτίθεται ότι η γλώσσα των λόγων ήταν η αγγλική. Κατ' ουσίαν όμως, με την αφαίρεση λίγων συνδέσμων, άρθρων και προθέσεων η γλώσσα είναι η Ελληνική.

Το ακροατήριό του αποτελούσαν οι σύνεδροι της Διεθνούς Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και δεν αντιμετώπισαν τότε κανένα πρόβλημα στην κατανόηση του προφορικού κειμένου που ανέγνωσε ο Έλληνας καθηγητής.

Παραθέτουμε το δεύτερο λόγο (της 2ας Οκτωβρίου 1959) και την ελληνική του «μεταγραφή»...

Kyrie,

It is Zeus' anathema on our epoch and the heresy of our economic method and policies that we should agonize the Skylla of nomismatic plethora and the Charybdis of economic anaemia.

It is not my idiosyncracy to be ironic or sarcastic but my diagnosis would be that politicians are rather cryptoplethorists. Although they emphatically stigmatize nomismatic plethora, they energize it through their tactics and practices. Our policies should be based more on economic and less on political criteria. Our gnomon has to be a metron between economic strategic and philanthropic scopes.

In an epoch characterized by monopolies, oligopolies, monopolistic antagonism and polymorphous inelasticities, our policies have to be more orthological, but this should not be metamorphosed into plethorophobia, which is endemic among academic economists.

Nomismatic symmetry should not antagonize economic acme. A greater harmonization between the practices of the economic and nomismatic archons is basic.

Parallel to this we have to synchronize and harmonize more and more our economic and nomismatic policies panethnically. These scopes are more practicable now, when the prognostics of the political end economic barometer are halcyonic.

The history of our didimus organization on this sphere has been didactic and their gnostic practices will always be a tonic to the polyonymous and idiomorphous ethnical economies. The genesis of the programmed organization will dynamize these policies.

Therefore, I sympathize, although not without criticism one or two themes with the apostles and the hierarchy of our organs in their zeal to program orthodox economic and nomismatic policies.I apologize for having tyranized you with my Hellenic phraseology. In my epilogue I emphasize my eulogy to the philoxenous aytochtons of this cosmopolitan metropolis and my encomium to you Kyrie, the stenographers.

μετάφραση

Κύριοι,

Είναι "Διός ανάθεμα" στην εποχή μας και αίρεση της οικονομικής μας μεθόδου και της οικονομικής μας πολιτικής το ότι θα φέρναμε σε αγωνία την Σκύλλα του νομισματικού πληθωρισμού και τη Χάρυβδη της οικονομικής μας αναιμίας.

Δεν είναι στην ιδιοσυγκρασία μου να είμαι ειρωνικός ή σαρκαστικός αλλά η διάγνωσή μου θα ήταν ότι οι πολιτικοί είναι μάλλον κρυπτοπληθωριστές. Αν και με έμφαση στιγματίζουν τον νομισματικό πληθωρισμό, τον ενεργοποιούν μέσω της τακτικής τους και των πρακτικών τους. Η πολιτική μας θα έπρεπε να βασίζεται περισσότερο σε οικονομικά και λιγότερο σε πολιτικά κριτήρια. Γνώμων μας πρέπει να είναι ένα μέτρο μεταξύ οικονομικής στρατηγικής και φιλανθρωπικής σκοπιάς.

Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από μονοπώλια, ολιγοπώλια, μονοπωλιακό ανταγωνισμό και πολύμορφες ανελαστικότητες, οι πολιτικές μας πρέπει να είναι πιο ορθολογιστικές, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να μεταμορφώνεται σε πληθωροφοβία, η οποία είναι ενδημική στους ακαδημαϊκούς οικονομολόγους.
Η νομισματική συμμετρία δεν θα έπρεπε να ανταγωνίζεται την οικονομική ακμή. Μια μεγαλύτερη εναρμόνιση μεταξύ των πρακτικών των οικονομικών και νομισματικών αρχόντων είναι βασική.

Παράλληλα με αυτό, πρέπει να εκσυγχρονίσουμε και να εναρμονίσουμε όλο και περισσότερο τις οικονομικές και νομισματικές μας πρακτικές πανεθνικώς. Αυτές οι θεωρήσεις είναι πιο εφαρμόσιμες τώρα, όταν τα προγνωστικά του πολιτικού και οικονομικού βαρομέτρου είναι αλκυονίδων ημερών αίθρια.
Η ιστορία της δίδυμης οργάνωσης σε αυτήν την σφαίρα είναι διδακτική και οι γνωστικές τους εφαρμογές θα είναι πάντα ένα τονωτικό στις πολυώνυμες και ιδιόμορφες εθνικές οικονομίες. Η γένεση μιας προγραμματισμένης οργάνωσης θα ενισχύσει αυτές τις πολιτικές.

Γι' αυτόν το λόγο αντιμετωπίζω με συμπάθεια, αλλά όχι χωρίς κριτική διάθεση, ένα ή δύο θέματα με τους αποστόλους της ιεραρχίας των οργάνων μας στον ζήλο τους να προγραμματίσουν ορθόδοξες οικονομικές και νομισματικές πολιτικές.Απολογούμαι που σας τυράννησα με την ελληνική μου φρασεολογία. Στον επίλογό μου δίνω έμφαση στην ευλογία μου, προς τους φιλόξενους αυτόχθονες αυτής της κοσμοπολίτικης μητρόπολης καθώς και το εγκώμιό μου προς εσάς, κύριοι στενογράφοι.

Δασκαλογιάννης και Πεντοζάλης

2007-01-03T17:53:00.000+02:00

ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ

ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΝΤΟΖΑΛΗ

[Μαυρομανωλάκη Νικήτα

και

Ζεμπίλη Στέλιο]

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Α' :

Στο Βλάχο αναφέρομαι το δάσκαλο το Γιάννη

που όλοι τον γνωρίζομε ωσάν Δασκαλογιάννη

Σε σένα πρωτομάρτυρα μεγάλε επαναστάτη

που ύψωσες τ 'ανάστημα στον Τούρκο το δυνάστη

Θα προσπαθήσω ταπεινά γνωρίζοντας το βάρος

που έχει να μιλεί κανείς γι' άντρες με τόσο θάρρος

Απομεινάρια λιγοστά υπάρχουνε για σένα

γιατί κι η πένα δάκρυζε κι έσβηνε τα γραμμένα

Όμως να δούμε απ' την αρχή ποια 'ναι η καταγωγή του

ποια μάνα και πατέρας ποιος φώτισε την ψυχή του

Τη μέρα του θανάτου του με σιγουριά κατένε

μα πότες εγεννήθηκε με σιγουριά δε λένε

(1722) ή (1730)

χίλια εφτακόσια είκοσι δυο, χίλια εφτακόσια τριάντα

τη γέννηση τοποθετούν με βάση τα συμβάντα

μα και για τις χρονιές αυτές υπάρχει αμφιβολία

και ούτ' επιβεβαιώνονται εις τα ληξιαρχεία

Εις τα Σφακιά σ' ένα χωριό Ανώπολη το λένε

ο Γιάννης εγεννήθηκε και όλοι το κατένε

Ο Γιάννης Βλάχος ήτανε πολυταξιδεμένος

είχε περίσσια μόρφωση κι ήταν γραμματισμένος

Τότε και μέχρι πρόσφατα Δάσκαλο προσφωνούσαν

όσους βιβλία τσ' εκκλησιάς να διάβαζαν μπορούσαν

Γι' αυτό το λόγο στα Σφακιά ο Βλάχος Ιωάννης

ήταν γνωστός ως δάσκαλος και ως Δασκαλογιάννης

Στην Ιταλία σπούδασε και ιταλικά μιλούσε

στον πλούσιο πατέρα του ετούτο το χρωστούσε

τέσσερις είχε αδερφούς όλοι ξεδιαλεγμένοι

άντρες λεβέντες Σφακιανοί με τ' άρματα ζωσμένοι

Μέτριος στο ανάστημα ανδροπρεπής με χάρη

γέννημα θρέμμα κρητικό γνήσιο παλικάρι

Είχε ευφράδεια φυσική και εύκολα μπορούσε

να πείθει με ρητορικό λόγο σ' όποιον μιλούσε

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Β':

Τ' όνομα της γυναίκας του ήταν Σγουρομαλλίνητ

έσσερις κόρες και δυο γιούς απόκτησε μ' εκείνη

Είχε καράβια τέσσερα τρικάταρτα κι εμπόριε

να ταξιδεύει με αυτά και άλλους λαούς εθώριε

εκτός από ιταλικά και ρωσικά μιλούσε

κι η γλώσσα στις συναλλαγές πολύ τον βοηθούσε

Μεσόγειο, Μαύρη θάλασσα κι όπου γνωστό λιμάνι

ταξίδευε κι επήγαινε εμπόριο να κάνει

Πέρα από τη μόρφωση που είχε αποκτήσει

ταξίδια και εμπόριο τον κάναν να πλουτίσει

Με τα ταξίδια που' κανε είχε τις ευκαρίες

να βλέπει πως εζούσανε οι άλλες κοινωνίες

κι έβλεπε πως εζούσανε ελεύθερα οι ξένοι

και οι συμπατριώτες του ήτανε σκλαβωμένοι

και πως αυτή η κατάσταση αν θα συνεχιζόταν

χριστιανισμός και ελληνισμός θα εξαφανιζόταν

Με τέτοιες σκέψεις στο μυαλό ο ίδιος δεν μπορούσε

να μείνει ασυγκίνητος και να μην προσπαθούσε

παίρνει λοιπόν στα σοβαρά με αίσθημα κι ευθύνη

πως πρέπει ελευθερωτής στον τόπο του να γίνει

Έλληνες εξωτερικού κρυφά το συζητούνε

να κάνουν επανάσταση λεύτεροι να γενούνε

Γι'αυτό λοιπόν απόφαση το παίρνει και πηγαίνει

και στις συσκέψεις τις κρυφές μέρος κι εκείνος παίρνει

Σύσκεψη κάνουν Έλληνες στην πόλη της Τεργέστης

με υποκίνηση του Ορλώφ που βγήκε μέγας ψεύτης

Αυτός ο Ρώσος αρχηγός ελπίδες τους προσφέρει

κι αν κάνουν επανάσταση βοήθεια θα φέρει

Στα λόγια βάση δώσανε χωρίς να τα ζυγίσουν

και παίρνουν την απόφαση να επαναστατήσουν

Γεμάτος ενθουσιασμό με όνειρα και γνώση΄

έρχετ' ο Γιάννης στα Σφακιά να τα ελευθερώσει

(1769)

χίλια εφτακόσια εξήντα εννιά τον τόπο του οργώνει

καπεταναίους κι αρχηγούς όλους ενημερώνει

τους λέει επανάσταση να κάμουνε πως πρέπει

γιατί αλλιώς ο τουρκικός ζυγός εδώ δεν πέφτει

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ:

Ακούστε δω οπλαρχηγοί και σεις καπεταναίοι

ένας καινούργιος άνεμος ελευθερίας πνέει

από τα ξένα που ' ρχομαι νέα καλά σας φέρνω

κι έδωσα την υπόσχεση και πίσω δεν την παίρνω

σας λέω επανάσταση να κάνομε πως πρέπει

γιατί ο τουρκικός ζυγός αλλιώς εδώ δεν πέφτει

και μια μεγάλη δύναμη θέλει μας βοηθήσει

αρκεί η επανάσταση εδώ να ξεκινήσει

άντρες τα ρίζουν τα Σφακιά κι είναι τιμή δική μας

να ξεκινήσει από δω η επανάστασή μας.

Α' ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ :

Γιάννη εσύ καλά τα λες, στα λόγια συμφωνούμε

όμως δεν είναι δύσκολο για να ξεσηκωθούμε;

είμαστε λίγοι το θωρείς οι Τούρκοι είναι χιλιάδες

εις τα καλά καθούμενα θα μπούμε σε μπελάδες .

Β' ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ :

Για να γενεί επανάσταση και να 'χει επιτυχία

θα πρέπει όλοι οι Κρητικοί να 'ρθουν σε συμφωνία

μόνο εμείς κι αμοναχοί να πάρομε το ρίσκο

πάρα πολύ επικίνδυνο Γιάννη αυτό το βρίσκω

Γ' ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ :

Βοήθεια δεν έχομε μόνοι μας δεν μπορούμε

είμαστε λίγοι και γιαυτό πως θα ξεσηκωθούμε

δεν είναι πως δε θέλουμε τη λευτεριά να δούμε

μα είναι η κατάσταση τέτοια που δε μπορούμε

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ:

Όλα αυτά περάσανε απ' τη δική μου σκέψη

μα δε θωρεί και λευτεριά κανείς αν δεν παλέψει

τα άκουσα με προσοχή όλα τα παραπάνω

και θα σας πω για λόγο ποιο τέτοιες κινήσεις κάνω

Στα ξένα που βρισκόμουνα Έλληνες κι άλλους είδα

που θέλανε τη λευτεριά να δούνε στην πατρίδα

κρυφές συσκέψεις κάναμε και ψάχναμε τον τρόπο

για να ιδούμε λευτεριά και στο δικό μας τόπο

Στις συναντήσεις μας αυτές είχε επικρατήσει

η άποψη πως το ξανθό γένος θα βοηθήσει

Ο Ρώσος ναύαρχος Ορλώφ μας έχει υποκινήσει

να κάνομε επανάσταση κι αυτός θα βοηθήσει

Γιαυτό λοιπόν ήρθα κι εγώ στον τόπο το δικό μου

πιστεύοντας πως τον Ορλώφ θα έχω στο πλευρό μου

και σας καλώ όλους μαζί και να ξεσηκωθούμε

κι η ρωσική βοήθεια θα' ρθει και θα τι δούμε

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ :

Δασκαλογιάννη επιστολή έχω εδώ για σένα

αποστολέας φαίνεται πως ειν' από τα ξένα

(Παίρνει την επιστολή και την κοιτάζει )

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ :

Ο Ρώσος ναύαρχος Ορλώφ επιστολή μου στέλνει

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΙ :

Για διάβασέ τη να μας πεις ήντα μαντάτα φέρνει;

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ : (Διαβάζει το γράμμα)

Δασκαλογιάννη ότι 'χομε ίσαμε δα πωμένα

ισχύουν στο ακέραιο, δεν παίρνω πίσω ουτ' ένα

τώρα στην Πάρο βρίσκομαι και σένα περιμένω

κι αν κάνεις επανάσταση βοήθεια σου στέλνω

υπάρχει διαβεβαίωση γραπτή από το ρώσο

αρμόδιο εκπρόσωπο βοήθεια να δώσω

Γιαυτό λοιπόν ξεκίνησε την επανάστασή σου

και με το στόλο εγώ θα' ρθω να σώσω το νησί σου

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ :

Είδατε που σας τα' λεγα πως αν ξεσηκωθούμε

από μεγάλη δύναμη βοήθεια θα δούμε;

θα ' χομε και βοήθεια δε θα ' μαστε μονάχοι

μόνο ν' αποφασίσομε ν' αρχίσομε τη μάχη

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ Δ' :

Σαν ειν' ετσα τα πράματα δεν έχομ' αντιρρήσεις

και σε ορίζομε αρχηγό κι ότι αποφασίσεις

πιστεύομέ σε αρχηγέ όλοι οι συντοπίτες

κι ας έχουνε αντίρρηση όλοι οι άλλοι Κρήτες

να ξεκινήσομε λοιπόν την επανάστασή

μας να φέρομε τη λευτεριά στο έρμο το νησί μας

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Γ':

χίλια εφτακόσια εξήντα εννιά στις δέκα Οκτωβρίου

δίνουνε όρκο ιερό στ' 'όνομα του κυρίου

Δασκαλογιάννης αρχηγός κι έντεκα άλλοι ακόμη

οπλαρχηγοί συμφώνησαν κι είχαν την ίδια γνώμη

και παίρνουν την απόφαση να επαναστατήσουν

κατά των Τούρκων πόλεμο όλοι να ξεκινήσουν

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ:

Αυτή την επανάσταση που΄ χομ' αποφασίσει

θέλομε με πολεμικό χορό να ξεκινήσει

να φανερώνει ο χορός αυτό το πέμπτο ζάλο

που όλοι αποφασίσανε να κάμουνε σινιάλο

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Γ':

Συντάσσουνε επιστολή κι αμέσως τηνε στέλνουν

σ'ένα γνωστό βιολάτορα στον τόπο τους τον φέρνουν

ΒΙΟΛΑΤΟΡΑΣ:

Επήρα την επιστολή και ήρθα εδώ ντελόγο

μα πέστε μου την αφορμή να μάθω σκιας το λόγο

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ Ε' :

Άκουσε δω βιολάτορα αυτό που θα σου πούμε

γιατί δεν έχομε καιρό και πρέπει να βιαστούμε

Εμείς οι δώδεκα αρχηγοί έχομ' αποφασίσει

ο τόπος να ξεσηκωθεί, να επαναστατήσει

θέλομε να χορέψομε όλοι με την ψυχή μας

προτού να ξεκινήσομε την επανάστασή μας

φτιάξε πολεμικό χορό βήματα δέκα να' χει

και μελωδίες δώδεκα ν' αρχίσομε τη μάχη

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Γ'

Κι έκατσε ο βιολάτορας στον τόπο μήνες έξι

για να τους φτιάξει το χορό που του 'χαν αρμηνέψει

και στο χορό εδώσανε τ'όνομα πεντοζάλι

γιατί στο πέμπτο ζάλο του ξεσηκωνόταν πάλι

τη μέρα που ξεκίνησαν την επανάστασή τους

χόρεψαν τούτο το χορό όλοι με την ψυχή τους

καπεταναίοι δώδεκα πιασμένοι από τον ώμο

δείχνανε με τη λεβεντιά της λευτεριάς το δρόμο

ΧΟΡΟΣ ΠΕΝΤΟΖΑΛΙ

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Δ':

Μέρα του Ευαγγελισμού οι Σφακιανοί κινούνε

εις το χωριό Ανώπολη και επαναστατούνε

Σήμαία επανάστασης υψώνουν κι αρχινούνε

με ενθουσιασμό πολύ λεύτεροι να γεννούνε

Κι ενώ ο Αλέξιος Ορλώφ υπόσχεση είχε δώσει

πως θα στελνε βοήθεια να τους ελευθερώσει

Αυτός το λόγο αθετεί το στόλο του τον παίρνει

και αντί να πλεύσει στα Χανιά εις τον Τσεσμέ τον φέρνει

Τα σχέδιά του ο δάσκαλος θωρεί τα πως βουλιάζουν

μα έχουνε ξεσηκωθεί και κάτω δεν το βάζουν

Δεν υποκύπτει μάχεται πιστά για την πατρίδα

κι ας φαίνεται σιγά σιγά πως σβήνει κάθε ελπίδα

Εκεί στης Νίμπρου τα στενά δυο μέρες πολεμούσε

τον πολυάριθμο εχθρό και τον απασχολούσε

σκοπό δεν είχε φυσικά το δρόμο να του κλείσει

μα είχε λόγο σοβαρό να τον καθυστερήσει

έπρεπε να δοθεί καιρός να επιβιβαστούνε

όλα τα γυναικόπαιδα στα πλοία να σωθούνε

γιατί το τέλος τους φριχτό θα ' ταν γι' αυτά γραμμένο

αν έπεφταν σε χέρι εχθρού που ήταν οπλισμένο

στη μάχη αυτή τη φονική τρακόσους άντρες χάνει

και ο εχθρός χίλιους μετρά μα ούτε πίσω κάνει

οι Τούρκοι δέχονται εδώ μία πληροφορία

πως για τα γυναικόπαιδα ψάχνουνε σωτηρία

πως στα καράβια θέλουνε να επιβιβαστούνε

να δραπετεύσουν γρήγορα κι όλα τους να σωθούνε

έξι χιλιάδες στέλνουνε στρατό να προχωρήσει

να πάει στην Ανώπολη για να τα εμποδίσει

μαθαίνουνε οι Σφακιανοί εφτακόσιοι πάνω κάτω

τι σχεδιάζουν οι εχθροί και το κακό μαντάτο

τρέχουν λοιπόν και πιάνουνε θέσεις να μην αφήσουν

Τούρκους να πάνε στο χωριό και να τους εμποδίσουν

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Ε':

πιο πάνω από το Λουτρό μάχη στήθος με στήθος

για να σωθεί των γυναικών και των παιδιών το πλήθος

από τους Σφακιανούς εδώ τρακόσοι σκοτωθήκαν

και οι Τούρκοι στην Ανώπολη προχώρησαν και μπήκαν

κι άρχισε άγρια σφαγή μάχονται απεγνωσμένα

άντρες γυναίκες πολεμούν και τα' χουνε χαμένα

αφηνιασμένο των Τουρκών χύθηκε το λεφούσι

άντρες γυναίκες μάχονται και θάνατο θωρούσι

παιδιά γυναίκες εκατό οι Τούρκοι αιχμαλωτίζουν

και ζωντανοί πολλές φορές το θάνατο γνωρίζουν

μετά απ' αυτό το μακελειό οι Τούρκοι συνεχίζουν

και έργο καταστροφικό όπου βρεθούν σκορπίζουν

κόβουνε δέντρα προχωρούν αμπέλια ξεριζώνουν

άντρες που συλλαμβάνουνε τους σφάζουν τους σκοτώνουν

τρέχει η γυναίκα να σωθεί του δάσκαλου του Γιάννη

με τις μεγάλες κόρες της μα αναποδιά την πιάνει

πέφτει και τραυματίζεται κι οι κόρες της θαρρούνε

πως κείνη εσκοτώθηκε τα χάνουν κι αρχινούνε

να τρέχουνε χωρίς το που πηγαίνουν να γνωρίζουν

στα χέρια πέφτουν του εχθρού και τις αιχμαλωτίζουν

Δασκαλογιάννης ύστερα εις το χωριό πηγαίνει

και των παιδιών του το χαμό αμέσως τον μαθαίνει

βλέποντας την καταστροφή απελπισιά τον πιάνει

κι αποφασίζει στον πασά παράδοση να κάνει

γιαυτό καλεί τους αρχηγούς να τους ενημερώσει

τον εαυτό του στον πασά ότι θα παραδώσει
όμως οι άλλοι αρχηγοί στη σκέψη αυτή του Γιάννη

αντίδραση προβάλλουνε για να μην τηνε κάνει

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ:

Ακούστε δω οπλαρχηγοί και Σφακιανοί λεβέντες

αυτό που έχω στο μυαλό και λίγες οι κουβέντες

για τούτη την καταστροφή θαρρώ πως είμ' αιτία

και δε μπορώ να τη θωρώ με πιάνει απελπισία

γιαυτό και γω εσκέφτηκα παράδοση να κάνω

και σ' άλλες περιπέτειες τον τόπο να μη βάνω

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ :

Αυτό που είπες αρχηγέ οπίσω να το πάρεις

εδώ θα κάτσεις δίπλα μας να μα σε κουμαντάρεις

δεν έχεις το δικαίωμα μόνους να μας αφήσεις

εσύ που άλλα έλεγες προτού να ξεκινήσεις

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ :

Σ'αυτή τη δύσκολη στιγμή θα' σαι και συ μαζί μας

μαζί την ξεκινήσαμε την επανάστασή μας

άμα παραδοθείς θαρρείς πως ο πασάς θάλλάξει

γνώμη και άλλο τα Σφακιά δε θα ξαναπειράξει;

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Ε :

Στο μεταξύ επιστολή στέλνει ο πασάς στο Γιάννη

και του ζητά παράδοση και τονε καλοπιάνει

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ:

Γιάννη σου φέρνω επιστολή απ' τον πασά γραμμένη

και μου' πε πως απάντηση από σένα περιμένει

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ:

Ελάτε δω οπλαρχηγοί να ενημερωθείτε

τι γράφει η επιστολή τη γνώμη σας να πείτε

( Διαβάζει την επιστολή)

Γιάννη μου σε παρακαλώ έλα και παραδώσου

και δίνω σου το λόγο μου πως όλα θα τελειώσουν

Σαν έρθεις και παραδοθείς υπόσχεση σου δίνω

πως δε θα βλάψω τα Σφακιά κι ήσυχους σας αφήνω

έλα να κουβεντιάσομε έλα να βρούμε τρόπο

να ξαναγίνουν ήσυχα τα πράματα στον τόπο

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΙ

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ :

Όλοι εμείς ομόφωνα εις τον πασά απαντούμε

ότι εμείς μεμέτη αγά ποτέ δεν προσκυνούμε

κανείς δεν παραδίδεται ειν' η απάντησή μας

και όλοι συνεχίζουμε την επανάστασή μας.

ΑΦΗΓΗΤΗΣ ΣΤ':

Αυτή 'ναι η απάντηση και στον πασά τη στέλνει

κι αυτός μετά πολύ στρατό ενάντιά τους φέρνει

εις το φαράγγι Αράδαινα στα όρη στις Μαδάρες

η μοίρα παραφύλαγε στους Σφακιανούς λαχτάρες

παρ' όλο που ήταν γνώριμος στους Σφακιανούς ο τόπος

η νίκη ήταν αδύνατη κι ούτε υπήρχε τρόπος

οι Τούρκοι τους κυκλώνουνε κι επίθεση τους κάνουν

πολλοί από αυτούς σκοτώνονται και λίγοι θα προκάνουν

να φύγουν να διασκορπιστούν στα όρη να χαθούνε

και από του Τούρκου την οργή στην ώρα να σωθούνε

εκεί στα όρη τα ψηλά είχαν την κατοικιά τους

μες στις στερήσεις ζούσανε μα με τη λευτεριά τους

σαν αητοί κατέβαιναν νύχτα στα Τουρκοχώρια

κι αρπάζανε ότι έβρισκαν κι ανέβαιναν στα όρια

σφάζαν αγάδες που 'βρισκαν κι άρπαζαν τη σοδειά τους

για να μπορούν να θρέψουνε κι εκείνοι τα παιδιά τους

παρ' όλο που νικήσανε εις τα Σφακιά οι αγάδες

τρομοκρατία νιώθανε κι ας ήταν αφεντάδες

μεγάλη η καταστροφή εις των Σφακιών τη χώρα

όμως κανείς υποταγή δε δήλωνε ως τώρα

θέλοντας στην κατάσταση τέλος αυτή να βάλει

στέλνει ο πασάς επιστολή στο Γιάννη κι άλλη

και του ζητά παράδοση να κάμει να τελειώσει

όλη αυτή η κατάσταση που τσ' έχει αναστατώσει

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ :

Από τον πασά έχω επιστολή για να σου παραδώσω

αυτό το γράμμα που κρατώ σε σένα να το δώσω

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ :

Δε με αφήνει ήσυχο κι αμέτι μουχαμέτι

το'βαλε στο σαράι του να μ'έχει επισκέπτη

(Διαβάζει το γράμμα )

Δασκαλογιάννη να χαρείς θερμά παρακαλώ σε

τέρμα στην επανάσταση που έχεις κάμει δώσε

δεν βλέπεις την καταστροφή πως ρήμαξε ο τόπος

όλα θα ξαναφτιάξουνε κι αν θες υπάρχει τρόπος

έλα να κουβεντιάσομε έλα ν' ανταμωθούμε

όλα να τα ξεχάσομε και φίλοι θα γενούμε

να κάνομε καινούργια αρχή τον τόπο να νοιαστούμε

να' μαστε όλοι μας καλά και να καλοπερνούμε

τις έχθρες να ξεχάσομε να συμφιλιωθούμε

και με ειρήνη αδερφικά όλοι μαζί να ζούμε

Εγώ θα πάρω το στρατό και τα Σφακιά θ'αφήσω

ήσυχα και τσ' ανθρώπους σου δεν θα τους ενοχλήσω

γι' αυτό και σε παρακαλώ έλα και παραδώσου

κι αμέσως σου υπόσχομαι πως όλα θα τελειώσουν

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Ζ'

Δεν είχε ο Γιάννης πρόθεση τον τόπο να ρημάξει

μα να του δώσει λευτεριά και τη ζωή ν' αλλάξει

βλέποντας την καταστροφή παρά την πρόθεσή του

η σκέψη της παράδοσης μπήκε στην κεφαλή του

νομίζοντας πως πράττοντας έτσι μ' αυτόν τον τρόπο

ότι θα εξιλεωθεί στα μάτια των ανθρώπων

παίρνει λοιπόν απόφαση και στον πασά πηγαίνει

κι αυτός τον υποδέχεται την κόρη του του φέρνει

ήθελε με τον τρόπο αυτό να τον ευχαριστήσει

που πήρε την απόφαση να τονε συναντήσει

μετά αρχίζει ο πασάς και ανακρίσεις κάνει

το πως να μάθει το γιατί απ' το Δασκαλογιάννη

μετά από τέτοια ανάκριση το δάσκαλο αναγκάζει

εις το φιρμάνι που βγαλε υπογραφή και βάζει

Με συμφωνία του πασά και του Δασκαλογιάννη

το γράμμα με δυο χριστιανούς εκεί στ' Ασκύφου φτάνει

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ

2 ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ :

Απ' τον πασά ερχόμαστε με εντολή δική του

να παραδώσομε σε σας δω την επιστολή του

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ :

Δασκαλογιώργη πάρε τη άνοιξε διάβασέ τη

να δούμε πάλι τι ζητά το τούρκικο μιλέτι

ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΩΡΓΗΣ :

Οπλαρχηγοί με τον πασά έκαμα συμφωνία

παρακαλώ δεχτείτε τη χωρίς διαμαρτυρία

εγώ' μαι φίλος του πασά κι εκείνος φίλο μ'έχει

αιχμάλωτο δε με κρατεί περίσσα με προσέχει

θα μείνω δίπλα στον πασά κοντά σ' αυτόν θα ζήσω

και για την ώρα στα Σφακιά δεν θα ξαναγυρίσω

δηλώστε όλοι οι αρχηγοί κι εγγράφως να το πείτε

την τούρκικη κυβέρνηση ότι θα σεβαστείτε

δε θα σας πάρει ο πασάς τα όπλα και θα ζείτε

ήσυχοι πια στον τόπο σας όπως επιθυμείτε

θα δίνετε και στον πασά το φόρο κάθε χρόνο

απ' όλους σας ζητά ποσό πέντε χιλιάδες

μόνο τη συμφωνία τούτη δω αν δεν τηνε δεχτείτε

θα στείλει ο πασάς στρατό και θα καταστραφείτε

( σταματάει για πολύ λίγο και ύστερα συνεχίζει)

Έχει και την υπογραφή του δάσκαλου του Γιάννη

και δα ρωτώ καθένα σας τι σκέφτεται να κάνει;

ΜΑΝΟΥΣΑΚΑΣ:

Εδώ που φτάσαμε αρχηγοί όλα έχουνε τελειώσει

κι αν αρνηθούμε ο πασάς θα μας αποτελειώσει

ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ :

Δεν έχομε επιλογή να κάνομε καμία

γι' αυτό να κάνομε δεχτή αυτή τη συμφωνία

ΣΤΡΑΤΗΣ :

Τη συμφωνία δέχεστε να την αποδεχτούμε

κι αν έχει αντίρρηση κανείς να πει και τον ακούμε

ΜΑΝΟΥΣΟΣ :

Κανείς δεν έχει αντίρρηση όλοι μας συμφωνούμε

αυτή 'ναι η απάντηση που στον πασά θα πούμε

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Η':

ετούτη την απόφαση αυθημερόν την παίρνουν

με πεντακόσα πρόβατα και στον πασά πηγαίνουν

Δίχως να έχουν μέσα του ς το φόβο του κινδύνου

μπροστά του όλοι βρίσκονται και το χαρτί του δίνουν

πίστευαν πως αφού 'χανε υποταγή δηλώσει

το λόγο του θα κράταγε και δε θα τους σκλαβώσει

κι αυτός το λόγο αθετεί και σαν πασάς διατάζει

τη σύλληψή τους γρήγορα και το θυμό του βγάζει

ΠΑΣΑΣ:

Πιάστε τους γρήγορα ορέ και μη χασομεράτε

κιόλους μαζί στη φυλακή γρήγορα να τους πάτε

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Η:

όλους αυτούς θριαμβευτής μετά από κει τους παίρνει

στο Κουλε εις τις φυλακές στο Ηράκλειο τους φέρνει

μέσα εκεί στις φυλακές κάποιοι εκρεμαστήκαν

κι άλλοι πεθάνανε φρικτά αφού βασανιστήκαν

οι άλλοι που γλιτώσανε στην ώρα τη ζωή τους

φυλακισμένοι μείνανε ως τη δραπέτευσή τους

το δάσκαλο όμως ο πασάς τον έχει στο σαράι

αιχμάλωτο για δόλωμα ακόμα τον κρατάει

τρεις αδερφοί του φύγανε στα Κύθηρα είχαν φτάσει

κι ήθελε με τον τρόπο αυτό και κείνους να τους πιάσει

αφού είδε κι απόειδε πως δεν τους συλλαμβάνει

το αρχικό του σχέδιο σε εφαρμογή το βάνει

το σχέδιό του ήτανε το δάσκαλο να δώσει

στο πλήθος το μαινόμενο να τον αποτελειώσει

μήνας Ιούνης δεκαφτά Παρασκευή αργίατ

ων μουσουλμάνων έγινε αυτή η θηριωδία

τη μέρα αυτή εδιάλεξε να τονε παραδώσει

γιατί θελε γιορταστικό μαρτύριο να δώσει

γιατί θελε κόσμος πολύς δικοί του μουσουλμάνοι

να δούνε το μαρτύριο του δάσκαλου του Γιάννη

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Θ' :

εις την πλατεία την κεντρική του Ηρακλείου την πόλη

ο Γιάννης εμαρτύρησε και αυτό το ξέρουν όλοι

κάτω από να πλάτανο της κεντρικής πλατείας

εστήθηκε το σκηνικό τέτοιας θηριωδίας

παίρνουν τον πρωτομάρτυρα σ' ένα θρονί τον δένουν

και με μαχαίρι κοφτερό οι δήμιοι τον γδέρνουν

βάρβαρο πλήθος γύρω του μαζί με τον πασά του

φωνάζουνε και χαίρονται τα κατορθώματά του

ΠΑΣΑΣ:

Ένα καθρέφτη φέρετε και βάλτε τον μπροστά του

να δει τα χάλια το θεριό και τα παντώματά του

(περνάει λίγη ώρα και o πασάς ξαναλέει)

ΠΑΣΑΣ:

Τον αδερφό του το Χατζή φέρτε το Σγουρομάλλη

του αδερφού του για να δει κι αυτός το μαύρο χάλι

ΑΦΗΓΗΤΗΣ Θ' :

ο Σγουρομάλλης ο Χατζής απ' τη στιγμή εκείνη

τα λογικά του έχασε και η τρέλα του' χε μείνει

ο δήμιος συνέχιζε κρατώντας το μαχαίρι

να βγάνει δέρμα απ' το κορμί και ο Γιάννης να υποφέρει

γέλια χαρές από τη μια και από την άλλη πόνος

αλλαλαγμός και σπαραγμός πίκρα πολύ και τρόμος

τον έβριζαν τον έφτυναν κομμάτια απ' το κορμί του

εκόβγανε και μούγκριζε μέχρι να βγει η ψυχή του

δυο μέρες άφησαν εκεί το μάρτυρα δεμένο

τον ήρωα το λευτερωτή τση Κρήτης τ' αντρειωμένο

μετά εδώσαν εντολή στους χριστιανούς το σώμα

να πάρουν να το θάψουνε στης μαύρης γης το χώμα

Αυτή την τύχη είχενε αυτό το παλικάρι

που η Κρήτη στους αγώνες της τον έβαλε μπροστάρη

Στη μνήμη του ΄όλοι ταπεινά και με αίσθημα ευθύνης

τον έχομε παράδειγμα της παλικαροσύνης

Σαρανταμαντίνιαδο και Εκατόλογα της αγάπης

2007-01-02T18:34:00.000+02:00

Τα Εκατόλογα της αγάπης και το Σαρανταμαντίνιαδο είναι δυο σειρές ερωτικών μαντινάδων που σώζονται σε διάφορες παραλλαγές, στην ανατολική Κρήτη (όπου η λέξη είναι μαντινιάδα και όχι μαντινάδα). Μερικές παραλλαγές βρίσκουμε καταγεγραμμένες στην κλασική συλλογή μαντινάδων της Μαρίας Λιουδάκη (Μαντινάδες Κρήτης, β΄ έκδοση, εκδ. «Γνώση», Αθήνα 1971). Αποσπάσματα παραλλαγής των Εκατόλογων περιλαμβάνονται, τραγουδισμένα σε επιλεγμένες κοντυλιές της ανατολικής Κρήτης, στον ψηφιακό δίσκο του Δημήτρη Σγουρού από την Κριτσά Μεραμπέλλου Τα Σα εκ των Σων. Πολλές από τις μαντινιάδες που περιλαμβάνονται σε διαφορετικές παραλλαγές είναι παρόμοιες ή και κοινές. Σύμφωνα με τη Μαρία Λιουδάκη «στον τραγουδιστή λένε τους αριθμούς από το ένα ώς το σαράντα ή και ώς το εκατό κι αυτός απαντά κάθε φορά με μια μαντινάδα που έχει μέσα τον αριθμό που του λένε».
1. Τα Εκατόλογα
Α΄ παραλλαγή, από το Αρκαλοχώρι Ηρακλείου[Λιουδάκη, Μαντινάδες Κρήτης, σελ. 324-326]
-Ένα
Ένας Θεός μας ήκαμε κι εσέ κι εμέ, Πατρώνα,
για να γλυκοφιλιούμαστε στ’ αχείλι και στο στόμα.
-Δυο Δυο μάθια-ν-έχεις, λυγερή, και δυο καρδιές μαραίνειςκαι μια ψυχή που τυραννάς άραγε είντα δα γένει;
-Τρία
Τρείς χάρες σού ’δωκε ο Θεός σαν την Αγιά Τριάδα,
τη χάρη και την ομορφιά και την καλογνωμάδα.
-Τέσσερα
Τέσσαροκάντουνος σταυρός κρέμεται στο λαιμό σου
κι όλοι φιλούνε το σταυρό κι εγώ το μάγουλό σου.
-Πέντε
Πέντε λεμόνια στον παρά, εδά τα ’κάμαν τρία,
εδά σ’ αγάπησα κι εγώ, πουλί μου, στην ακρίβεια!
-Έξε
Έξε στα κάλλη σού ’στεκα κι έξε στην ομορφιά σου
κι α δε σου πάρω το φιλί δε φεύγω από κοντά σου.
-Εφτά
Εφτά κυπαρισσόμηλα, στολίδι των αγγέλω,
το νου μου και το λογισμό απού μου ’πήρες θέλω.
-Οχτώ
Οχτρός ’μπήκε στη μέση μας να μάσε ξεχωρίσει,
μα μεις δεν ξεχωρίζομε, λιγνό μου κυπαρίσσι.
-Εννιά
Εννιά μαχαίρια με βαρούν κι ένα χατζάρι δέκα,
κι α δε σε πάρω, μάθια μου, δεν παίρνω άλλη γυναίκα.
-Δέκα
Δεκάριζε τα λόγια σου, λέγε τα δέκα δέκα,
ίσως τα σώσεις εκατό και πάρεις μια γυναίκα.
-Έντεκα
Έντεκα οχτροί μου τό ’πανε, πουλί μου, για τα σένα
και τώρ’ αγάπησα αλλού κι ερνήθηκά σε σένα.
-Δώδεκα
Δώδεκα μήνες σ’ αγαπώ, γίνεται ένας χρόνος,
μια-ν-ώρα δεν επέρασε να μη με πιάσει πόνος.
-Δεκατρία
Η νύχτα ’ν’ ώρες δεκατρείς, μόνο τσι τρεις κοιμούμαι
και τσ’ άλλες είμαι ξυπνητός κι εσένα συλλογούμαι.
-Δεκατέσσερα
Αηδόνια δεκατέσσερα ήπεψα ήπεψα στην αυλή σου
να κηλαηδούν να σε ξυπνούν να σκάσουν οι γι-οχτροί σου.
-Δεκαπέντε
Δεκαπεντάρι φράγκικο σού ’πεψα για σημάδι
κι ένα βενέτικο, άλλος να μη σε πάρει.
-Δεκαέξε
Εφτά και πέντε δώδεκα και τέσσερα δεκαέξε,
δεκάξε μήνες σ’ αγαπώ, δεν το κατέχεις τάξε;
-Δεκαεφτά
Δεκαεφτά μερόνυχτα γυρίζω ’γώ για σένα,
μα συ δεν είσαι μπιστικιά να μ’ αγαπάς εμένα.
-Δεκαοχτώ
Τη δεκοχτούραν αγαπώ, πού ’ναι σαν περιστέρι,
που μοιάζει τση πολυαγαπώς, να τήνε κάμω ταίρι.
-Δεκαεννιά
Δεκαεννιά μερόνυχτα γυρίζω νά ’βρω κλήμα
να μάσε στεφανώσουνε, να βγούμ’ απού το κρίμα [=εννοεί την αμαρτία του αστεφάνωτου ζευγαριού].
-Είκοσι
Τα είκοσι δαχτύλια μου, χεριώ μου, ποδαριώ μου,
όλα μου μιρμιδίζουνε οντό σε βλέπ’ ομπρός μου.
-Τριάντα
Τριανταφυλλιά ’χω στην καρδιά κι αθεί και λουλουδίζει,
αλλού μοιράζει τ’ άνθη τζης και μένα περιορίζει.
-Σαράντα
Σαρανταβέργινο κλουβί σου ’κάμαν οι γονοί σου
και μέσα σ’ εκλειδώσανε, να σκάσουν οι γι-οχτροί σου.
-Πενήντα
Πενήντα μήλα σού ’πεψα, μικρή μου, στο μεντήλι
κι αν έχεις και συντρόφισσα, φάε τα μετά κείνη [=μαζί της].
-Εξήντα
Εξήντα μήνες σ’ αγαπώ, γίνουνται πέντε χρόνοι,
και λεμονιά να ’φύτευγα θα νά ’τρωγα λεμόνι.
-Εβδομήντα
Τα εβδομήντα κάτεργα από την Αγγλιτέρα
την ομορφιά σου εκούσανε και προξενιά σου ’φέρα.
-Οδγοήντα
Ογδόντα οργιές βαθιά ’σκαψα τη γη με τη βελόνα
να βγάλω την αγάπη σου τη μαρμαροκολώνα.
-Ενενήντα
Οι γ-ενενήντα πατασμοί [=πειρασμοί, διάβολοι] σταθήκανε μπροστά μου
και δε μ’ αφήνου να διαβώ να πάω στη δουλειά μου!
-Εκατό
Κάτω στα Γεροσόλυμα, στο Μέγα Μοναστήρι,
’κατό φορές το ’φίλησα το δροσερό σ’ αχείλι.
Β΄ παραλλαγή (ώς το δεκαέξε), από το δίσκο του Δ. Σγουρού
[Την παραλλαγή αυτή κατέγραψε ο Δ. Σγουρός από τον Γεώργιο Γεροντή («Περιπτερά»), που την είχε μάθει το 1927, ως φαντάρος, από έναν Στειακό που λεγόταν Παντελής Κοξαράκης. Στο δίσκο τραγουδιέται σε σειρά από στειακές κοντυλιές, καταγεγραμμένες στο ένθετο σε βυζαντινή παρασημαντική (=«βυζαντινές νότες»).]
-Ένα
Μα ένας είναι ο Θεός κι ο ποιητής του κόσμου
που σού ’δωκε ντην ομορφιά, ματάκια μου και φως μου.
-Δυο
Δυο θαύματα στον ουρανό, ήλιος και το φεγγάρι,
να σε χαρεί η μανούλα σου κι ο νιος που δα σε πάρει!
-Τρία
Τρεις χάρες σού ’δωκε ο Θεός, σαν την Αγιά Τριάδα,
τη γνώση και την ομορφιά και την καλογνωμάδα.
-Τέσσερα
Τέσσερις Ευαγγελιστές το ’πλάσαν το κορμί σου
Κι όποιος το δει σκλαβώνεται για χάρη εδική σου.
-Πέντε
Πέντέ ’ναι τα δαχτύλια σου, μάλαμα και ζαφείρι,
πρόβαλε, φως μου, να σε δω απού το παραθύρι.
-Έξε
Έξέ ’ναι τ’ άστρα τ’ ουρανού που φέγγουνε το βράδυ,
ποιός είδε κόρην όμορφη και να τση βρει ψεγάδι;
-Εφτά
Εφτά ’ν’ οι δίπλες τ’ ουρανού, για το Θεό ντον Ένα!,
και δέκα μήνες σ’ αγαπώ και χάνομαι για σένα.
-Οχτώ
Οχτώ κλαδιά του χταποδιού που πάν’ ομπρός κι οπίσω,
τη νιότη μου στα χέρια σου δα τήνε καταλύσω.
-Εννιά
Εννιά είναι τα θαύματα που βοηθούν εσένα
κι από τα τόσα μαϊκά δε σ’ έπιασε κιανένα.
-Δέκα
Δέκα είναι οι γ-εντολές που γράφει ο Θιος στην πλάκα
και δέκα μήνες σ’ αγαπώ, ξαθιά και μαυρομάτα.
-Έντεκα
Έντεκα μήνες πολεμώ για να σου βρω ψεγάδι
μα δε σου βρίσκω, αγάπη μου, κιανένα-ν-ασκημάδι.
-Δώδεκα
Δώδεκα φίλους ήκαμα, όσ’ είν’ κι οι γι-Αποστόλοι,
να βλέπουν το κορμάκι σου καθημερνή και σκόλη.
-Δεκατρία
Δεκατριώ χρονώ ’σουνε που σέ ’δα στολισμένη
κι επήρες μού τονε το νου, βιόλα ξεφουντωμένη!
-Δεκατέσσερα
Μα δεκατέσσερις φωθιές να κάψουν την καρδιά μου
άνε ντο πω να σ’ αρνηθώ, κερά μου, κοπελιά μου!
-Δεκαπέντε
Μα δεκαπέντε μηχανές να σε φωτογραφίσουν,
τα κάλλη και την ομορφιά οπίσω δα τ’ αφήσουν.
-Δεκαέξε
Στα δεκαέξ’ εστάθηκα, το νου να ξεκουράσω,
ε, κοπελιά μελαχροινή, και πώς δα σ’ απολαύσω!
2. Το Σαρανταμαντίνιαδο
Α΄ παραλλαγή, από το Μπαμπαλί Ηρακλείου[Λιουδάκη, Μαντινάδες Κρήτης, σελ. 318-321]
-Ένα
Ένα δ’ αρχίξω να σου πω με το δικό μου στόμα,
τα δυο βυζά του κόρφου σου, δό’ μου και μένα τό ’να.
-Δυο
Δυο μάθια-ν-έχεις, κοπελιά, και δυο βυζά στον κόρφο,
καλύτερα μυρίζουνε κι απ’ τον ακράτο μόσκο.
-Τρία
Τρία ’ν’ τα φύλλα τση καρδιάς που μού ’χεις μαραμένα
και τ’ άλλα δυο μου τά ’φηκες και κείνα κεντημένα [=φλεγόμενα].
-Τέσσερα
Τέσσερις Ευαγγελιστές το ’πλάσαν το κορμί σου
και καίγομαι στσι πόνους σου, που να καεί η ψυχή σου!
-Πέντε
Πέντε φορές λιγώνομαι, ξαθό μου, την ημέρα,
δυο το ταχύ, τρεις το βραδύ, για τ’ όνομά σου εσένα.
-Έξε
Έξε μετάνοιες ήκαμα οψές στην Παναγία,
να βλέπει το κορμάκι σου, αφέντρα και κυρία.
-Εφτά
Εφτά ’ναι τα ουράνια που προσκυνούν αθρώποι,
ποθές αλλού δε βρίσκουνται οι γ-εδικοί σου τρόποι.
-Οχτώ
Οχτώ ’ν’ οι γ-ήχοι τσ’ εκκλησάς κι οχτώ σκοπούς κατέχω
κι όσα τραγούδια κι α σου πω, ’γώ διάφορο δεν έχω.
-Εννιά
Εννιά ’ναι και τα τάγματα [=οι άγγελοι] που βοηθούν εσένα
γι’ αυτό τα μάγια πού ’καμα δε σ’ έπιασε κιανένα.
-Δέκα
Δέκα ’ν’ οι γ-άγιες εντολές πού ’γραψ’ ο Θιος στην πλάκα
και δέκα νέοι σ’ αγαπούν, ξαθή και μαυρομάτα.
-Έντεκα
Έντεκα μήνες πολεμώ για να σου βρω ψεγάδι
και δέκα ’ναι που σ’ αγαπώ και μ’ έβαλες στον Άδη!
-Δώδεκα
Δώδεκα αγιούς εόρταζα, όσ’ είν’ οι γι-Αποστόλοι,
να βλέπουν το κορμάκι σου καματερή και σκόλη.
-Δεκατρία
Δεκατριώ χρονώ ’σουνε που σέ ’δα στολισμένη
κι επήρες μού τονε το νου, αναθεματισμένη!
-Δεκατέσσερα
Δεκατριώ χρονώ ’σουνε κι εγώ δεκατεσσάρω
που ’λέγαν οι γονέοι σου πως ήθελα σε πάρω [=ότι θα σ’ έπαιρνα].
-Δεκαπέντε
Στα δεκαπέντε δα σου πω δυο λόγια με γλυκότη:
τίποτας δεν αξίζει μπλιο μπρος στη δική σου νιότη.
-Δεκαέξε
Στα δεκαέξε δα σου πω, βενέτικη φραγάδα,
οντό σ’ επρωταγάπησα μού ’φερε κιτρινάδα.
-Δεκαεφτά
Στα δεκαφτά δα να σου πω, το νου να ξεκουράσω,
τσι μέρες απού σ’ αγαπώ θέλω να λογαριάσω.
-Δεκαοχτώ
Στα δεκοχτώ, μικρούλα μου, δα πιάσω και τη μπένα,
να γράψω πρίκες και καημούς απού τραβώ για σένα.
-Δεκαεννιά
Κι ακόμη χρόνους δεκαννιά δα πολεμώ, μικρή μου,
κι ό,τ’ είν’ απού το Θιο γραφτό ας έρθει στο κορμί μου.
-Είκοσι
Είκοσι περδικάβγουλα εις τη σειρά ’πού δέσει [=όποιος δέσει]
με μια μεταξωτή κλωστή, αυτός δα σε κερδέσει.
-Εικοσιένα
Εικοσιένα πάτημα βρίσκεται στην αγάπη
και πρέπ’ ομπρός [=προηγουμένως] να γυμναστείς κι ύστερα να τα μάθεις.
-Εικοσιδυό
Εικοσιδυό γραδώ ρακή να πιεις να σε λωλάνει,
γιατί δε νταγιαντίζω μπλιο τα πείσματα που κάνεις.
-Εικοσιτρία
Εικοσιτρείς λαβωμαθιές έχει η καρδιά μου μέσα,
τα μάθια μ’ όντο σέ ’δανε τα κάλλη σου μ’ αρέσα.
-Εικοσιτέσσερα
Εικοσιτέσσερα νησά εγύρισα να γιάνω
κι όσοι γιατροί κι α μέ ’δανε είπαν πως δα ποθάνω!
-Εικοσιπέντε
Εικοσιπέντε κοπελιές με κάλλη, με γλυκότη,
τίποτας δεν αξίζουνε μπρος στη δική σου νιότη.
-Εικοσιέξε
Εικοσιέξε μηχανές να σε φωτογραφίσουν,
τα κάλλη και τσι χάρες σου οπίσω δα τ’ αφήσουν.
-Εικοσιεφτά
Πάνω στα εικοσιεφτά νέοι σε προσκυνούνε
κι όσοι γ-κι α σ’ αγαπήσανε εμένα να ρωτούνε!
-Εικοσιοχτώ
Εικοσοχτώ ’ναι, κοπελιά, οι μέρες του Φλεβάρη,
χαρά στο νιο που σ’ αγαπά και μέλλει να σε πάρει.
-Εικοσιεννιά
Εικοσεννιά γραμματικοί να πιάσουνε τη μπένα,
δε γράφουνε τα κάλλη σου, άπονης μάνας γέννα!
-Τριάντα
Τριάντα-ν-αγαπητικές ήκαμα στο γ-καιρό μου,
μα τούτηνιά η γ-ύστερη δα νά ’ν’ ο θάνατός μου!
-Τριανταένα
Τριανταμιά αγαπητικιές, σα βγάλεις μια τριάντα,
ετότες, χαϊδεμένη μου, σαν αγαπάς νταγιάντα [=άντεχε].
-Τριανταδυό
Τριανταδυό λογιώ σεβντά τράβηξε το κορμί μου
για κείνο τό ’πα, αγάπη μου, καλλιά ’χα να μην ήμου! [=να μην υπήρχα]
-Τριαντατρία
Τριαντατρία βήματα ’σίμωσα στην αγάπη
και σαϊθιά μού ’χτύπησε με το δεξό τζης μάτι.
-Τριαντατέσσερα
Τριαντατέσσερά ’σανε τα μήλα στο μεντήλι
που τά ’πεψα τσ’ αγάπης μου για το δικό τζ’ αχείλι.
-Τριανταπέντε
Τριανταπέντε τσ’ ήπεψα και τρία πορτακάλια,
για να μου δίδει το φιλί με δίχως παρακάλια.
-Τριανταέξε
Τριανταέξε βήματα ’σίμωσα στην αυλή τζης
κι εκείνη δεν εσίμωσε, διάλε την όρεξή τζης!
-Τριανταεφτά
Πάνω στα τριανταεφτά «ποιός ήτονε» ερώτα
κι απήτημως τση τό ’πανε εσφάλιξε την πόρτα.
-Τριανταοχτώ
Πάνω στα τριανταοχτώ ήπεσα λιγωμένος [=λιπόθυμος]
κι εθάρρειεν η γι-αγάπη μου πως είμ’ αποθαμένος.
-Τριανταεννιά
Πάνω στα τριανταεννιά ήσβησεν η ζωή μου
κι επάψανε οι πόνοι μου κι οι γι-ανεστεναγμοί μου.
-Σαράντα
Και στα σαράντα, μάθια μου, ήρθανε να με θάψουν
κι ήπεψεν η γι-αγάπη μου κορίτσα να με κλάψουν…
Β΄ παραλλαγή, από το Κάτω Χωριό Ιεράπετρας
[Λιουδάκη, Μαντινάδες Κρήτης, σελ. 321-324]

-Ένα
Από το ένα βάνω αρχή να πάω στα σαράντα,
δεν τόνε πέμπει [=στέλνει] η κοπελιά στην προξενιά τον άντρα.
-Δυο
Δυο ’ναι τα φώτα τ’ ουρανού, ήλιος και το φεγγάρι,
Χαρά στο νιο που σ’ αγαπά και θέλει να σε πάρει.
-Τρία
Τρεις χάρες σού ’δωκε ο Θεός, σαν την Αγιάν Ερήνη,
τη χάρη και την ομορφιά και την ταπεινοσύνη.
-Τέσσερα
Τέσσερα προτερήματα έχει όλο σου το σώμα,
μάθια και φρύδια και λαιμό και δαχτυλίδι στόμα.
-Πέντε
Πέντε χρονάκια μου χρωστάς, τα τρία σου χαρίζω
και τ’ άλλα δυο μου πλέρωσε να μην κακοκαρδίζω.
-Έξε
Έξε ’ναι τ’ άστρα τ’ ουρανού που βγαίνουνε το βράδυ,
τ’ αγγελικό σου το κορμί στον Άδη δα με βάλει.
-Εφτά
Εφτά ’ν’ οι δίπλες τ’ ουρανού, μα ο Θεός είν’ Ένας,
ε, πολυαγαπημένο μου και κλίνε μετά μένα.
-Οχτώ
Οχτάποδο του χταποδιού που σύρνει ομπρός κι οπίσω,
μα να σε πάρω θέλω ’γώ, μα δα σε τυραννήσω.
-Εννιά
Εννιά ’ναι τα συντάγματα που στέκουνε για σένα
τα μάγια-ν-απού σού ’καμα δε σ’ έπιασε κιανένα.
-Δέκα
Δέκα ’ναι, φως μου, οι γ-εντολές πού ’γραψ’ ο Θιος στην πλάκα,
ώστε [=ώσπου] να ζω δα σ’ αγαπώ και μπιστικά μ’ αγάπα.
-Έντεκα
Έντεκα μήνες στέκομαι για να σου βρω ψεγάδι,
δε σού ’βρηκα, πουλάκι μου, μουτ’ ένα-ν-ασκημάδι.
-Δώδεκα
Δώδεκα φίλους ήκαμα κι ήταν οι γι-Αποστόλοι,
για να σε βλέπουν, μάθια μου, καθημερνή και σκόλη.
-Δεκατρία
Δεκατριώ χρονώ ’μουνε κι εσύ δεκατεσσάρω
κι ελέγαν οι γονέοι μας πως ήθελα σε πάρω.
-Δεκατέσσερα
Δεκατεσσάρων ημερών ήτονε το φεγγάρι
που σ’ έβαλα στο λοϊσμό κι ο νους μου να σε πάρει.
-Δεκαπέντε
Στα δεκαπέντε δα σου πω δυο λόγια με γλυκότη,
πως άλλος δα τη ’γκαλιαστεί την ακριβή σου νιότη.
-Δεκαέξε
Και στο δεκάξε δα σου πω α θέλεις να με βάλεις
στον κρουσταλλένιο σου λαιμό και στη γλυκιά σ’ αγκάλη.
-Δεκαεφτά
Στο δεκαφτά δα να σου πω, παλιά μου φιλενάδα,
π’ ώσταν εξεχωρίσαμεν έχ’ η καρδιά μου λαύρα.
-Δεκαοχτώ
Στα δεκοχτώ δα να σου πω, το νου να ξαγοράσω,
ε, πολυαγαπημενο μου και πώς δα σου ξεχάσω!
-Δεκαεννιά
Στα δεκαννιά ’ρθ’ ο έρωντας και μέ ’βρε στο κλινάρι
και μέ ’βαλε και τραγουδώ την όμορφή σου χάρη.
-Είκοσι
Είκοσι περδικάβγουλα εις τη σειρά ’πού δέσει
με μια μπαμπακερή κλωστή, αυτός δα σε κερδέσει.
-Εικοσιένα
Εικοσιένα πάτημα βρίσκεται στην αγάπη,
πρέπει να μετρηθεί κιανείς πρίχου να μπει στα πάθη.
-Εικοσιδυό
Εικοσιδυό γραδώ ρακή να πιεις να σε λωλάνει,
γιατί δε νταγιαντίζω μπλιο τα πείσματα που κάνεις.
-Εικοσιτρία
Εικοστριώ χρονώ ’σαι μπλιο και του Θεού γαζέπι,
να σε βαστά, πουλάκι μου, αν κάθεσαι κι α στέλεις.
-Εικοσιτέσσερα
Στα εικοστέσσερα νησά απού ’χω γυρισμένα
δεν είδανε τα μάθια μου καλύτερη από σένα.
-Εικοσιπέντε
Εικοσιπέντε κοπελιές με κάλλη και γλυκότη,
καθόλου δεν αξίζουνε μπρος στη δική σου νιότη.
-Εικοσιέξε
Εικοσιέξε μηχανές να σε φωτογραφίσουν,
τη χάρη και την ομορφιά πίσω δα την αφήσουν.
-Εικοσιεφτά
Πάνω στα εικοσιεφτά τό ’βαλα ’γώ στο νου μου
για να σε φέρω, αγάπη μου, στο σπίτι του κυρού μου.
-Εικοσιοχτώ
Εικοσοχτώ ’ναι, μάθια μου, οι μέρες του Φλεβάρη,
κι αν αγαπήσω άλλη κιαμιά, διάολος να με πάρει.
-Εικοσιεννιά
Πάνω στα εικοσεννιά θέλω να σε ρωτήξω
αν είναι, φως μου, μπορετό να φύγω να σ’ αφήσω.
-Τριάντα
Τριάντα-ν-αγαπητικές ήκαμα στο γ-καιρό μου,
μα τούτηνιά η γ-ύστερη δα νά ’ν’ ο θάνατός μου!
-Τριανταένα
Τριανταμιά αγαπητικιά, σα χάσω μια τριάντα,
εμάθαν το πως σ’ αγαπώ, μόνο καλά νταγιάντα.
-Τριανταδυό
Τριανταδυό λαβωμαθιές ήκαμα στην καρδιά μου
μα να σε πάρω θέλω ’γώ, μπουμπούλα κοπελιά μου!
-Τριαντατρία
Τριαντατρία χρόνια ζω, να πάω παραπάνω
δεν το πιστεύγω, αγάπη μου, νιώθω τον κόσμο χάνω.
-Τριαντατέσσερα
Τριαντατέσσερά ’σανε τα ρόδα στο μεντήλι
που μού ’πεψες κι εφίλησα το κόκκινό σου αχείλι.
-Τριανταπέντε
Τριανταπέντε ήσανε ρόδα και πορτακάλια,
για να το δίδεις το φιλί με δίχως παρακάλια.
-Τριανταέξε
Τριανταέξε δα σου πω, α θέλεις με προδώσεις,
ν’ ανοίξεις τ’ αγκαλάκια σου και μέσα να με χώσεις [=κρύψεις].
-Τριανταεφτά
Πάνω στα τριανταεφτά μέ ’πιασε μαύρη ζάλη
γιατί τ’ ανεστορήθηκα τ’ αγγελικά σου κάλλη.
-Τριανταοχτώ
Πάνω στα τριανταοχτώ ήπεσα λιγωμένος
κι εγέρνασί μου το νερό, μα ’γώ ’μουν ποθαμένος.
-Τριανταεννιά
Πάνω στα τριανταεννιά επήγαν να με θάψουν
κι ήπεψεν η γι-αγάπη μου κορίτσα να με κλάψουν.
-Σαράντα
Και στα σαράντα, αγάπη μου, ’πόκαμεν η ζωή μου
κι επάψανε οι πόνοι μου κι οι γι-ανεστεναγμοί μου.
3. Σειρά ερωτικών μαντινιάδων, στις οποίες ο νέος τραγουδεί στην κοπελιά κι αυτή του κάνει διάφορες πειραχτικές ερωτήσεις παίρνοντας αφορμή από κάθε μαντινιάδα.
Α΄ παραλλαγή, από τη Λατσίδα
[Λιουδάκη, σελ. 327-328]
-Φιλντιχιοκοκαλένια μου και νερατζαχειλού μου
και πέρδικά μου πλουμιστή, κι επήρες τον το νου μου.

-Ντα πέρδικά ’μ’ εγώ;
-Πέρδικα-ν-είσαι, μάθια μου, με τα πετούμενά σου
κι ελάβωσές μου την καρδιά με τα πεισματικά σου.

-Ντα πεισματαρού ’μ’ εγώ;
-Δεν είσαι συ πεισματαρού, μα ’γώ το λόγο λέω
γιατ’ ήκαμες τα μάθια μου και μέρα νύχτα κλαίω.

-Και γιάντα κλαις;
-Κλαίω το το κορμάκι σου απού ’ναι σαν το σύρμα,
στην πόρτα σας δα σκοτωθώ κι έχε το συ το κρίμα!

-Έδα καλά!
-Θέλει καλά, θέλει κακά, θέλει μαργιολεμένα,
ο Θιος απού ’καμε για ’σέ να κάμει και για μένα.

-Να κάμει κοντό [=άραγε] είντα;
-Να κάμει το μουράτι μου [=την πεθυμιά μου], φως μου, για να σε πάρω,
γλυκό ταιράκι να σε πω κι ύστερα να ποθάνω.
-Και πού δα με βρεις;
-Βρίσκω σε στο περβόλι σας, λεμόνι καθαρίζεις
κι ο νέος απού σ’ αγαπά ’πό ’πόξω τριγυρίζει.
-Ποιός είν’ αυτός;
-Ένας ψηλός, ένας λιγνός, ένας σφιχτοζωσμένος
κι από μακρά του φαίνεται πως είναι χαϊδεμένος.

-Και ποιός τονέ χαϊδεύγει;
-Η μάνα ντου κι ο κύρης του κι η γι-αγαπητικιά ντου
και σαν τα ρόδα του Μαγιού είναι τα μάγουλά ντου.
-Και να τηνε πάρει θέλει κοντό [=θα την πάρει άραγε];
-Για να την πάρει πολεμά [=προσπαθεί], για να τηνέ νικήσει,
μα δεν κατέχω, ζάβαλε, αν τήνε κανακίσει,
γιατί ’χει αδερφό κακό και δεν το νταγιαντίζει
παρά να παίξουνε τα δυο μαχαίρι και μολύβι [=σφαίρες].
[ζάβαλε=καημένε, έκφραση παράπονου
τα δυο=εννοεί ο αδερφός και ο αγαπημένος, δηλ. ο ίδιος ο τραγουδιστής]
Β΄ παραλλαγή, από την Ανατολή Ιεράπετρας
[Λιουδάκη, σελ. 328]
-Είντά ’σαι συ κι είντά ’μαι ’γώ και δε μπορώ να ζήσω,
τ’ αγγελικό σου το κορμί πώς να το θεωρήσω [=να το κοιτάξω (καθαρευουσιάνικο)]

-Α μ’ αγαπάς θεώρει με [=κοίτα με].
-Πώς ημπορώ να σε θωρώ, πού ’σαι μέσα κλεισμένη,
την Κυριακήν είσαι κερά, πέρδικα πλουμισμένη!
[επειδή πήγαινε στην εκκλησία με τα καλά της ρούχα]

-Ντα πέρδικά ’μ’ εγώ;
-Δεν είσαι, φως μου, πέρδικα, μα τα καμώματά σου
μ’ εφάγανε, μ’ εψήσανε αυτά τα ψόματά σου!

-Ντα ψεύτρα ’μ’ εγώ;
-Δεν είσαι ψεύτρα, μάθια μου, μα ’γώ το ψόμα λέω,
για το δικό σου το κορμί μέρα και νύχτα κλαίω.

-Και γιάντα κλαις;
-Κλαίω το το κορμάκι σου απού ’ναι σαν το σύρμα,
για σένα θε να σκοτωθώ κι έχε το συ το κρίμα!

-Τί κρίμα είν’ αυτό;
-Δεν είναι κρίμα, μάθια μου, πως δά ’ρθω να σε πάρω,
γλυκό ταιράκι να σε πω κι ύστερα να ποθάνω.

-Και πώς δα με πάρεις;
-Σε παίρνω απού το σπίτι σας, που καθαρίζεις ρύζι,
αγάπα τον αυτό ντο νιο απού σε τριγυρίζει.

-Και πού δα με βρεις;
-Βρίσκω σε στο περβόλι σας, λεμόνι καθαρίζεις
κι ο νέος απού σ’ αγαπά ’πό ’πόξω τριγυρίζει.

-Και ποιός με τριγυρίζει;
-Σε τριγυρίζουνε πολλοί, μην αγαπάς κιανένα,
κι αν αγαπάς αλλού ποθές [=πουθενά] δε θά ’ναι σαν και μένα.

-Κι είντά ’σαι συ;
-Είμαι ψηλός, είμαι λιγνός και μοσκανεθρεμμένος
βάνω το φέσι μου στραβά σαν πολυχαϊδεμένος.
-Και ποιός σ’ εχάιδεψε;
-Μ’ εχάιδευγεν μάνα μου σαν ήμουνε παιδάκι,
μ’ έβανε στ’ αγκαλάκι τζης και μού ’διδε βυζάκι.
-Και γιάντα σου τό ’διδε;
-Μου τό ’διδε, πουλάκι μου, ώσπου ’θελα νυστάξω,
κι απόψε ’πολυνύσταξα, στρώσε μου να πλαγιάσω…

Σάκης Αθανασιάδης

2006-12-31T22:27:00.000+02:00

ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΠΡΩΙΝΟ

Τώρα που δεν απαγορεύεται ο ήλιος

Θα βγω στον δρόμο

Πετώντας τη θλίψη

Σε κάδους απορριμμάτων

Περνώντας μικρούς ή μεγάλους ίσκιους

Παρατημένες φωνές, σώματα..

Θα σπάσω με τα δόντια τη σιωπή

Διαβάζοντας ξανά και ξανά

Όλα μου τα ποιήματα

Που έχω σκορπίσει

Στο δρόμο.

ΟΙ ΠΕΤΡΙΝΟΙ ΚΗΠΟΙ

Κοιτάζω απ’ το λόφο

Τις ρυτίδες της πόλης

Μυρίζω την αναπνοή

Της ανάγκης.

Κατηφορίζω

Στενοί δρόμοι

Βραδιάζει

Μπλε φώτα

Κλειστά παράθυρα

Ερημιά.

Σταματάω στην άκρη του δρόμου

Μαζεύω βιαστικά λέξεις

Και συνεχίζω την περιπλάνηση.

Νίκος Κροντηράς : "Επανάσταση και..."

2006-12-31T22:14:00.000+02:00

ΣΕ ΑΚΟΥΣΑ ΑΙΩΝΕΣ ΜΑΚΡΙΑ

ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΠΕΙΝΑΣΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΡΕΧΩ

ΦΩΣ ΓΟΝΑΤΙΣΕ

ΝΑ ΠΡΟΛΑΒΩ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΦΩΝΗ ΠΟΥ ΜΕ ΖΗΤΑΕΙ

ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΟΥΣΑ

άνθρωποι κάποτε

με τα βλέφαρα δεμένα

κλειστά μάτια

δεν έβλεπαν

άγγιζαν έγλυφαν πίστευαν πέτρες...

(Μου δώσανε να φάω τ' αδέρφια μου όταν δεν ήξερα

Απ' την αηδία γύρισαν τα μάτια μου

ανάποδα

κι είπαν πως δαιμονίστηκα

Γύρω μου εμετός

Εγώ που δεν έχω τίποτα

γιατί ν' ακολουθώ τους νόμους αυτών που έχουν; )

Ύστερα

βρίσκαμε τους θεούς μας σκοτωμένους περίεργα

στην έρημο στους βάλτους

σε νέους βάλτους

στα μεγάλα δάση

πεσμένους

ξεβρασμένους στις θάλασσες.

Ο άνεμος έπασχε πάνω απ' το χώμα

και δεν ήταν οι δολοφόνοι καθόλου δυνατοί

μα είχαν επίτηδες άγνοια

μιαν αβλεψία παρελθοντική

Το μαχαίρι μπηγμένο στην σάρκα

τριάντα τη μέρα δεν είναι μόνο τα αργύρια

μια λίμνη από λάδια και καυτές μηχανές

ο φόβος ήταν

η μισή βάρκα

και η νεκρή κοπέλα στα χέρια μου,

των γερόντων η σκάλα η σάπια

από δω ρίχνουν τα παιδιά

τα σκαλοπάτια κουβαλούν το κατέβασμα.

Σε βροχή από ανδρείκελα και σωλήνες

το νερό παγιδεύτηκε

στα σκοτάδια ρίξαν τη μέλισσα

κι όποιος να βόγκηξε πνίγηκε

σα να μην υπάρχουν διψασμένοι.

Ο πόλεμος άρχισε μόλις τελείωσε ο πόλεμος

ο πρώτος μονόλογος κι ο τελευταίος.

Το θηρίο έχει ανθρώπινα δόντια

και στο μέταλλο συνηθίζοντας

δεν σε πειράζει ούτε η σκουριά ούτε το αίμα.

Να λοιπόν γιατί το φως ενοχλεί τον αιώνα

και η αδερφοσύνη είναι λέξη μεγάλη

γιατί δεν υπάρχουν αξίες όταν πεθαίνουν παιδιά.

ολόκληρο το ποίημα στη διεύθυνση :

http://homepages.pathfinder.gr/shadow47/2.html

Τάσος Κάρτας

2006-12-31T22:07:00.000+02:00

1. ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΕ ΣΤΑΣΗ ΦΑΥΛΗΣ ΑΝΑΜΟΝΗΣ

από την έξω τη μεριά γυναίκα σε στάση φαύλης αναμονής
άκρατη ποζάρει στη δίνη της παρομοίωσής της
καθώς από το διερχόμενο ανοιχτό παράθυρο
ξεπροβάλλει προσεχώς σαν το κυρίως θέμα
ειδυλλιακό τοπίο νεκρής φύσης,
που με τους σταλακτίτες επικεφαλής
σεληνιάζεται ανερμάτιστα
στου ποταμού- ποιήματος τον ολοκάθαρο καθρέπτη,
καθώς δύο σύννεφα με κιβωτό χρωμάτων
λικνίζονται στο παραθύρι το χθεσινού λυγμού

δρομολόγια επιθυμιών αεί και νυν μ’ επιστροφή
από το ζουμ όπου δαγκώνει τα όνειρα στις ρώγες:
ναύλος για τη λινή κοιτίδα της κυριολεξίας μας

(κ ART ά SOS, ΑΣΠΟΝΔΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΣΙΩΠΗΣ επιούσιας ομοιοκαταληξίας, σελ.9)

2. ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΑΣΕΛΩΤΗ ΦΟΡΑΔΑ

επιθυμία ασέλωτη φοράδα
με ύπουλη αφθονία αναρρίχησης
σμίγουν στον ύπνο και το ξύπνο μου
ισόβιες διαθέσεις με νήπια βήματα,
φυλλόδενδρα ευκτικής
με το μεγάλο κίνδυνο ανδρειωμένης μπόρας
εφηβείες δαμασκηνιές μες σε χαλκόδετες ορμές
ποτάμια υφιστάμενα στα κόκαλα της μοναξιάς
στις λέξεις που έντυσαν κατάσαρκα
είλωτες υπερρεαλισμούς

επιθυμία φουσκωμένο ποτάμι
περιούσια συνουσία βαρύτονη στιγμή
τέφρα μιας αστραπής

η στειρότητα εμβόλιμης βροχής απέραντη
στου φακού τα ρυθμικά τα μάγια-
όταν φθόγγοι ασελγείς μη αγγίζοντας
έφραξαν με το χνούδι τους
ένα μικρό ολόδικό μου καταρράκτη

(κ ART ά SOS, ΑΣΠΟΝΔΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΣΙΩΠΗΣ επιούσιας ομοιοκαταληξίας, σελ.12-14)

3. ΤΙ ΜΕ ΦΙΛΕΥΕΙ Η ΑΝΑΜΟΝΗ ΠΟΥ ΕΧΩ ΚΛΩΣΗΣΕΙ

κάπου ξέχασα το μηχανισμό
για τ’ αληθινά δάκρυα
κουρδιστό μανταρίνι ξεφλουδίσου
ποθώ το χυμώδη σου καρπό

μόνος έμεινα με το μαχαίρι και τη νύχτα
γύρω από μια σκιά κάθαρσης
μέχρι το πετσί της μοναξιάς της κόμοδης,
πέριξ του τμήματος μεταγωγών «ελέου και φόβου»
περαίνων βυθούς άσπονδης σιωπής

εκ των υστέρων
εισβάλλουνε σε φόντο μπλάβο μυθικό
μαραγκιασμένοι γαλάζιοι πόθοι,
ανασκουμπωμένη διαπασών
με την οδύνη και τις ωδίνες της

(κ ART ά SOS, ΑΣΠΟΝΔΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΣΙΩΠΗΣ επιούσιας ομοιοκαταληξίας, σελ.15-17)

4. ΠΟΙΑ ΗΔΟΝΗ ΤΟΥ ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΥ ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΟΥ ΤΟΠΙΟΥ;

με καραβιές εξώφυλλου τρέχοντος ερωτισμού
εν ριπή οργασμού σε χόρτασα ξανθό κρασί-
σαν το χρυσόμαλλο σπαθί
αμφίστομο δέρας
ο φόβος του άναυλου και φευγαλέου «κλικ»
αίρων μεσίστιες ερωτήσεις
αυτόφωρα ερήμην πάντα
συνωστισμός σιωπής

όποιος μπαίνει στο μίσχο του ποιήματος
υγρός και θρύψαλο
βαθύς και εύοσμος
γυμνός με την αχλή του,
θα φτάσει στο Σμαράγδι του το υπονοούμενο
σημείο απέραντο δυο κατά λέξη δισταγμών

ο τρίποδας στημένος καρτερεί
δεύτε πολύπλαγκτον σπασμό και εξαγνισμένο
του τμήματος μεταγωγών γυμνών στίχων

(κ ART ά SOS, ΑΣΠΟΝΔΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΣΙΩΠΗΣ επιούσιας ομοιοκαταληξίας, σελ.21-)

5. ΔΙΑΤΤΟΝΤΕΣ ΣΤΙΧΟΙ ΣΤΑ ΛΙΛΑ ΤΣΑΚΙΔΙΑ ΜΙΑΣ ΠΕΡΠΑΤΗΣΙΑΣ

διάττοντες στίχοι, αποδημητικός ρυθμός
στα λιλά τσακίδια μιας περπατησιάς
ορυμαγδοί γραμματικής:
εξαποστέλλοντας / μετοχές
λιμώττοντας / άναρθρο σκοπό
λαχταρισμένη / υπόθεση βιαστική και δίμορφη
κι αδιαφορώντας η κοκκινοσκουφίτσα
μαδάει μια μαργαρίτα
όταν ο λύκος είναι εδώ
κομμός στην Αλεξάνδρεια που χάνεται

κι η κλιμακτήριος στύση ασπαίρει και βογκά
μες στη στρεβλή αναίδεια της νυχτιάς,
γλυκοματιάζοντας συνουσία διττή,
χρυσαλιφούρφουρο και βήτα ενικό
«εσύ», «εσύ», «εσύ» ολομόναχη μες τη βροχή
σταυρωμένη σφαδάζεις σε θήκες μ’ όνειρα

(κ ART ά SOS, ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΡΙΠΤΙΖ στο ροδόσταμο η στύση των ονείρων, σελ.90)

6. ΕΡΧΕΣΑΙ ΑΠΟ ΜΑΚΡΙΝΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ

συνευρίσκομαι με νύχτες
που παρατείνουν φτεροδύναμες ώρες
στο αυτόκλητο πρωί
κυλιόμενες σπονδές νεύοντας «ες πέδον κάρα»
αφορμές βρόντησαν καρδιοχτύπια ουρλιάσματα

θροΐζει ακόρεστη δίψα
ανάμνησης χρωμάτων
κάποτε θα σταθείς και θα κλέψω
τη δίνη του ίσκιου σου

ωστόσο
στην προσωματική περίοδο του ποιήματος
στον ίδιο παρά φύσιν στίχο
κάγχασε μέσα απ’ το ακουστικό κοχύλι του
ένας ουραγός πρίγκιπας
βασιλιάς των χορευτών της λίμπιντο
αναντάμ παπαντάμ

(κ ART ά SOS, ΑΣΠΟΝΔΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΣΙΩΠΗΣ στους ορίζοντες μοναξιάς, σελ.52)

7. ΠΥΡ, ΓΥΝΗ ΚΑΙ ΠΟΙΗΜΑ ΤΕΛΕΣΦΟΡΟ

τρομάζω στη γλώσσα των ποιητών
το άγχος της «μετ’ επανόδου» διαδρομής
κάτι ακόμα που ήταν να ειπωθεί
αλλά δεν βρέθηκαν έκπληκτες λέξεις
«τα πάντα ρει»
ήχος κουδουνιού που διέκοψε την υποδήλωση
ανεκπλήρωτος ήχος

με τα ροζ δαχτυλάκια ανελέητη ώρα
σκάλωσε στα έγκατα κτερίσματα οδοφράγματος σιωπής
διελκυστίνδα ομοιοκαταληξίας

ρυτίδες του σώματος και της ψυχής
κρυμμένες μες στο στίχο
στον τρύπιο ουρανό υπαινιγμοί παλίρροιας
ιδιωτική οδός δημόσιων λιθοβολισμών

η φωτογραφία του ποιήματος
κοάζει στην ευφράδεια του κόσμου
πάνορμος θνητή

(κ ART ά SOS, ΑΣΠΟΝΔΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΣΙΩΠΗΣ στους ορίζοντες μοναξιάς, σελ.55)

από τη διεύθυνση : http://www.elogos.gr/lesxi/kartas_tasos.htm

Ο όρκος του Μεγάλου Αλεξάνδρου

2006-12-31T21:48:00.000+02:00

"Σας εύχομαι τώρα που τελειώνουν οι πόλεμοι να είστε ευτυχισμένοι μέσα σε Ειρήνη.

Όλοι οι θνητοί από εδώ και πέρα να ζήσουν σαν ένας λαός, μονιασμένοι για την κοινή προκοπή. Να έχετε την οικουμένη για πατρίδα σας, με νόμους κοινούς, όπου θα κυβερνούν οι άριστοι ανεξάρτητα απ' τη φυλή. Δεν χωρίζω τους ανθρώπους, όπως κάνουν οι στενόμυαλοι, σε Έλληνες και Βάρβαρους.

Δεν με ενδιαφέρει η καταγωγή των πολιτών ούτε η ράτσα που γεννήθηκαν, τους καταμερίζω με μοναδικό κριτήριο την αρετή. Για μένα κάθε καλός ξένος είναι Έλληνας και κάθε κακός Έλληνας είναι χειρότερος από βάρβαρο.

Αν ποτέ σας παρουσιαστούν διαφορές, δεν θα καταφύγετε στα όπλα, παρά θα τις λύσετε ειρηνικά. Στην ανάγκη θα σταθώ διαιτητής σας.

Τον Θεό δεν πρέπει να τον έχετε σαν αυταρχικό κυβερνήτη, αλλά σαν κοινό Πατέρα όλων, ώστε η διαγωγή σας να μοιάζει με τη ζωή που κάνουν τα αδέλφια μέσα στην οικογένεια. Απ' τη μεριά μου όλους σας θεωρώ ίσους, λευκούς και μελαψούς, και θα ‘θελα να μην αισθάνεστε μόνο σαν υπήκοοι της κοινοπολιτείας μου, αλλά να νοιώθετε όλοι σαν μέτοχοι και συνέταιροι.

Όσο περνά από το χέρι μου, θα προσπαθήσω να γίνουν πραγματικότητα αυτά που υπόσχομαι. Αυτό τον όρκο που δώσαμε απόψε με σπονδές κρατήστε τον σαν σύμβολο αγάπης."

Ο όρκος του Μεγάλου Αλεξάνδρου εκφωνήθηκε σε συμπόσιο 9.000 Αξιωματούχων από κάθε φυλή, Έλληνες, Πέρσες, Μήδους, Αιγύπτιους, Φοίνικες, Ινδούς κ.α. Τον διέσωσε ο φιλόσοφος Ερατοσθένης που ήταν ο 3ος διευθυντής της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας

ΛΕΟΝΤΙΪ ΧΟΝΑΓΚΜΠΕΪ (1853-1918)

2006-12-28T22:39:00.000+02:00

Ο Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ γεννήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου του 1853 στο χωριό Σαρτανά(ελληνικό χωριό της Κριμαίας). Ο πατέρας του Αθανάσης Χοναγκμπέϊ ήταν ένας από τους φτωχότερους αγρότες του χωριού. Όταν ο Λεόντιϊ έκλεισε τα εφτά του χρόνια οι γονείς του πέθαναν και αντί το σχολείο έπρεπε να πιάσει δουλειά. Τα γράμματα ο Λεόντιϊ τα έμαθε από μόνος του. Από τα εφηβικά του χρόνια φημίστηκε ως γνώστης και ωραίος ερμηνευτής των ελληνικών, ουκρανικών, ρωσικών και τσιγγάνικων τραγουδιών.

Έτσι, στη συνέχεια και τις δικές του συνθέσεις τις έκανε όχι μόνο στην μητρική του ελληνικη γλώσσα, αλλά και στην ουκρανική και την ρώσικη. Είχαν βρεθεί τα τραγούδια του στην ελληνική γλώσσα και έγιναν γνωστά (από το βιβλίο της Κασσάνδρας Κωστάν) τα ονόματα και το περιεχόμενα των τραγουδιών του στην κριμαϊκό-τατάρικη γλώσσα.

Ώπως έγραφε η Κ.Κωστάν "ο ιδιότροπος χαρακτήρας του Λεώντιϊ Χοναγκμπέϊ και οι συνθέσεις του έχουν μεγάλη δημοτικότητα ανάμεσα στον ελληνικό πληθυσμό της Μαριούπολης, τον θυμούνται με μεγάλο σεβασμό και θαυμασμό και τον ονομάζουν "μεγάλος παλικάρ". Τα περισσότερα έργα του Χοναγκμπέϊ έχουν γραφτεί στην ελληνική γλώσσα, είναι αυτοβιογραφικά και συνδέονται στενά με την ελληνική εθνική και κοινώνική ζωή.

Στα δέκα έξι του χρόνια ο Λέοντιϊ Χοναγκμπέϊ αρχίζει να συνθέτει τα πρώτα του έργα- "ουδραμάϊδα" ( μαντινάδες) σατιρικού και αστείου χαρακτήρα. Στο έτος 1870 αναφέρεται το πρώτο του τραγούδι "Για την ξενητειά", το οποίο γράφτηκε με αφορμή την επικείμενη αναχώρησή του από το πατρικό χωριό. "Ο κύριος λόγος της αναχώρησης, εξηγεί η Κ.Κωστάν, ήταν οι διαφορές του με την διοίκηση του χωριού, την οποία εύστοχα και επιτυχιμένα γελοιοποιούσε". Το παρακάτω έργο είναι ένα από τα πρώτα δείγματα του κοινωνικού υπαρξιακού τραγουδιού, το οποίο είχε μια υψηλότερη εξέλιξη στην δεύτερη περίοδο της δημιουργίας του Χοναγκμπέϊ, όπως και στην δημιουργία του συναγωνιστή του του Ντεμιάν Μπογκαντίτσα και άλλων Ρωμαίων ποιητών.

Η θλίψη του φτωχου είναι χαρά για τους πλούσιους.

Θυμάσε τα λόγια μου, κόσμε:

Ένας πλούσιος έναν φτωχό ούτε ως φίλο, ούτε ως αδερφό

Ποτέ στους αιώνες δεν θα τον έχει.

Στο πατρικό του χωριό ο Λεόντιϊ αφήνει την αγαπημένη του κοπέλα καλλονή Μαρία Κουσκός. Ο Λεόντιϊ ονειρεύεται να βγάλει πολλά λεφτά, να επιστρέψει στη Σαρτανά και "να παντρευτεί την Μαρία έτσι ή αλλιώς". Σύντομα όμως ο Λεόντιϊ κατάλαβε ότι ο μοχθός στην ξενητειά δεν θα του φέρει πλούτη και γυρίζει σπίτι. "Εφτά χρόνια στην ξενητειά, γράφει ο Λ.Χοναγκμπέϊ, έσπασαν την καρδιά μου. Γύρισα στο χωριό μου, αλλά πως να συνεχίσω την ζωή μου;" Κι'ετσι ο κύκλος κλείνει: ο Λεόντιϊ είναι πάλι στη Σαρτανά.

Ο Λεόντιϊ είναι ένας φτωχός και είναι πάλι κοντά στην αγαπημένη του. Τα πρόσωπα των δυο αυτών των αγαπημένων, των ελληνικών Ρωμαίο και Ιουλιέττα, χάρη στη δύναμη του αισθήματός τους και το δραματικό τέλος, όπως παριστάνονται από τον Χοναγκμπέϊ σε μια σειρά τραγουδιών, είναι και σήμερα πολύ δημοφηλείς στα ελληνικά χωριά. Θα παραλείψουμε για λίγο ένα μέρος της βιογραφίας του Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ και θα πούμε ότι περίπου το 1882 αυτός γράφει το πρώτο ελληνικό δράμα με συνθηματικό ονομά "Ελληνικό θεατρικό έργο".

Το δράμα αυτό αποτελεί την εξέλιξη των θεμάτων και ιδεών του πρώτου κύκλου τραγουδιών, τα οποία και συγκρότησαν τον κορμό του δράματος. Και στο σημερινό τραγουδιστικό φολκλόρ των Ελλήνων παρατηρείται ένα περίεργο φαινόμενο: ως τραγούδια εκτελούνται ολόκληρα αποσπάσματα από το δράμα. Αυτό έγινε δυνατό χάρη στο γεγονός ότι περισσότερω από το μισό κείμενο του δράματος (τα λόγια των πρωταγωνιστών Λεοντίου και Μαρίας) είναι γραμμένα με ρυθμικό πεζό λόγο. Αναφέρουμε ως παράδειγμα το τραγούδι "Ζήλεψαν σ'εμάς, στα πουλιά", που αποτελεί την διαμαρτυρία της κοπέλας ενάντια στον βίαιο αραβόνα της με ένα μη αγαπητό πρόσωπο:

Μαρία: Ζηλεύουν οι άνθρωποι σ'εμας, στα πουλιά

Στις βαριές πληγές μας.

Όλοι τους έστρεψαν σε μας

Τα ζυλότυπα τους μάτια.

Εσείς θα πιείτε σήμερα κρασί

Εμείς το πικρό δηλιτύριο.

Δεν το περιμέναμε

Να μας κόψει ο θεός τα φτερά μας.

Κάντε χάρη στα παιδιά σας,

Αφήστε μας να ζήσουμε.

Ζβήστε τα κεριά

Φτάνει τους να καίνε!

Μα είμαι η κόρη σου, μητέρα!

Η αδελφή σου, αδελφέ!

Πως βγήκε και έχουμε αυτή την μοίρα:

Να έχουμε πικρή δόξα; Αντόν Ιλλίτς:

Ήταν παλικάρι ο Λεόντιϊ.

Αγαπούσε φλογερά και πιστά.

Αφησε τραγούδια στους ανθρώπους

Ώς μια ανάμνηση για τον εαυτό του.

Μέσα σ'εκείνα τα τραγούδια είναι θερμά συναισθήματα

Που θα ζουν αιώνια.

Παρέμεινε στον πικρό κόσμο

Το μοιρολόγι σας.

Είναι αξιοσημείωτη η στιχουργική μορφή των μαντινάδων (που προέρχεται από τα λαϊκά "ουδραμάϊδα") των κατεγραμμένων τραγουδιών. Στο δράμα αυτό, καθώς επίσης και σε όλο τον κύκλο συναισθηματικών τραγουδιών φαίνεται η λογοτεχνική επίδραση του δεστάν "Ασίκ-Γκαρίμπ", της δραματουργίας του Ι.Κοτλιαρέβσκιϊ ("Νατάλκα-Πολτάβκα") και της παραινετικής νεοελληνικής λαϊκής ποίησης. Είναι αξιόλογη η σημασία του δράματος από την εθνογραφική άποψη. Το δράμα "περιγράφει τη ζωή, τα έθιμα και την κοινωνική διάταξη εκείνης της εποχής. Παριστάνονται οι αντιπρόσωποι διαφόρων τομέων του νοικοκυριού των Μαριουπολίτων αποίκων: η ζωή των βοσκών και αγροτών, ανάπτυξη του εμπορίου" (Κ.Κωστάν). Το δράμα περιέχει επίσης και την λεπτομεριακή περιγραφή του ελληνικού γάμου του τελευταίου μισού του19ου αιώνα.

Τα έργα του Χοναγκμπέϊ της πρώτου δημιουργικού περιόδου(1869-1900) διαφέρουν σε λογοτεχνικό τους προσδιορισμό σε "ουδραμάϊδα"(μαντινάδες), τραγούδια της ξενητειάς, ερωτικό έπος και δράμα και εκφράζουν τη διαμαρτυρία του ποιητή ενάντια στο κατεστημένο και στη βίαιη μεταχείριση του ανθρώπου από τους συνανθρώπους του. Μια σαφέστερη διατύπωση των ανταρτικών του θέσεων ο Χοναγκμπέϊ την πραγματοποιεί στη δημιουργία της δευτέρας περιόδου(1901-1918). Θα αναφέρουμε όμως τα παραληφθέντα στοιχεία της βιογραφίας του. Δραματική κατάληξη είχε ο έρωτας του ποιητή με την Μαρία Κουσκός. Το 1872 την παντρεύουν με το ζόρι με ένα μη προσφιλές άτομο. Το γεγονός αυτό βαθιά πλήγωσε τον Χοναγκμπέϊ, στιγμάτισε τη δημιουργία και όλη την μεθεπόμενη ζωή του.

Οι εχθροί του στην προσπάθεια να απαλλαγούν από τον Χοναγκμπέϊ του ετοίμασαν μια άλλη δοκιμασία. Να πως το περιγράφει η Κ.Κωστάν: "Η χρονιά του 1874 απομνημονεύτηκε στην ελληνική περιφέρεια για την πρώτη στρατολογία των νεοσυλλέκτων. Οι τοπικές αρχές της Σαρτανάς, μια και ο Λεόντιϊ δεν έπαψε να τους γελοιοποιεί, έστειλαν πρόσκληση και σ'αυτόν παρ'όλο που ο Λεόντιϊ δεν ήταν υποχρεωμένος να πάει. Η κλήρωση όμως ευνόησε τον Χοναγκμπέϊ και τον απάλλαξε από την θητεία." Η νέα φάση στη δημιουργία του Χοναγκμπέϊ αρχίζει στα τέλη του 19ου- αρχές 20ου αιώνα. Η Κασσάνδρα Κωστάν υποδυκνύει την φιλοσοφική διάθεση του ποιητή. Τα ποιήματά του αυτής της περιόδου είναι διαποτισμένα "με ένα οδυνηρό συναίσθημα του ανθρώπου, ο οποίος εμφανίστηκε σ'αυτό τον κόσμο μόνον για να βασανίζεται".

Αν ήξερες Πώσα δάκρυα χύνω,

Πως συντριμμένος με την διστυχία κλαίω,

Πόσω υπέφερα,

Πόσω υποφέρω,

Αν το ήξερες, αν το έβλεπες.

Ο ποιητής συλλογίζεται συχνά την άχαρη τύχη του λαού. Τα μοτίβα των λαϊκών βασάνων ενδυναμώνονται στα ποιήματα και τραγούδια της αρχής του 20ου αιώνα και ιδιαίτερα της περιόδου του ρώσο-γιαπωνικού πολέμου, οι στόχοι του οποίου ήταν άλλοι από τις επιδιώξεις του λαού. "Η εποχή μας είναι γεμάτη από πολέμους, τρελούς σκοτωμούς, άκαιρους θανάτους. Πολλά δάκρυα χύνονται, ανακατεμένα με αίματα. Πολλές μητέρες, παντρεμένες γυναίκες και αρραβονιασμένες κοπέλες κλαίνε και θρηνούν, σαν τα προβατάκια που τους πήραν τα αρνάκια τους." Η γραμμή της αυτοκαθιέρωσης του Χοναγκμπέϊ επίσης συνεχίζεται στην περαιτέρω δημιουργία του. Τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει την ανταρτική φύση του ποιητή.

Ως Χοναγκμπέϊ γεννήθηκα

Και ως Χοναγκμπέϊ θα πεθάνω .

Κι'ετσι ο πρώτος (συναισθηματικός) κύκλος απαρτίστηκε από οχτώ τραγούδια, και ο δεύτερος από εφτά. Σε ένα από τα τραγούδια δευτέρας περιόδου (προφανώς το τελευταίο) ο Χοναγκμπέϊ μόνος του προσδιορίζει τον χαρακτήρα και των δυο περιόδων της δημιουργίας του:

Η λύπη ξεχειλίζει την καρδιά μου

Αυτό ήταν το πεπρωμένο μου:

Έχω δέκα πέντε τραγούδια

Και όλα τους είναι θλιβερά.

Στην δεύτερη περίοδο κατατάσσεται και το χαμένο χρονογράφημα "Το ταξείδι στα ελληνικά χωριά της περιφέρειας της Μαριούπολης του καθηγητή Αφ.Ιβ.Παπαδόπουλο και του Λ.Αφ.Χοναγκμπέϊ". Την ίδια περίοδο ο Χοναγκμπέϊ δημιουργεί και μια σειρά των χρονικών τραγουδιών. Ο όρος χρονικό τραγούδι για πρώτη φορά εισάχθηκε στην επιστημονική χρήση από τον Α.Ι.Ντεϊ, παρ'ολο που οι πρώτες δημοσιεύσεις των ουκρανικών λαϊκών τραγουδιών αυτού του είδους πραγματοποιήθηκαν ακόμα τον 19ο αιώνα. Ο Α.Ι.Ντεϊ υποστήριξε λεπτομεριακά την εισαγωγικό του άρθρο στον 12ο τόμο σειράς της φολκλόρικης συλλογής "Ουκρανική λαϊκή δημιουργία".

Οι πρωταγωνιστές των χρονικών τραγουδιών προλογίζονται συνήθως μια σύντομη περιγραφή. Το κύριο χαρακτηριστικό τους είναι το "παλκαρουσήν" που στα νέα ελληνικά μεταφράζεται ως παλικαριά.Η παλικαριά εμφανίζεται ως κύρια κατηγορία του ιδανικού ανθρώπου στην ρωμαίικη ποίηση:

Ήταν από τα παλικάρια

Που είναι σεβαστά στους ανθρώπους,

Μπορεί να περάσουν και εκατό χρόνια

Μέχρι να εμφανιστεί ένας άλλος σαν αυτόν.

Ήταν λεπτός, εύμορφος, νέος,

Γενναίος και τολμηρός.

Στην δουλειά ήταν πάντα πρώτος

Και καλός για χαρά των γονέων.

Σε όλους τους συνομήλικούς του

Ήταν πιστός φίλος και αδερφός.

Ώστε όλοι στεναχορέθηκαν

Ώταν πήγε φαντάρος.

("Τραγούδι για τον Βίκτωρ Σπακ")

Βλέπουμε ότι ο συγγραφέας ειλικρινά συμπαθεί τον πρωταγωνιστή του τραγουδιού. Η συμπάθεια του αυτή εντείνει σε άλλα τραγούδια, όπου ο πρωταγωνιστής παριστάνεται ως ένας ορφανός, άτυχος από την ημέρα της γέννησής του ("Το τραγούδι για τον Τυράκο"). Ο Τυράκος είναι ορφανός. Υπογραμμίζεται η μοναξιά του στον τσάρικο στρατό και η μοιρολατρική του διάθεση.

Ο γιός του Χοναγκμπέϊ Τυράκος

Μεγάλωσε ως ένας άτυχος ορφανός.

Και εκ γενετής του ήταν η σφραγίδα:

Να πεθάνει στη Μαύρη θάλασσα.

Ο Λεόντιος Χοναγκμπέϊ υπήρξε ένας ταλαντούχος τραγουδιστής των έργων του, για τα οποία έγραφε συχνά ιδιόμορφες μελοδίες. Ελληνικά σοβιετικά τραγούδια λογοτεχνικής προέλευσης εκτελούνται συχνά με τις μελοδίες των τραγουδιών του Χοναγκμπέϊ. Ο Χοναγκμπέϊ πέθανε τον Αυγουστο του 1918. Οι πρώτες δημοσιεύσεις των έργων του πραγματοποιήθηκαν το 1927. Οχτώ χρόνια μετά το θάνατο του λαϊκού ποιητή το αρχείο του αποκαλύφθηκε από την Κασσάνδρα Κωστάν, η οποία αντέγραψε το δράμα, τα τραγούδια και το χρονογράφημά του.

Σήμερα το αρχείο του Χοναγκμπέϊ και το μεγαλύτερο μέρος του αρχείου της Κ.Κωστάν θεωρούνται χαμένα. Η Κ.Κωστάν πρόλαβε όμως να δημοσιεύσει στα δυο τεύχη του περιοδικού "Σχίντνιϊ Σβιτ" (Ανατολικό φως) και στο βιβλίο "Από την λογοτεχνία των Ελλήνων της Μαριούπολης" την βιογραφία και κάμποσα τραγούδια του Χοναγκμπέϊ. Και αυτό αποτελεί την εξαιρετική της υπηρεσία που προσέφερε στην ιστοριογραφία της ελληνικής λογοτεχνίας και στην λαογραφία. Παρ'ολο που τα τραγούδια του Χοναγκμπέϊ που αναφέρονται είναι στην λαογραφική τους παραλλαγή, χάρη στην Κ.Κωστάν γνωρίζουμε επακριβώς ότι ο συγγραφέας της πρωτότυπης εκδοχής όλων των τραγουδιών είναι ο Χοναγκμπέϊ.

Και παραπέρα: αντιπαραβάλλοντας τις μεταφράσεις των τραγουδιών, αναφερόμενες στο βιβλίο της Κ.Κωστάν (η αντιστοιχία στα αυθεντικά κείμενα ιδιαίτερα υπογραμμίζεται από την μελετητή) με τις παραλλαγές των σημερινών φορέων τους, σημειώνουμε την ακεραιότητα των κειμένων και των ιδεολογικών και καλλιτεχνικών χαρακτηριστικών τους. Στην προφορική παράδοση τα τραγούδια του Χοναγκμπέϊ καταγράφηκαν από τον γνωστό μελετητή της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και λογοτεχνίας τον Δ.Σπυριντόνοβ. Στο άρθρο του "Ιστορικό ενδιαφέρον στην εκμάθηση των τοπικών ιδιωμάτων των Ελλήνων της Μαριούπολης" γράφει για την εξαιρετική θέση ανάμεσα στα άλλα ελληνικά χωριά της "τυχερής Σαρτανάς", συνδέοντας την πιστοποίηση αυτή με την ύπαρξη στο ρεπερτόριο των τραγουδιστών της Σαρτανάς πολλών τραγουδιών στην ελληνική γλώσσα, που γράφτηκαν κατά το πλείστον από τον Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ.

Τις τελευταίες δεκαετίες η βιογραφία και η δημιουργία του Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ μελετήθηκε από τον καθηγητή Κοβαλέβσκιϊ (Χάρκοβο) και τον Ε.Βολόσκο (Μαριούπολη). Στην Ουκρανική Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια καταχωρήθηκε ένα άρθρο του Ε.Βολόσκο για τον Μπαλτζή-Χοναγκμπέϊ. Τα έργα του Χοναγκμπέϊ επηρέασαν ουσιαστικά την ανάπτυξη της ρωμαίικης λογοτεχνίας. Η εικόνα του διακεκριμένου Έλληνα ποιητή, η ζωή και η δημιουργία του ενέπνευσαν πολλούς ποιητές να δημιουργήσουν έργα για αυτόν. Το 1901 ο γνωστός λαϊκός ποιητής Δαμιανός Μπογκαντίτσα έγραψε τραγούδι "Για τον Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ", το οποίο και σήμερα είναι ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια των Ρωμαίων. Το χρονικό τραγούδι "Για τον Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ" προσφέρει μια περιγραφή της ζωής των φτωχών αγροτών δτην τσάρικη Ρωσία. Ένας άπορος, πεινασμένος και ορφανός, ο πρωταγωνιστής εξοτερικεύει ένα καταπληκτικό συναίσθημα αυτοσεβασμού, μια εντυπωσιακή ανδρεία:

Από τα νιάτα

έχω στην καρδιά μου

Πολλές πληγές.

Πίσω από τα γέλια κρύβω

Την φοβερή μου ανάγκη!...

Από μέσα το στήθος μου καίγεται,

Από έξω είναι ελαφρά ζεστό,

Επειδή ποτέ δεν θα ανακαλύψω στους ανθρώπους

Την θλίψη μου!

Το 1934 ο ιδρυτής της σοβιετικής ελληνικής λογοτεχνίας Γεώργιϊ Κοστοπράβ έγραψε ένα από τα καλύτερα ποιήματά του "Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ". Σημειώνοντας τον ταξικό ανταρτικό χαρακτήρα όλης της δημιυργίας του Χοναγκμπέϊ ο Κοστοπράβ γράφει:

Πες τους, Λέον, το τραγούδι σου, Ας μακριά, σε κάθε άκρη Τρέμουν απ'το φόβο οι πλούσιοι Ακούγοντας την φωνή σου.

Οι λαϊκοί ποιητές δεν έχουν ημερομηνία θανάτου. Αυτοί γεννιούνται, ζούνε και παραμένουν ζώντανοι στον λαό μετα τον θάνατό τους. Η μνήμη για τον Λεόντιϊ Χοναγκμπέϊ τον προάγγελο της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας του Ντονμπάς είναι αιώνια στην ψυχή του λαού.
Οι διακεκριμένοι Έλληνες της Αζοφικής
Κεντρική σελίδα

Η ομοιοκαταληξία στην Κρήτη

2006-12-28T19:22:00.000+02:00

Σύμφωνα με τους μελετητές, η ομοιοκαταληξία ήρθε στην Κρήτη κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, από τους Ενετούς ποιητές και, στη συνέχεια, τους Κρητικούς που επηρεάστηκαν από την ευρωπαϊκή ποίηση. «Από τα μέσα του ιε΄ αιώνα και πέρα παρουσιάζεται η ρίμα σε δίστιχα και σπανιώτερα σε πολύστιχες ομοιοκατάληκτες ρίμες» (Στυλιανός Αλεξίου, Κρητική Ανθολογία, β΄ έκδ. Ηράκλειον 1969, σελ. 13). Πριν απ’ αυτό, δηλαδή κατά τη βυζαντινή περίοδο, δεν έχουμε ομοιοκαταληξία στην Κρήτη ούτε γενικότερα –πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπως π.χ. ο Ακάθιστος Ύμνος (Χαιρετισμοί της Παναγίας), στη βυζαντινή ποίηση.Τα λόγια έπη της βυζαντινής εποχής, όπως το Έπος του Διγενή Ακρίτα (που βασίστηκε στα ακριτικά τραγούδια, αλλά ίσως και να τα επηρέασε), είναι ανομοιοκατάληκτα. Το ίδιο και τα σπουδαία είδη της πρώτης δημοτικής ποίησης στον ελληνικό χώρο (τα πρώτα «δημοτικά τραγούδια» του Νέου Ελληνισμού), δηλαδή οι παραλογές, τα ακριτικά τραγούδια, τα κάλαντα, διάφορα θρησκευτικά τραγούδια όπως το Μοιρολόι της Παναγίας κ.ά. Τα τραγούδια αυτά υπήρξαν ιδιαίτερα διαδεδομένα και στην Κρήτη· καταγράφονται σε όλες τις περιοχές και έχουν περιληφθεί σε πάρα πολλές συλλογές κρητικών τραγουδιών.Στον ίδιο χώρο κινούνται και τα ριζίτικα, τα οποία παρέμειναν ανομοιοκατάληκτα εν μέρει. Λέω εν μέρει, γιατί, ενώ συνέχισαν να δημιουργούνται ανομοιοκατάληκτα ριζίτικα σε όλες τις εποχές, μέχρι και σήμερα, παράλληλα όμως δημιουργήθηκαν στις ίδιες περιοχές (τα ορεινά του νομού Χανίων) και ρίμες, δηλαδή ομοιοκατάληκτα ποιήματα, όπως το Τραγούδι του Δασκαλογιάννη και αμέτρητα άλλα μικροσκοπικά έπη, που αφηγούνται την ιστορία αγωνιστών και άλλα σημαντικά γεγονότα, π.χ. σεισμούς ή επιδημίες.

Η ρίμα διαδόθηκε σε όλη την Κρήτη (καθώς και σε άλλες ελληνικές περιοχές), και εκτός από τις ιστορικές ρίμες, έχουμε και σατιρικές ρίμες, αλλά και άλλες που αφηγούνται γεγονότα της παράδοσης και αποτελούν διασκευές παλαιότερων ανομοιοκατάληκτων τραγουδιών, όπως το Τραγούδι τ’ άη Γιώργη. Οι ρίμες όμως που δημιουργήθηκαν στο νομό Χανίων, στις ίδιες τοπικές κοινωνίες με τα ριζίτικα, και τραγουδήθηκαν από τους ίδιους τραγουδιστές, με το ίδιο μουσικό ιδίωμα (ύφος), ανήκουν, κατά τη γνώμη μου, στη μεγάλη οικογένεια του ριζίτικου τραγουδιού, ως συγκεκριμένο υποείδος, άσχετα αν από τους μελετητές έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε ριζίτικα μόνο τα ανομοιοκατάληκτα τραγούδια· άλλωστε, και παραλογές και ακριτικά τραγούδια, που λέγονται σε άλλους σκοπούς, με εντελώς διαφορετικό ύφος, σε άλλες περιοχές της Κρήτης, στο νομό Χανίων λέγονται ως ριζίτικα.Καθοριστικά θεωρείται ότι επηρέασε την εισαγωγή της ομοιοκαταληξίας στην Κρήτη ο Ερωτόκριτος, που η απήχησή του στον κρητικό λαό ήταν τεράστια, ανάλογη με την απήχηση των ομηρικών επών στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. «Μεγάλη ήταν η επίδραση του “Ερωτοκρίτου” κυρίως στο κρητικό λαϊκό δίστιχο, τη “μαντινάδα”. Είναι ζήτημα αν το είδος αυτό υπήρχε πριν από τον Κορνάρο· πάντως μόνο έπειτα από αυτόν αναπτύχθηκε και διαδόθηκε πλατειά» (Στυλιανός Αλεξίου, Βιτσέντσου Κορνάρου, Ερωτόκριτος, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1980, εισαγωγή, σελ. ρ΄).

Βέβαια, και τα άλλα έργα της κρητικής λογοτεχνίας της εποχής της Ενετοκρατίας («Κρητική Αναγέννηση») ήταν ομοιοκατάληκτα (λόγω ενετικών επιρροών) και πολλά απ’ αυτά, όπως π.χ. η Ερωφίλη του Γεωργίου Χορτάτση και η Εύμορφη Βοσκοπούλα (ανωνύμου, εκδοθείσα από τον Νικόλαος Δραμιτινό ή Δρυμιτικό), έγιναν δημοτικά τραγούδια (θα αναφερθούμε σ’ αυτά σε ειδικές εργασίες μας· προς το παρόν παραπέμπουμε στο εξαίρετο βιβλίο του Μπάμπη Δερμιτζάκη Η λαϊκότητα της Κρητικής Λογοτεχνίας, εκδ. Δωρικός, Αθήνα 1990, καθώς βέβαια και στις σχετικές μελέτες του Στυλιανού Αλεξίου, του Νικολάου Παναγιωτάκη, του Θεοχάρη Δετοράκη κ.ά., για τις οποίες βλ. το σχετικό με τον Ερωτόκριτο άρθρο μας).Έτσι εισήχθη στην Κρήτη η ομοιοκαταληξία και γεννήθηκε το είδος της μαντινάδας, κάτω από διεργασίες που δεν είναι εύκολο να ανακαλύψουμε. Η Κρητική ΜαντινάδαΣύμφωνα με τον ορισμό του Μιχάλη Καυκαλά, «Κρητική μαντινάδα είναι δίστιχο με δεκαπεντασύλλαβους και ομοιοκατάληκτους στίχους στη διάλεκτο της Κρήτης που αποδίδει αυτοτελές και ολοκληρωμένο νόημα και διαθέτει ποιητικές αρετές» (Μιχάλης Καυκαλάς, Οδηγός Κρητικής Μαντινάδας, Βιβλιοεκδοτική Αναστασάκη, Αθήνα 1998, σελ. 142). Μοναδική πιθανή εξαίρεση στην αυτοτέλεια του νοήματος (δηλ. μαντινάδες που το νόημά τους μπορεί να μην είναι πλήρες, αλλά να εξαρτάται από προηγούμενες ή επόμενες) ο ίδιος ο Μ. Καυκαλάς αναγνώριζε στις αντικριστές μαντινάδες, εκείνες δηλαδή που δημιουργούνται για να δώσουν απάντηση σε άλλες μαντινάδες.
Στο βιβλίο του Αντώνη Γιανναράκη Άσματα Κρητικά μετά διστίχων και παροιμιών, την πρώτη συλλογή κρητικών τραγουδιών, που εκδόθηκε στη Λειψία το 1876, καταγράφονται αρκετές μαντινάδες (τα δίστιχα, στα οποία αναφέρεται ο τίτλος)· το ίδιο και στο βιβλίο του Παύλου Βλαστού Ο Γάμος εν Κρήτη, ήθη και έθιμα Κρητών, Αθήνα 1894 (πρόσφατη ανατύπωση εκδ. Καραββίας, Αθήνα), σο οποίο θα αναφερθούμε εκτενέστερα παρακάτω.
Οι μαντινάδες, όπως πολύ καλά γνωρίζουν οι Κρητικοί, αναφέρονται σε κάθε θέμα και κάθε στιγμή της ανθρώπινης ζωής, όχι μόνο στον έρωτα, αλλά και στο θάνατο, τον πόλεμο, τη φτώχεια, τη δυστυχία, τη χαρά, την παρέα, την ξενητειά, τις αστείες στιγμές της καθημερινότητας κ.λ.π. Υπάρχουν μαντινάδες για το κάθε τί και φυσικά, ενώ έχουν καταγραφεί δεκάδες χιλιάδες μαντινάδες, είναι αδύνατον να υπολογιστεί το σύνολο όλων των μαντινάδων που έχουν δημιουργηθεί στην Κρήτη τους τελευταίους αιώνες, η πλειοψηφία των οποίων δεν έχει καταγραφεί, αλλά έχει χαθεί στη λήθη του χρόνου.

Η απήχηση του δίστιχου στους λαϊκούς ποιητές, αλλά και τους τραγουδιστές και γενικά τους μερακλήδες, οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη λακωνικότητα και την περιεκτικότητά του, καθώς και στην ανάγκη μίας μόνον ομοιοκαταληξίας, που για πολλούς είναι σχετικά εύκολο να βρεθεί. Βέβαια, αυτός ο περιορισμός στους δύο στίχους αυξάνει και τη δυσκολία για τους απαιτητικούς δημιουργούς, που συνεχίζουν ασυναίσθητα το έργο των αρχαίων επιγραμματοποιών δημιουργώντας ακριβές μαντινάδες (δηλαδή πολύτιμες), όπως θα έλεγε ο σπουδαίος μαντιναδολόγος από το Ζαρό Ηρακλείου Γιώργης Σταματάκης (Λεαντρογιώργης).Μαντινάδες εκτός ΚρήτηςΠρέπει να γνωρίζουμε ότι ανάλογα ποιητικά είδη αναπτύχθηκαν και σε άλλες περιοχές του ευρύτερου ελληνικού χώρου, ιδίως στα νησιά. Είναι λιανοτράγουδα, δίστιχα λαϊκά στιχουργήματα της στιγμής, δημιουργήματα δηλαδή «λαϊκών ποιητών» και όχι «γραμματισμένων» (παρόλο που και γραμματισμένοι, γνώστες της παράδοσης, έχουν γράψει, και γράφουν, μαντινάδες ανάλογες με εκείνες των λαϊκών δημιουργών –καθώς βέβαια και πολύστιχες ρίμες).Ιδιαίτερη ανάπτυξη έχει γνωρίσει το είδος στην Κύπρο, όπου ονομάζονται «τσατιστά» (τσατίζω: ταιριάζω), καθώς και στην Κάσο και την Κάρπαθο (όπου ονομάζονται μαντινάδες, όπως και στην Κρήτη –αυτά τα δύο μικρά νησιά, που γειτονεύουν με το ανατολικό άκρο της Κρήτης, έχουν δεχθεί και επιρροές από την κρητική παράδοση) αλλά και σε άλλα νησιά της Δωδεκανήσου και γενικότερα του Αιγαίου πελάγους, ενώ και το Ιόνιο δεν έχει μείνει έξω από το «παιχνίδι» του δίστιχου, όπως φαίνεται στη σχετική βιβλιογραφία.

Παραδείγματα μαντινάδων εκτός Κρήτης είναι εύκολο να βρει ο ενδιαφερόμενος σε οποιαδήποτε ενημερωμένη ως προς την ελληνική λαογραφία βιβλιοθήκη. Ενδεικτικά και μόνον αναφέρουμε το δίσκο Οι λύρες της Ελλάδας, παραγωγή της Εταιρίας Κασιακών Μελετών (όπου κασιώτικες και καρπαθιώτικες μαντινάδες), καθώς και τα παρακάτω βιβλία:Δ. Αγγελωνιά, Γ. Πετρουδά, Αντ. Αντζάνου, Δημ. Στεργίου (δημοδιδασκάλων), Η Ακριτική Σαμοθράκη, έκδ. Πανσαμοθρακικής Εστίας Αθηνών «Η Νίκη της Σαμοθράκης», χωρίς χρονολογία, σελ. 82-97, Ζαφείρη Βάσου, Ρίμες και παλιά τραγούδια της Μήλου, έκδ. Λαογραφικού και Ιστορικού Μουσείου Μήλου, χωρίς χρονολογία, Γιάννη Κ. Μαρτζούκου, Κερκυραϊκά δημοτικά τραγούδια, Αθήναι 1959, σελ. 135-153, Κώστα Σακελλαρίδη, Το νισύρικο δημοτικό τραγούδι (ανάτυπον εκ του Β΄ τόμου των Νυσιρικών), 1965, Αλέκου Ε. Φλωράκη, Τήνος, Λαϊκός Πολιτισμός, εκδ. Ελληνικό Βιβλίο, Αθήνα 1971, Νικολάου Δημητρίου, Λαογραφικά της Σάμου, Αθήνα 1983, τ. 1, σελ. 153-172, Γ. Χατζηθεοδώρου Σκοποί και τραγούδια στην Κάλυμνο, Κάλυμνος 1989, Μ. Κ. Μιχαηλίδου-Νουάρου, Καρπαθιακά Δημοτικά Άσματα (α΄ έκδ. 1913), University Studio Press, ISBN 960-12-0914-X, Θεσσαλονίκη 2001.Μια απλή αντιπαραβολή αποδεικνύει ότι μεγάλο ποσοστό διστίχων είναι κοινά στην Κρήτη και άλλη νησιά, όπως:Ως φέγγει η σπίθα η λαμπερή στη στάχτη πεσιμένη,έτσι είχα την αγάπη σου κρουφή και μπιστεμένη.Εγώ ’λεγα, βρυσούλα μου, πως έτρεχες για μέναμα συ έτρεχες και πότιζες όλα τα διψασμένα.(Κέρκυρα, από το βιβλίο του Γ. Κ. Μαρτζούκου)Αλλά και γενικότερα ο τρόπος σκέψης της λαϊκής ποίησης στα λιανοτράγουδα όλων των ελληνικών περιοχών είναι ο ίδιος, όπως και στο δημοτικό τραγούδι γενικά.Στρογγυλομηλοπρόσωπη, λακκουδοπηγουνάτη,την πέτρα σκίζεις, κάνεις δυο, με το δεξί σου μάτι.(Κύθηρα, προφορική καταγραφή)Η ομοιότητα είναι προφανής με παλιές κρητικές μαντινάδες, όπως:Ε χρυσολαμπαδόκορμη, φεγγαρολαμπυρούσα,χρυσοδαχτυλιδόστομη κι ανθοδροσομιλούσα!(από τη συλλογή της Μαρίας Λιουδάκι)πρβ. και:Μέσα στο καρδιοπάλατο, μέσ’ στο σπλαχνόκηπό μου,εφυτοριζοάνθισες, τριανταφυλλόκρινό μου[Δερμιτζογιάννης, Σητεία (από τηλεοπτική συνέντευξή του στη Δόμνα Σαμίου)]Γενικά οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια είναι σε μεγάλο ποσοστό κοινά σε πανελλήνια κλίμακα, ενώ οι μουσικοί σκοποί και οι χοροί ανήκουν σε μεγάλες οικογένειες κοινές για όλο τον ελληνικό χώρο (τουλάχιστον). Για το θέμα βλ., μεταξύ άλλων, στα βιβλία των Γ. Μ. Σηφάκη Για μια ποιητική του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1988, και Ερατοσθένη Κ. Καψωμένου Δημοτικό Τραγούδι, μια διαφορετική προσέγγιση, εκδ. Αρσενίδης, Αθήνα 1990, ISBN 960-253-003-0.Ας μου επιτραπεί εδώ να προτρέψω τους ενδιαφερόμενους αναγνώστες που δεν είναι Κρητικοί να αναζητήσουν τη μουσική και στιχουργική παράδοση της ιδιαίτερης πατρίδας τους, είτε μέσω βιβλίων και δίσκων (ψηφιακών ή βυνιλίου) είτε ρωτώντας τους παππούδες και τις γιαγιάδες που έχουν απομείνει να μεταφέρουν τον ανεπανάληπτο πολιτισμικό τους θησαυρό μέσα στο χρόνο που ολοένα λιγοστεύει. Είναι βέβαιο ότι θα βρεθούν μπροστά σε μια ευχάριστη έκπληξη –αλλά είναι εξίσου βέβαιο ότι δεν έχουμε πολύ χρόνο μέχρι να χαθούν οι τελευταίοι που τα θυμούνται. Ευτυχώς οι καταγραφές είναι αρκετές, ενώ πολλές απ’ αυτές έχουν εκδοθεί, είτε σε βιβλίο είτε σε δίσκο.

Ιστορία της Κρητικής Μουσικής από τα ύστερα Βυζαντινά χρόνια

2006-12-28T19:09:00.000+02:00

Συνοπτικό διάγραμμα της ιστορίας της λαϊκής («παραδοσιακής») κρητικής μουσικής από τα ύστερα βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα

Επιμέλεια Θ. Ι. Ρηγινιώτης

Το διάγραμμα αυτό δεν φιλοδοξεί καθόλου να εξαντλήσει το θέμα της παρουσίασης της ιστορικής πορείας της μουσικής παράδοσης των Κρητικών. Ελπίζει μόνο να δώσει κάποιες νύξεις, που θα γίνουν αφορμές για παραπέρα σοβαρή μελέτη και έρευνα. Σκοπός του (και σκοπός της έρευνας που ελπίζει να προκαλέσει) είναι κυρίως η συμβολή στην αυτοσυνειδησία μας ως φορέων (όχι απλώς «κληρονόμων») ενός πολιτισμού, που ζουν πλέον στο παγκόσμιο χωριό του πολυεθνικού σύγχρονου κόσμου. Η απολίθωση στη νοσταλγία του παρελθόντος εμποδίζει τον άνθρωπο να ζήσει. Όμως η εξέλιξη πρέπει να βασίζεται στις παραδοσιακές κοινωνικές και αισθητικές αξίες, αλλιώς… (η συνέχεια γνωστή, χιλιογραμμένη και ενίοτε επικερδής).
Η εξέλιξη της λαϊκής μουσικής της Κρήτης (με τον ακριβέστερο και επιστημονικά καθιερωμένο όρο «λαϊκός» εννοώ ό,τι συνήθως εννοούμε με τον όρο «παραδοσιακός») μπορεί –κάπως συμβατικά και για τις ανάγκες της έρευνας– να χωριστεί σε τέσσερις χρονικές περιόδους.
Πρώτη περίοδος από το 10ο μ.Χ. αιώνα (όπου τοποθετείται, επίσης συμβατικά, η έναρξη του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού), μέχρι τη δεκαετία του 1920. Πρόκειται για την περίοδο της διαμόρφωσης. Στην Κρήτη φαίνεται να κυριαρχούν ακούσματα και χοροί που παραπέμπουν στην αρχαία ελληνική όρχηση και αποδίδονται κυρίως με ποιμενικά πνευστά [ασκομαντούρα (τσαμπούνα), μπαντούρα και σφυροχάμπιολο (σουραύλι)] και, κατά τόπους, κρουστά (καταγεγραμμένο το λασηθιώτικο νταουλάκι), αν και, κατά την προσωπική μου άποψη, η γνωστή σε μας κρητική λύρα πρέπει να ήρθε στο νησί γύρω στο 10ο μ.Χ. αιώνα, είτε μέσω των Αράβων κατακτητών είτε, το πιθανότερο, από τους στρατιώτες του Νικηφόρου Φωκά και τους βυζαντινούς εποίκους που ακολούθησαν («Δώδεκα αρχοντόπουλα» -βλ. το σχετικό άρθρο στην ιστοσελίδα μας). Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας έρχεται και το βιολί και σιγά σιγά εξαπλώνεται από τα αστικά κέντρα στην ύπαιθρο, εκτός του νομού Ρεθύμνης. Έχουμε επίσης παραλογές και ακριτικά τραγούδια, που τραγουδιούνται ή απαγγέλλονται σε όλη την Κρήτη κατά τα τοπικά γλωσσικά και μουσικά ιδιώματα (π.χ. ριζίτικα στα ορεινά του νομού Χανίων –αν και ο όρος δε φαίνεται να υπάρχει ακόμη– και αλλού άλλως), παιδικά, εργατικά και θρησκευτικά τραγούδια (π.χ. το τραγούδι τ’ Άη Γιώργη, το Μοιρολόι τση Παναγίας, τα κάλαντρα κ.ά.), ναναρίσματα, ευτράπελα, μοιρολόγια και γενικά μια τοπική εκδοχή του μουσικού πολιτισμού που είχε διαμορφωθεί στον ευρύτερο ελληνικό χώρο. Κατά την Ενετοκρατία φαίνεται να εισάγονται οι ρίμες (πολύστιχα ομοιοκατάληκτα άσματα), ιστορικές και σατιρικές, και οι μαντινάδες.
Γενικά υπάρχει ένας πολύμορφος μουσικός και χορευτικός πλούτος, που αναπτύσσεται αφ’ ενός από τους ερασιτέχνες μουσικούς και τους λαϊκούς ποιητές (μαντιναδολόγους και ριμαδόρους) των χωριών και αφ’ ετέρου από τους λεγόμενους μερακλήδες, δηλαδή τους ευαίσθητους ανθρώπους που αγαπούσαν τη μουσική, το χορό και το τραγούδι, πρωτοστατούσαν στα μουσικά δρώμενα συμμετέχοντας ισότιμα με τους κατά σύστημα μουσικούς (δε γράφω «επαγγελματίες μουσικούς», γιατί δε φαίνεται να υπάρχει ακόμη επαγγελματική μουσική στην κρητική ύπαιθρο) και καταθέτοντας την προσωπική τους δημιουργία και, με την απαιτητικότητά τους, καλλιεργούσαν το λεπτό ποιοτικό αισθητήριο της κοινότητας, αλλά και επέβαλλαν στους μουσικούς την ολοένα και αυξανόμενη βελτίωση της ποιότητας στην απόδοση της μουσικής τους (εκπληκτική ψυχογραφία του μερακλή βλ. στο αφήγημα του Νίκου Αγγελή «Ο Κορδίτης», από τη συλλογή Στον ίσκιο της Μαδάρας, εκδ. Κνωσσός, χ.χ.). Έχουμε αμέτρητους μουσικούς, που δεν είναι πάντα δεξιοτέχνες, αλλά είναι αρμονικά ενταγμένοι στην τοπική κοινωνία ως στυλοβάτες στη σκληρή ζωή των χωριανών τους× είναι οι άνθρωποι που εξέφρασαν τους πόνους, τα μεράκια, τους έρωντες, τους καημούς, τις αγωνίες, τους πόθους και τις ελπίδες των Κρητικών χωρικών [αλλά και αστών που αποσέρνανε (κατάγονταν) από τα χωριά και δεν έπαψαν να τα κουβαλούν μέσα τους και να τα επισκέπτονται όποτε μπορούσαν] στη μακρά και ταραγμένη διαδρομή της πολύπαθης μεγαλονήσου κατά τη διάρκεια των τελευταίων αιώνων.
Οι ίδιοι αυτοί μουσικοί είναι αγρότες και κτηνοτρόφοι και παίζουν με τα ροζιασμένα από τη σκαλίδα και την αρμεγιά χέρια τους, φυσούν το καλάμι και τραγουδούν με τα χλομά τους χείλη και τα πρόσωπά τους, όπως και τα πρόσωπα των ακροατών τους, που φωτίζονται ή μελαγχολούν με τον ήχο της μουσικής, είναι αυλακωμένα από τις αφάνταστες κακουχίες, σαν τις βυζαντινές τοιχογραφίες των διάσπαρτων στην κρητική γη ξομονάστηρων.
Γύρω στο 1900 ή λίγο πριν φαίνεται να εμφανίζεται (πρώτα στα Χανιά, ως σόλο όργανο, και μετά στο νομό Ρεθύμνης, κυρίως ως όργανο συνοδείας της λύρας –αντικαθιστά και σταδιακά εκτοπίζει το αστικό μπουλγαρί) το γνωστό και σήμερα κρητικό λαούτο και τότε ίσως, ή λίγο μετά, το μαντολίνο, που γνωρίζει ταχύτατα παγκρήτια εξάπλωση ως όργανο συνοδείας της λύρας. Ο λαϊκός πολιτισμός αναπτύσσεται στα χωριά από τους τοπικούς δημιουργούς και μεταδίδεται γενιά προς γενιά από τους πάντες.

Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται (συμβατικά) από τη δεκαετία του 1920 ώς το 1960. Οι τοπικοί μουσικοί και λαϊκοί ποιητές παραμένουν, οι μερακλήδες παρεϊστάδες, γλεντιστάδες, κανταδόροι κ.λ.π. εξακολουθούν να συμμετέχουν ισότιμα στα μουσικά δρώμενα και ο μουσικός είναι ακόμη, κατά κανόνα, λειτουργός της κοινότητας («υπηρέτης» της κοινότητας, αν προτιμάτε) και όχι αποστασιοποιημένος επαγγελματίας× όμως αρχίζουν να καθιερώνονται οι πρώτοι θεωρούμενοι, όχι άδικα, ως «μεγάλοι μουσικοί», τα ονόματα των οποίων επιβάλλονται, σε εμβέλεια νομού ή και παγκρήτια, έναντι των ανώνυμων τοπικών μουσικών, που έμμεσα και υποσυνείδητα υποτιμόνται. Το γραμμόφωνο και το ραδιόφωνο (ραδιοφωνικός σταθμός Χανίων) συντελούν στην παγίωση της νέας πραγματικότητας. Έτσι, ο διάσημος πλέον μουσικός αρχίζει να γίνεται ο αρχηγός του γλεντιού, να πρωτοστατεί και σταδιακά να μονοπωλεί το τραγούδι, και οι μερακλήδες, γλεντιστάδες κ.λ.π., να εξαρτώνται απ’ αυτόν και να έχουν ελαφρώς περιορισμένη –αλλά ακόμη καθοριστική– παρεμβατική δυνατότητα.
Ακόμη η μουσική δεν είναι επικερδές επάγγελμα (οι αμοιβές είναι μικρές, τα χαρίσματα αμελητέα και συχνά τα όργανα αμείβονται σε είδος) και συνήθως οι μουσικοί παίζουν λόγω πάθους, φθείροντας την υγεία τους με αλλεπάλληλα ξενύχτια, και όχι για οποιοδήποτε υλικό κέρδος. Όχι όμως πάντα: κορυφαίοι μουσικοί, όπως ο Μαύρος στο νομό Χανίων, ο Καρεκλάς στο Ρέθεμνος, ο Χαρίλαος στις ΗΠΑ κ.λ.π., αρχίζουν να βιώνουν και την απόλαυση του οικονομικού κέρδους –χαρίσματα μιας βραδιάς, που συχνά γίνονται και έξοδα μιας βραδιάς– δημιουργώντας πρότυπα.
Την τρίτη περίοδο όμως (1960-1990) τα πράγματα μεταβάλλονται ραγδαία και άρδην. Ο Θανάσης Σκορδαλός από το Σπήλι Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνης και ο Κώστας Μουντάκης από την Αλφά Μυλοποτάμου Ρεθύμνης μεσουρανούν και καθορίζουν ουσιαστικά τα μουσικά πράγματα στην Κρήτη και στους εκτός Κρήτης Κρητικούς [η Αθήνα μπαίνει πλέον δυναμικά στο «παιχνίδι» με τα κρητικά κέντρα αφ’ ενός και τα μπαλέτα της Δώρας Στράτου αφ’ ετέρου, αλλά και στην κρητική ομογένεια του εξωτερικού –Αυστράλια, Αμερική και Καναδά κι Ευρώπη / και Αφρική και Αραπιά κι όπου γ-κι α ζουν αθρώποι, κατά το δίστιχο που τραγούδησε ο Κ. Μουντάκης– οι «μεγάλοι» μουσικοί, δηλαδή διάσημοι και δεξιοτέχνες, λυράρηδες, λαγουθιέρηδες και βιολατόροι, ταξιδεύουν και συχνά γυρίζουν με τις τσέπες γεμάτες χρήματα και την καρδιά να σπαρταράει από τη θέρμη του ξενιτεμένου κρητικού λαού: «Στο Κρύσταλ Πάλλας εσκίζανε οι αθρώποι τα ρούχα τους» θυμάται με συγκίνηση ο σπουδαίος λυράρης αυτής της περιόδου, από τα Ακούμια Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνης, Γεράσιμος Σταματογιαννάκης σε συνέντευξή του στο γράφοντα, περιοδικό Κρήτη, τευχ. 237 (Μάρτιος – Απρίλιος 1999), σελ. 32-36].
Οι αναγνωριζόμενοι ως «μεγάλοι», με τη βοήθεια και της δισκογραφίας, που γνωρίζει πλέον άνθιση, αλλά και της ραδιοφωνίας, καθιερώνονται παγκρήτια και η μουσική τους (που εκφράζει κυρίως το ρεθεμνιώτικο μουσικό ιδίωμα, μπολιασμένο όμως με την επίσης ρεθεμνιώτικη διαμόρφωση του χανιώτικου συρτού –του χορού που κυριαρχεί σχεδόν μονοκράτορας από εδώ και πέρα) γίνεται σταδιακά η μόνη αναγνωρίσιμη λαϊκή μουσική της Κρήτης, όχι μόνο εκτοπίζοντας ολοκληρωτικά τα τοπικά μουσικά και χορευτικά ιδιώματα του νησιού [υπάρχουν ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως ο Γιώργης Κουτσουρέλης από την Κίσσαμο και ο Ιωάννης Δερμιτζάκης (Δερμιτζογιάννης) από τη Σητεία, που, ενώ μπήκαν στο κρητικό μουσικό πάνθεο της εποχής με όλα τα συμπαρομαρτούντα (παγκρήτια διασημότητα, αστική δράση, πλούσια δισκογραφία κ.τ.τ.), διατήρησαν το μουσικό ύφος της περιοχής τους] και εξαφανίζοντας από το προσκήνιο τους όλο και περισσότερο υποτιμημένους τοπικούς ερασιτέχνες μουσικούς, αλλά καταδικάζοντας στην αφάνεια και ισάξιους σε γνώση και δεξιοτεχνία –αλλά λιγότερο ευνοημένους από τις συγκυρίες– μουσικούς των νομών Χανίων, Ηρακλείου και Λασηθίου, τους οποίους στις μέρες μας η έρευνα ερασιτεχνών φίλων της κρητικής μουσικής προσπαθεί να ανασύρει από τη λήθη και να αναδείξει.
«Μικροί» και «μεγάλοι» αρχίζουν πλέον να ενδιαφέρονται για την «πατρότητα» των σκοπών που ηχογραφούν, δηλαδή για την κατοχύρωση των δικών τους οικονομικών δικαιωμάτων από τη δισκογραφία (που συνεπάγεται όμως ότι κάθε ηχογραφημένο τραγούδι κατοχυρώνεται με συνοπτικές διαδικασίες στο όνομα εκείνου που το ηχογράφησε). Έτσι ενσωματώνουν στη μουσική τους ό,τι μπορούν από την παραδοσιακή μουσική κληρονομιά, εμπλέκοντάς το με τις δικές τους συνθέσεις σε σημείο που σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολη τόσο η αποτίμηση του έργου τους σε κάθε τομέα όσο και η διερεύνηση τής προ αυτών κατά τόπους μουσικής παράδοσης.
Την ίδια εποχή το βιολί και το μπουλγαρί συρρικνώνονται, τα πνευστά και το λασηθιώτικο νταουλάκι έχουν ήδη συρρικνωθεί, και η λύρα (ή η ζυγιά λύρα και λαούτο) είναι, και για τους Κρητικούς ακόμη, τα μόνα αναγνωρίσιμα κρητικά λαϊκά μουσικά όργανα –το μαντολίνο ζει στα χωριά αλλά μόνον ως λύση ανάγκης, όπου δεν υπάρχει λαούτο.
Στο περιθώριο όλων αυτών συνεχίζει να ζει, στα ορεινά του νομού Χανίων και πολύ λιγότερο του νομού Ρεθύμνης, το ριζίτικο τραγούδι, ενώ τέλη της δεκαετίας του 1970 ιδρύεται στην πόλη των Χανίων ο σύλλογος «Κρητικές Μαδάρες» με έντονη ζωντανή παρουσία και πλούσια δισκογραφία που αφορά στο ριζίτικο, αλλά μόνο αργότερα, με τη δισκογραφία των Ρεθεμνιωτών μουσικών και κυρίως με τη συνεργασία του Νίκου Ξυλούρη και του Γιάννη Μαρκόπουλου, το ριζίτικο γίνεται ευρύτερα γνωστό στην Κρήτη και εκτός Κρήτης και μάλιστα διασκευασμένο σε βαθμό σκανδαλώδη για τους ερασιτέχνες τραγουδιστές των περιοχών όπου παραδοσιακά αναπτύχθηκε.
Αν και όλοι οι μουσικοί της περιόδου αυτής ξεκίνησαν ως ερασιτέχνες, σταδιακά η μουσική εξελίσσεται επάγγελμα και ο μουσικός γίνεται επαγγελματίας ή επίδοξος επαγγελματίας (λογικό, σε μια εποχή φτώχειας, με τις μνήμες της Κατοχής ακόμη νωπές, όπου όμως οι άνθρωποι μετακινούνται από τα χωριά στις πόλεις και από την Κρήτη εκτός Κρήτης και αρχίζουν να εξοικειώνονται με το νέο δεδομένο: τα χρήματα), αν και όχι κατ’ αποκλειστικότητα (όλοι σχεδόν εργάζονται και αλλού, δε ζουν αποκλειστικά από τη μουσική).
Σιγά σιγά οι μερακλήδες γίνονται μόνον δέκτες και όχι πομποί μουσικής δημιουργίας, τα όργανα (οι οργανοπαίχτες) κυριαρχούν, διαμορφώνουν το γλέντι, μονοπωλούν το τραγούδι. Στη σκιά των μεγάλων αναπτύσσονται «δευτεροκλασάτοι» μουσικοί, σεβαστοί επίσης και αναγνωρισμένοι από τους μερακλήδες, που ακολουθούν το παράδειγμα των μεγάλων στον τρόπο δράσης. Συγχρόνως συνυπάρχουν και μουσικοί μικρότερης εμβέλειας, που συνεχίζουν να δρουν σε πλαίσια πιο περιορισμένα και η μοίρα τους είναι προδιαγεγραμμένη: δε θα μείνουν στην ιστορία. Πολλοί από αυτούς κάνουν κάποιες δισκογραφικές απόπειρες, πολλοί όχι.
Η τέταρτη και τελευταία περίοδος μπορεί να τοποθετηθεί από το 1990 μέχρι σήμερα. Οι «παλιοί» πεθαίνουν ή παροπλίζονται, ενώ, λόγω των πολυάριθμων πλέον σχολών μουσικής, έχουμε ξανά πλήθος νέων λαϊκών μουσικών σε όλες τις περιοχές (κυρίως τα αστικά κέντρα) της Κρήτης, αλλά και στην κρητική ομογένεια των πέντε ηπείρων. Όμως οι νέοι αυτοί δεν έχουν ιδέα για το τοπικό μουσικό ιδίωμα της περιοχής από την οποία κατάγονται, έχουν κληρονομήσει το, ρεθεμνιώτικης προέλευσης και θεωρούμενο ως «παγκρήτιο», ύφος των μεγάλων, το οποίο πάλι προσαρμόζουν στα δικά τους δεδομένα ή διαμορφώνουν κατά το δοκούν, και απώτερος στόχος των περισσοτέρων είναι η επαγγελματική καταξίωση.
Η κρητική μουσική πλέον έχει δύο πόλους, κατ’ αντιγραφήν της μουσικής της Αθήνας: τους επαγγελματίες και το κοινό. Περιλαμβάνει όλα τα επίπεδα ποιότητας, που χαρακτηρίζονται με όρους της «αθηναϊκής» μουσικής: «έντεχνο», «κλασικό» (έτσι χαρακτηρίζεται γενικά το συνεπές προς την προηγούμενη περίοδο, «παλαιομοδίτικο» πλέον, ύφος) και καθαρά εμπορικό, το λεγόμενο «σκυλάδικο»· και τα τρία συμβιώνουν άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο ανταγωνιστικά και διεκδικούν μερίδα από την πίτα των αναγκών της πολύβουης και ζαλισμένης εποχής μας για μουσική έκφραση. Η χιονοστιβάδα των πολιτιστικών συλλόγων διοργανώνει πλήθος μουσικοχορευτικών εκδηλώσεων στην Κρήτη και εκτός Κρήτης, όπου, και πάλι, ο θεατής βρίσκει από εντελώς καταναλωτικές μέχρι εξαιρετικά ποιοτικές περιπτώσεις –όμως αυτός ο θεατής πρέπει να είναι απαιτητικός, αλλιώς το κριτήριό του θα είναι αμφίβολο.
Ο νομός Χανίων επιχειρεί με πείσμα να ανακτήσει τη μουσική του ιδιαιτερότητα (που όμως τη συνδέει αποκλειστικά με το ριζίτικο και με το μουσικό ύφος της επαρχίας Κισσάμου –που εκπροσωπείται πλέον έντονα στην πόλη των Χανίων από μουσικούς της προηγούμενης περιόδου, που όμως διατήρησαν τοπικά στοιχεία και κατά βάσιν δεν είχαν την τύχη των διασήμων, αν και κάποιοι από αυτούς θα το άξιζαν), ενώ κάποιο ύφος θεωρούμενο ως «ανωγειανό», μαζί με διάφορα κακέκτυπά του, επιβάλλεται δυναμικά σε μεγάλη μερίδα της νέας γενιάς κρητικών μουσικών, αλλά και του κοινού, εκτοπίζοντας ακόμη και το «κλασικό» (δηλαδή της προηγούμενης περιόδου) ύφος –η διαμόρφωση και επιβολή αυτού το ύφους θα άξιζε ιδιαίτερη μουσικολογική και κοινωνιολογική μελέτη.

ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ

2006-12-28T19:05:00.000+02:00

1. Τι είναι ο στίχος
Είναι μια σειρά ενός οποιουδήποτε ποιήματος

2. Ποια τα είδη των στίχων
2.1 τα δύο είδη του δισύλλαβου ρυθμού
Είναι ο ιαμβικός και ο τροχαϊκός
2.2 τα τρία είδη του τρισύλλαβου ρυθμού
Είναι ο ανάπαιστος, ο μεσότονος και ο δάχτυλος

3. Η διαφορά αρχαίου και σύγχρονου μέτρου
Υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ αρχαίου και νέου ελληνικού μέτρου. Στην αρχαία ελληνική ποίηση το μέτρο βασιζόταν στις βραχύχρονες και τις μακρόχρονες συλλαβές, ενώ στη νεοελληνική ποίηση στις τονισμένες και τις άτονες .

4. Πώς συμβολίζουμε τις συλλαβές
Με _ συμβολίζουμε την τονισμένη συλλαβή και με È την άτονη.
5. Ποια τα είδη των μέτρων

5.1 Ίαμβος: Το συνταίριασμα μιας άτονης και μιας τονισμένης συλλαβής (È _ )
5.2 Τροχαίος: Το συνταίριασμα μιας τονισμένης και μιας άτονης συλλαβής(_ È )
5.3 Ανάπαιστος: Το συνταίριασμα δυο άτονων και μιας τονισμένης συλλαβής (È È _ )
5.4 Μεσότονος : Μια τονισμένη συλλαβή ανάμεσα σε δυο άτονες (È _ È )
5.5 Δάχτυλος: Το συνταίριασμα μιας τονισμένης συλλαβής με δυο άτονες (_ È È )

6. Διασκέλισμα ή υπερβατό
Όταν το νόημα ενός στίχου ολοκληρώνεται στον επόμενο, διαπιστώνουμε το φαινόμενο του διασκελίσματος. Χρησιμοποιείται από τον ποιητή, για να χρωματιστεί εντονότερα μια λέξη με την τοποθέτησή της σε θέση ξεχωριστή.
π.χ. την ωραία αντιφεγγίδα σου στοιχειώνει
η ακύμαντη άρμη (Μαβίλης)
π.χ. Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς
τους ίδιους (Καβάφης)
π.χ. και χαιρετά με τούτο το διαμάντι
την κυρά του (Κ. Θεοτόκης)

7. Μετρικό χασοτόνισμα
Όταν μέσα σ' ένα στίχο βρεθούν πλάι πλάι δυο συλλαβές τονισμένες και οι δυο, είναι αδύνατο ή τουλάχιστον πολύ δύσκολο να προφερθούν τονισμένες και οι δύο χωρίς να σπάσει ο ρυθμός. Γι' αυτό τονίζουμε τη μια και η άλλη ακούγεται πιο χαλαρά.
π.χ. τα μαλλιά σέρνω στα λιγνά μου στήθη
(Δ. Σολωμός)

8. Χασμωδία
Είναι η συνάντηση φωνηέντων σε ένα στίχο τα οποία δεν μπορούν να συνεκφωνηθούν, γιατί κάθε γραμματική συλλαβή είναι και μετρική συλλαβή.
π.χ. Είναι ανθέων εορτή, η πρώτη του Μαΐου,
το άσμα της νεότητος, η άνοιξις του βίου.
(Αχ. Παράσχος)

9. Συνίζηση
Είναι η συνεκφώνηση σε μια συλλαβή γειτονικών φωνηέντων, για να κρατηθεί ο ρυθμός του στίχου, που αλλιώς θα χανόταν.
π.χ. κοιμάται ο νέος ωραίος βοσκός στη χλόη το μεσημέρι
(Γρυπάρης)
9.1 Υφέν
Για λόγους ευκολίας στον εντοπισμό της συνίζησης χρησιμοποιούμε το υφέν (È ) κάτω από τα φωνήεντα που συνεκφέρονται.

10. Τομή
Μερικοί μεγάλοι στίχοι κόβονται αναγκαστικά σε συγκεκριμένη συλλαβή, δηλ. Σε συγκεκριμένη συλλαβή πρέπει να τελειώνει λέξη. Αυτό το κόψιμο λέγεται τομή. Το καθένα από τα κομμάτια στα οποία κόβεται ο στίχος λέγεται ημιστίχιο.
π.χ. όμορφος κόσμος ηθικός / αγγελικά πλασμένος
(Δ. Σολωμός)
π.χ. θαρρώ πως είχα μάνα, μάνα κι αδελφή
(λαϊκός στίχος)

11. Παρήχηση
Η επανάληψη σε γειτονικές συλλαβές ή λέξεις του ίδιους ή των ίδιων συμφωνικών φθόγγων λέγεται παρήχηση.
π.χ. είχε ο γιαλός της γλύκας γυρογιάλι
(Μαβίλης)
π.χ. άχαρή μου χαρά, φτωχοί μου στίχοι
(Μαβίλης)

12. Ποιητική άδεια
Πολλές φορές αδέξιοι κατά βάση στιχουργοί βιάζουν τη γραμματική ή τη γλώσσα, για να ταιριάξουν την ομοιοκαταληξία. Το φαινόμενο αυτό λέγεται ποιητική άδεια.
π.χ. αγαπεί , ερχέται

13. Τα είδη των ιαμβικών στίχων
13.1 ιαμβικός τρισύλλαβος (È _ È )
Ένας στίχος πρέπει να έχει οπωσδήποτε κάποιο μέγεθος, για να γίνει αισθητός ο ρυθμός του.
Γι αυτό στίχοι ολιγοσύλλαβοι, όπως ο ιαμβικός τρισύλλαβος, πρέπει να σπαρθούν ανάμεσα σε άλλους, μεγαλύτερους ιαμβικούς.
π.χ. σαν άλλες-
και πρώτη-
του κάκου-
τα φύκια-
σμιγμένο-

13.2 ιαμβικός πεντασύλλαβος (È _ È _ È )
Τονίζονται ή και οι δυο ζυγές συλλαβές του ή μόνο η δεύτερη ζυγή, δηλ. Η παραλήγουσα του στίχου.
π.χ. γαϊτάνι πλέκω
(λαϊκό)
π.χ. δειλή τα χέρια
(Σολωμός)
π.χ. εκλείσθη ο τάφος
(Κάλβος)
π.χ. λάφυρα μάχης
(Κάλβος)
13.3 ιαμβικός εφτασύλλαβος (È _ È _ È _ È )
π.χ. σαν τι να πω πως μοιάζεις
(Εφταλιώτης)
π.χ. τώρα των φιλοπόνων-
έρημα μονοπάτια-
έθλιψε την Ελλάδα-
θάλασσαν των ονείρων-
μόνη παρηγορία-
ή πανηγυριζόντων-
φύλακες των δικαίων-
13.4 ιαμβικός εννεασύλλαβος (È _ È _ È _ È _ È )
π.χ. κι ήρθαν ανθοστεφανωμένες
(Παλαμάς)
π.χ. μ αναλαμπές ψυχομαχάει
(Λαπαθιώτης)
π.χ. γιατί, σελήνη, με κοιτάζεις-
(Πολέμης)
π.χ. κι απ τ άλλο δέντρο κόβοντάς τα-
(Παλαμάς)
π.χ. πεσμένα ξάφνου, δυο ριπίδια-
σιγά σιγά θα ρθούν κοντά σου.
(Σεφέρης)

13.5 ιαμβικός εντεκασύλλαβος (È _ È _ È _ È _ È _ È )
Συνήθως τονίζονται η δέκατη και η έκτη συλλαβή του.
π.χ. δείχνοντας το σταυρό στην απαλάμη-
σύγνεφο καταχνιά δεν απερνούσε-
(Σολωμός)
π.χ. ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες-
πάντοτε την αλήθειαν ομιλούντες-
(Καβάφης)
Αλλά υπάρχουν κι άλλες τονιζόμενες συλλαβές.
π.χ. μα σαν αγάπη την ευχαριστούμε-
Που σου χρωστώ, και την ανταμοιβή μου.
(Κ. Θεοτόκης)
π.χ. η ελπίδα μου κι η γλυκαπαντοχή μου (Γρυπάρης)

13.6 ιαμβικός δωδεκασύλλαβος (È _ È _ È _ È _ È _ È È )
Σχηματίζεται με την προσθήκη μιας άτονης συλλαβής στο τέλος του ιαμβικού εντεκασύλλαβου. Ο λαϊκός δωδεκασύλλαβος χρησιμοποιήθηκε λίγο στην προσωπική ποίηση.
Από το πολύστιχο ποίημα Ο ναύτης του Ιονίου του Γ. Μαυρογιάννη.
Στην έρημο την τόση κι άκρα σιωπή
Ο νιος ακολουθούσε το τραγούδι του:
Γλυκό μ αέρι, φύσα στ άσπρα μας πανιά
να πάρω λίγ αέρα, λίγ ανάσαση!

13.7 ιαμβικός δεκατρισύλλαβος (È _ È _ È _ È _ È _ È _ È )
Διαμορφώθηκε κυρίως από τον Πολυλά στη μετάφραση του ʼμλετ.
Στηρίζεται εκτός από τον απαραίτητο τόνο της προτελευταίας συλλαβής, της δωδέκατης- στον τόνο της έκτης ή στους τόνους της τέταρτης και της όγδοης.
Αλλά στην ολικήν του νου μου βλέψιν τούτο-
δηλοί που συμφορά στο κράτος μας θα σπάσει-
(Πολυλάς)
Οι στίχοι τονίζονται στην έκτη και σε οποιαδήποτε άλλη ζυγή.
π.χ. ένα πληθόκρουνο, μυριόπαλμο μεθύσι-
(Μελαχρινός)
από το σύθρηνο που πια δε σταματάει
(Ρώτας)
Οι προηγούμενοι στίχοι στηρίζονται στον τόνο της τέταρτης και της όγδοης συλλαβής.
13.8 ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος (È _ È _ È _ È _ È _ È _ È _ È )
Είναι ο πολιτικός στίχος των Βυζαντινών, ο εθνικός μας στίχος. Στην κανονική του μορφή γίνεται από δυο ημιστίχια, ένα οκτασύλλαβο οξύτονο ή παροξύτονο κι ένα επτασύλλαβο παροξύτονο.
π.χ. κοιμήσου, αυγή, κοιμήσου, αστρί, κοιμήσου, νιο φεγγάρι-
(Λαϊκό)
π.χ. ο χρόνος φεύγει, αλλάζει η γη, περνούν λαοί και κόσμοι
(Παλαμάς)
π.χ. Ψαρού, τ αγκίστρι π άφησες αλλού να ρίξεις άμε-
(Σολωμός)
π.χ. όμορφος κόσμος ηθικός, αγγελικά πλασμένος
(Σολωμός)
π.χ. του κύκλου τ ανέβασμα ζωντάνευε τη χτίση
(Σεφέρης)
13.9 ιαμβικός δεκαεφτασύλλαβος (È _ È _ È _ È _ È _ È _ È _ È _ È )
Ο Πολυλάς έπλασε τον ιαμβικό δεκαεφτασύλλαβο προσθέτοντας δυο συλλαβές στο πρώτο ημιστίχιο του δεκαπεντασύλλαβου.
π.χ. στ άγνωστα χώματά της ασθενή / κρατεί με η Φαιακία-
μη μου το απλώσεις, δέομαι, σιμά δεν έχω τη μητέρα.
(Πολυλάς)
π.χ. ήρτα σε σένα που δεσμά/ δεν ξέρεις, Νύχτα ονειρομάνα-
στα νύχια απάνου τρέμουλο/ τάνυσα το λιανό κορμί μου-
(Βάρναλης)
13.10 σύνθετοι ιαμβικοί στίχοι
Καμιά φορά συναντούμε στίχους που ο ρυθμός τους είναι αμέσως αισθητός ως ιαμβικός, αλλά παρουσιάζουν κάποια δυσκολία για τον πρωτόπειρο μελετητή.
π.χ. εβάλαμε το βάτο,/ το ριζιμιό δεντρό,
σα βάτος να δασώσει/ η νύφη κι ο γαμπρός
(Λαϊκό)
π.χ. Ως πότε, παλικάρια/ να ζούμεν στα στενά,
μονάχοι, σα λιοντάρια,/ στις ράχες, στα βουνά,
σπηλιές να κατοικούμεν,/ να βλέπομεν κλαδιά,
να φεύγομ απ τον κόσμον, / για την πικρή σκλαβιά;
Και στα δυο παραδείγματα στην πραγματικότητα έχουμε σε κάθε σειρά γραμμένους δυο στίχους.
14. Τα είδη των τροχαϊκών μέτρων
14.1 Τροχαϊκός τετρασύλλαβος (_ È _ È )
14.2 Τροχαϊκός εξασύλλαβος (_ È _ È _ È )
14.3 Τροχαϊκός οκτασύλλαβος (_ È _ È _ È _ È )
14.4 Τροχαϊκός δεκασύλλαβος (_ È _ È _ È _ È _ È )
14.5 Τροχαϊκός δωδεκασύλλαβος (_ È _ È _ È _ È _ È _ È )
14.6 Σύνθετοι δωδεκασύλλαβοι και μεγαλύτεροι τροχαϊκοί

15. Τα είδη των αναπαιστικών μέτρων
15.1 Αναπαιστικός δίμετρος (È È _ È È _)
15.2 Αναπαιστικός τρίμετρος (È È _ È È _ È È _ )
15.3 Αναπαιστικός τετράμετρος (È È _ È È _ È È _ È È _ )
15.4 Αναπαιστικός πεντάμετρος (È È _ È È _ È È _ È È _ È È _ )

16. Τα είδη των μεσοτονικών μέτρων
16.1 Μεσοτονικός δίμετρος (È _ È È _ È )
16.2 Μεσοτονικός τρίμετρος (È _ È È _ È È _ È )
16.3 Μεσοτονικός τετράμετρος (È _ È È _ È È _ È È _ È )

17. Τα είδη των δαχτυλικών μέτρων
Οι δαχτυλικοί στίχοι, κανονικά, παίρνουν τόνο στην πρώτη συλλαβή κάθε τρισύλλαβου μέτρου τους, δηλ. Στην πρώτη, την τέταρτη, την έβδομη, τη δέκατη κτλ. . Εκτός από την πρώτη, που όχι σπάνια μένει άτονη, οι άλλες που προαναφέρθηκαν τονίζονται σχεδόν πάντα, τουλάχιστον στους μικρούς δαχτυλικούς.
Όπως και στα άλλα μετρικά είδη, αν τύχει να τονίζεται κάποια συλλαβή άλλη από εκείνες που απαιτεί το μέτρο, ο τόνος δε θα ακούγεται, γιατί θα γειτονεύει πάντα με συλλαβή ρυθμικά τονισμένη κι έτσι θα παθαίνει μετρικό χασοτόνισμα.
π.χ. μια διψω δίψα· το φως-
(Παλαμάς)

17.1 Δαχτυλικός εξάμετρος (_ È È _ È È _ È È _ È È _ È È _ È )
Είναι στίχος 17σύλλαβος. Χρησιμοποιήθηκε με σχετική χαλαρότητα.

18. Ομοιοκαταληξία (ή ρίμα)
18.0 Είναι το ομόηχο του τέλους δυο ή περισσότερων στίχων.
18.1 Οι ομοιοκαταληξίες είναι οξύτονες
π.χ. πιάνουν και γράφουν μια γραφή
βρίζουν τα χέρια του κατή
(Λαϊκό)
παροξύτονες :
π.χ. γράφουνε και στο Κομπότι,
προσκυνούν και το Δεσπότη
(Λαϊκό)
ή προπαροξύτονες :
π.χ. και φέρνει μέσα Χιώτισσες
και Βλαχομπουχτανιώτισσες
(Λαϊκό)
18.2 Η θέση των στίχων που ομοιοκαταληκτούν ποικίλλει:
α) ζευγαρωτή : Ο πρώτος στίχος ομοιοκαταληκτεί με το δεύτερο, ο τρίτος με τον τέταρτο, ο πέμπτος με τον έκτο κτλ.
β) πλεχτή : μέσα σ ένα τετράστιχο, ο πρώτος με τον τρίτο και ο δεύτερος με τον τέταρτο.
γ) σταυρωτή : σε τετράστιχο ο πρώτος με τον τέταρτο και ο δεύτερος με τον τρίτο.
δ) ζευγαροπλεχτή : μέσα σ ένα εξάστιχο, ο πρώτος με το δεύτερο, ο τέταρτος με τον πέμπτο και ο τρίτος με τον έκτο.
ε) ανάκατη : χωρίς ορισμένη σειρά
στ) εσωτερική : σε μερικά ποιήματα βρίσκεται και στον ίδιο στίχο ομοιοκαταληξία.
π.χ. καράβια πρωτοτάξιδα
δίχως κατάρτια, ξάρτια, μες στα πλάτια
της θάλασσας, που δέρνει-τα ακυβέρνητα
(Μαλακάσης)
ζ) αντίλαλος : Ο δεύτερος στίχος όχι μόνο ομοιοκαταληκτεί με τον πρώτο, αλλά περιέχεται κι ολόκληρος μέσα σ αυτόν.
π.χ. πάρε φωτιά και κάψε με κι αντάμα με τη στάχτη μου
τ άχτι μου
(Εφταλιώτης)

19. Συμπλέγματα στίχων
19.1 Όταν το ποίημα χωρίζεται σε ενότητες στίχων κατά κανόνα ομοιόμορφων μεταξύ τους, έχουμε τις στροφές.
Υπάρχουν στροφές με ομοιοκαταληξία σε όλους τους στίχους, στροφές με ομοιοκαταληξία σε μερικούς στίχους.
π.χ. ʼμοιρη! Το σπιτάκι μας εστοίχειωσεν
από την ομορφιά τη θλιμμένη·
στους τοίχους, στον καθρέφτη, στα εικονίσματα
από την ομορφιά σου κάτι μένει.
(Πορφύρας)
και στροφές χωρίς καμιά ομοιοκαταληξία.
19.2 Μερικά αξιοπρόσεχτα είδη στροφών
α. Οι τερτσίνες είναι στροφές τρίστιχες. Της πρώτης στροφής του ποιήματος οι δυο ακρινοί στίχοι, δηλ. ο πρώτος και ο τρίτος, ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους. Καθεμιάς από τις άλλες οι δυο ακρινοί στίχοι ομοιοκαταληκτούν με το μεσαίο στίχο της προηγούμενης. Το ποίημα το κλείνει ένας στίχος μονός, που ομοιοκαταληκτεί με το μεσαίο της τελευταίας τρίστιχης στροφής.
π.χ. ένα μέρος χορικού της Ερωφίλης
Ακτίνα τ ουρανού χαριτωμένη
απου με τη φωτιά σου τη μεγάλη
σ όλη χαρίζεις φως την Οικουμένη.
Τον ουρανό στολίζει ς μια κι εις άλλη
μερά κι όλη τη γη η πορπατηξιά σου,
δίχως ποτέ τη στράτα-τζη να σφάλη.
Κι όντα μασε μακραίνης τη θωριά σου,
με χιόνια και βροχές τη γη ποτίζεις,
για να μπορού να ζιού τα πλάσματά σου.
Και πάλι σα σιμώνης κι αρχινίζης
τα χιόνια να σκορπάς και να ζεσταίνης
τον κόσμο, όλη τη γη μ αθούς γεμίζεις·
τα φύτρ αναγαλλιάς, καρπούς πληθαίνεις,
μεστώνεις πωρικά, γεννάς λιθάρια
πολλώ λογιώ, κι εις δόξα πάντα μένεις.
Διαμάντια και ρουμπιά, μαργαριτάρια
κι όλες τσι πέτρες τς άλλες μοναχός σου
πως κάνεις όλοι βλέπομε καθάρια.
Τα δε θωρεί στη γη ποτέ το φως σου,
μα βρίσκουνται στα βάθη φυλαμένα,
κι όσα κι αν είν ομπρός των αμματιώ σου,
γη εσύ τα κάνεις όλα γη απο σενα
θρέφουνται και κρατιούνται και πληθαίνου,
και να χαθή ποτέ μπορεί κιανένα;
Ήλιε μου φωτερέ, του περασμενου
καιρού τα πάθη, πού χαμε, θυμούμαι
κι ολόκρυγια τα μέλη μου απομένου.
Τσι ποταμούς πως είδαμε μπορούμε
ς τούτους τσι δόλιους τόπου τς εδικού μας
να κυματίσουν αίματα να πούμε.
Τριγύρου στα τειχιά χαμε τς οχθρού μας
β. Τη στροφή του Κάλβου αποτελούν πέντε ανομοιοκατάληκτοι στίχοι. Ο πέμπτος είναι πάντα σχεδόν ιαμβικός πεντασύλλαβος· πολύ σπάνια γίνεται εξασύλλαβος. Οι άλλοι τέσσερις στίχοι είναι ιαμβικοί εφτασύλλαβοι, με την ελευθερία να χάσουν την τελευταία τους συλλαβή και να γίνουν εξασύλλαβοι ή να πάρουν μια άτονη και να γίνουν προπαροξύτονοι οχτασύλλαβοι.
γ. Η οχτάβα είναι στροφή οχτάστιχη. Ομοιοκαταληκτούν ο πρώτος στίχος με τον τρίτο και τον πέμπτο, ο δεύτερος με τον τέταρτο και τον έκτο και οι δυο τελευταίοι αναμεταξύ τους.
π.χ. Ο παπάς για το γάμο όλα ετοιμάζει
κι είναι αναμμένα τα κεριά του γάμου·
ο Λάμπρος τρομασμένος τηνε κράζει:
Σήκω, δυστυχισμένη, έλα κοντά μου.
Εις τη φωνή του Λάμπρου ανατριχιάζει
και παρευθύς σηκώνεται από χάμου
και τραγουδάει, και τραγουδώντας κλαίει·
κι αυτός, Μην κλαις, μην τραγουδάς, της λέει.
(Σολωμός)
20. Ποιήματα με σταθερή μορφή
20.1 Δίστιχο : Δυο στίχοι του ίδιου ρυθμού και ισοσύλλαβοι και ομοιοκατάληκτοι, είναι ένα στιχουργικό στοιχείο που με την επανάληψή του οδηγεί στη σύνθεση ενός ολόκληρου ποιήματος. Τέτοια ποιήματα είναι ο Όρκος του Μαρκορά , ο Ερωτόκριτος του Β. Κορνάρου.
Δίστιχα θεωρούνται και τα λαϊκά ιαμβικά 15σύλλαβα που ο λαός τα λέει λιανοτράγουδα, μαντινάδες, κοτσάκια κτό.
π.χ. Κοιμάτ η πούλια στο βουνό κι η πέρδικα στα δάση·
αφήτε το πουλάκι μου τον ύπνο να χορτάσει.
(Δημοτικό)
20.2 Σονέτο : Είναι 14στιχο που αποτελείται από δυο τετράστιχα και δυο τρίστιχα. Έχει σχεδόν πάντα ομοιοκαταληξία.
Το είδος των στίχων του σονέτου δεν είναι υποχρεωτικό. Π.χ. οι Τερακότες του Γρυπάρη είναι σε ιαμβικό 11σύλλαβο, ενώ ο Ερασιτέχνης του Πολυλά όπως και τα παλαμικά της συλλογής Πατρίδες σε 13σύλλαβο. Οι Σκαραβαίοι πάλι του Γρυπάρη είναι σε ιαμβικό 15σύλλαβο.
20.3 Ροντέλο : Γίνεται με 13σύλλαβους στίχους με δυο ομοιοκαταληξίες και για τους δεκατρείς. Τη μια την έχουν οι:1ος, 4ος, 5ος, 7ος, 9ος, 12ος, 13ος, ενώ την άλλη οι στίχοι 2ος, 3ος, 6ος, 8ος, 10ος και 11ος. Ο πρώτος στίχος ξαναγυρίζει ίδιος και ως έβδομος και ως δέκατος τρίτος. Ο δεύτερος ξαναγυρίζει ως όγδοος.
20.4 Τριολέτο: Είναι ένα οχτάστιχο με δυο ομοιοκαταληξίες, που ο πρώτος του στίχος γυρίζει και ως τέταρτος και ως έβδομος, ο δεύτερος και ως όγδοος. Σπάνιο στα ελληνικά.
20.5 Μπαλάντα: Αποτελείται από τρεις ισόστιχες στροφές και ένα στάσιμο, που έχει το μισό αριθμό των στίχων κάθε στροφής. Γνωστή μπαλάντα είναι η Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων του Κ. Καρυωτάκη.
20.5.1 Η μπαλάντα έχει και τη σημασία του διηγηματικού ποιήματος με υπόθεση θρυλική ή αόριστα ιστορική και μοιάζει με τις λαϊκές μας παραλογές. Η μορφή αυτή δεν είναι ορισμένη.
21. Στιχουργικά παιχνίδια
21.1 Ακροστιχίδα: Τα αρχικά γράμματα των στίχων ή των στροφών αποτελούν μια λέξη ή μια φράση. Αυτό μπορεί να γίνει και με την πρώτη συλλαβή ή με τα τελευταία γράμματα.
π.χ. Πάμε κι η άνοιξη προβάλλει
Όπου ευωδούν κι ανθούν οι κλώνοι.
Λαλεί η φλογέρα και τ αηδόνι
Ύμνους γλυκούς στ απόσυκα ψάλλει.
Ξανθή νεράιδα αγαπημένη,
Έλα, περήφανη, κοντά μου,
Ν ανοίξει λίγο κι η καρδιά μου
Η θλιβερή που σε προσμένει.
(Νεοκλής Δημητριάδης)

Ο λόγος της Μερκούρη στο Oxford Union

2006-12-27T19:03:00.000+02:00

Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμα Μέλη, Κυρίες και Κύριοι

Καταρχήν επιτρέψτε μου να ευχαριστήσω την OXFORD UNION που έφερε το θέμα αυτό για συζήτηση και ευχαριστώ που με προσκαλέσατε. Νομίζω ότι θα ήταν καλό αυτό το βράδυ ν΄ακουστεί μια ελληνική φωνή. Μια φωνή έστω με τη φτωχή μου προφορά. Την ακούω και μορφάζω. Θυμάμαι εκείνο που είπε κάποτε ο Brendan Behan για κάποιο εκφωνητή "Μιλάει σαν να΄χει τα Ελγίνεια Μάρμαρα στο στόμα του."

Θα ήθελα να ευχαριστήσω επίσης το μεγάλο αριθμό Βρετανών πολιτών που συνηγόρησαν υπέρ των θέσεων της κυβέρνησης με τα αξιότιμα μέλη και των δύο σωμάτων του κοινοβουλίου που εκδήλωσαν ενδιαφέρον και συμπάθεια για το αίτημα της επιστροφής των μαρμάρων. Και βεβαίως εκφράζω τη βαθεία ευγνωμοσύνη μου στη Βρετανική Επιτροπή για την Eπιστροφή των Mαρμάρων του Παρθενώνα, για τις προσπάθειες της να αποκαλύψει την αλήθεια στο Βρετανικό λαό.

Υπάρχουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα .

Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα.

΄Οπως

Υπάρχει ο Δαβίδ του Michael Angelo

Yπάρχει η Αφροδίτη του Da Vinci

Υπάρχει ο Ερμής του Πραξιτέλη

Υπάρχουν οι Ψαράδες στη θάλασσα του Turner

Υπάρχει η Capella Sixtina

Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα.

Ξέρετε , λένε ότι εμείς οι ΄Ελληνες είμαστε ένας θερμόαιμος λαός. Να σας πω κάτι, είναι αλήθεια. Και είναι γνωστό πως δεν αποτελώ εξαίρεση. Γνωρίζοντας τι σημαίνουν τα γλυπτά αυτά για τον ελληνικό λαό δεν είναι εύκολο να μιλήσω ψύχραιμα για το πως πάρθηκαν τα Μάρμαρα από την Ελλάδα, αλλά θα προσπαθήσω. Το υπόσχομαι.

Ενας από τους διακεκριμένους καθηγητές σας με συμβούλεψε να εξιστορήσω το πως πάρθηκαν τα μάρμαρα από την Αθήνα και έφθασαν στις Βρετανικές ακτές . Ισχυρίστηκα ότι αυτό είναι αρκετά γνωστό, αλλά μου είπε ακόμη και αν υπάρχει και ένα άτομο σ΄αυτό το ακροατήριο στο οποίο τα γεγονότα αυτά είναι ασαφή, το ιστορικό πρέπει να ειπωθεί. Ετσι θ΄αρχίσω όσο μπορώ σύντομα.
Βρισκόμαστε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο Ναπολέων σκέφτεται να αποπειραθεί να εισβάλει στην Αγγλία. Αποφασίζει να μην το πράξει. Αντί αυτού εισβάλει στην Αιγυπτο αποσπώντας την από την τουρκική κυριαρχία, γεγονός που δυσαρεστεί πολύ τους Τούρκους. Διακόπτουν τις διπλωματικές σχέσεις με τη Γαλλία και κυρήσσουν πόλεμο. Η Βρετανία βρίσκει ότι αυτή είναι μια πρώτης τάξεως στιγμή να διορίσει πρεσβευτή στην Τουρκία.

Τα καθήκοντα αναλαμβάνει ο Λόρδος Elgin. Μόλις έχει παντρευτεί την όμορφη Mary Nisbett και τελειώνει το ωραίο εξοχικό του. Ο αρχιτέκτονας του του μιλάει για τα θαύματα της ελληνικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής και του λέει πως θα ήταν μια θαυμάσια ιδέα να κάνει αντίγραφα από τα πραγματικά έργα στην Αθήνα. "Θαυμάσιο πράγματι" λέει ο Elgin. Αρχίζει να συγκροτεί μια ομάδα ανθρώπων που θα μπορούσαν να κάνουν αρχιτεκτονικά σχέδια με επικεφαλής έναν ικανό ζωγράφο που δεν ήταν άλλος από τον ιταλό Giovanni Lusieri.

Δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να μη σας πω ένα ανέκδοτο. Ο Elgin είχε προηγουμένως πλησιάσει τον Turner. Ναι τον Turner. Ο νεαρός ζωγράφος ενδιαφέρθηκε και ο Elgin θέτει τους παρακάτω όρους. Το κάθε σχέδιο και σκίτσο που θα έκανε ο Turner θα περιερχόταν στην κυριαρχία του και στον ελεύθερο χρόνο θα έκανε μαθήματα σχεδίου στη Λαίδη Elgin. " Okay " λέει ο Turner, "αλλά τότε θα ήθελα 400 λίρες το χρόνο". "Οχι" λέει ο Elgin, "Είναι πολλά, πάρα πολλά". ΄Ετσι έγιναν τα πράγματα χωρίς τον Turner. Τέλος του ανέκδοτου.

Εφημέριος της ομάδας του Elgin ήταν ο Αιδεσιμώτατος Philip Hunt. Δεν θα μιλήσω με πολύ σεβασμό γι΄αυτόν. Αν είχα να εξαιρέσω του Λόρδο Elgin ο αρχιαπατεώνας στην υπόθεση όπως τη βλέπω ήταν ο Αιδεσιμώτατος Hunt, αλλά γι΄αυτόν θα μιλήσω αργότερα. Οι Elgins γίνονται δεκτοί στην Κων/πολη με μεγαλοπρέπεια. Ανταλλάσονται πλούσια δώρα. Οι άνεμοι του πολέμου είναι ευνοϊκοί για τους Βρετανούς και ο Σουλτάνος είναι ικανοποιημένος. Ας στραφούμε τώρα στην Ελλάδα. Την Ελλάδα εκείνη που για 400 τόσα χρόνια βρίσκεται κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό.

Η ομάδα των καλλιτεχνών του Elgin φθάνει στην Αθήνα. Οι Τούρκοι έχουν ορίσει δύο κυβερνήσεις, μια πολιτική και μια στρατιωτική. Πολλά έχουν ειπωθεί και συνεχίζονται να λέγονται για το πόσο λίγο ενδιαφέρον εκδήλωναν οι Τούρκοι για τους θησαυρούς της Ακρόπολης. Εν τούτοις, χρειάστηκαν 6 μήνες για να επιτραπεί η είσοδος στην ομάδα του Elgin. Αλλά τα κατάφεραν με 5 λίρες , στο χέρι του στρατιωτικού κυβερνήτη, για κάθε επίσκεψη. Αυτό εγκαινίασε μια διαδικασία δωροδοκίας και διαφθοράς των αξιωματικών που δεν θα σταματούσε μέχρι να συσκευαστούν και να φορτωθούν τα μάρμαρα για την Αγγλία.

Ομως όταν στήθηκαν οι σκαλωσιές και τα αντίγραφα ήταν έτοιμα να γίνουν, ξαφνικά έφθασαν φήμες για προετοιμασία στρατιωτικής δράσης των Γάλλων. Ο Τούρκος κυβερνήτης διέταξε την ομάδα του Elgin να κατέβει απο την Ακρόπολη. Με 5 λίρες την επίσκεψη ή όχι, η πρόσβαση στην Ακρόπολη ήταν απαγορευμένη. Μόνο ένας τρόπος υπήρχε για να τους επιτραπεί η είσοδος ξανά. Να χρησιμοποίησει ο Elgin την επιρροή του πάνω στο Σουλτάνο στην Κων/πολη, ν΄αποσπάσει ένα έγγραφο το λεγόμενο φιρμάνι που θα διέταζε τις αρχές των Αθηνών να επιτρέψουν τη συνέχιση των εργασιών.
Ο Αιδεσιμώτατος Hunt πηγαίνει στην Κων/πολη να συναντήσει τον Λόρδο Elgin. Ζητά στο έγγραφο να αναφέρεται ότι οι καλλιτέχνες -- παρακαλώ προσέξτε το αυτό -- είναι αποκλειστικά στην υπηρεσία του Βρετανού Πρεσβευτή . Ο Elgin επισκέπτεται το Σουλτάνο και αποσπά το φιρμάνι. Το κείμενο του εγγράφου είναι μάλλον ύπουλα συντεταγμένο. Επιτρέψτε μου να σας διαβάσω τις εντολές που δόθηκαν από το Σουλτάνο και που αφορούν τη συζήτηση μας. Παραθέτω.

" Οι καλλιτέχνες να μη συναντήσουν αντίδραση στο να περπατήσουν, να επιθεωρήσουν, να μελετήσουν τις μορφές και τα κτίρια που επιθυμούν να σχεδιάσουν ή να αντιγράψουν , ή στο να τοποθετήσουν σκαλωσιές γύρω από τον αρχαίο ναό, ή στο να αντιγράψουν σε ασβεστόλιθο ή σε γύψο τα αναφερόμενα κοσμήματα και μορφές ή στο να σκάψουν, αν το βρίσκουν αναγκαίο, σε αναζήτηση επιγραφών ανάμεσα στα απορρίματα. Ούτε να παρεμποδιστούν απο το να πάρουν οποιαδήποτε κομμάτια από πέτρες με επιγραφές ή με μορφές ".(Η μετάφραση του Hunt που παρουσιάστηκε αργότερα στην Εξεταστική Επιτροπή λέει -- Qualche pezzi di pietra --μερικά κομμάτια από πέτρα).

Οι εντολές αυτές δόθηκαν στους Κυβερνήτες και το σημείο αυτό τονίζεται στο φιρμάνι, "χάριν των λαμπρών σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες" και παραθέτω ξανά:

"Ιδιαίτερα αφού δεν βλάπτουν τα αναφερόμενα κτίρια επιθεωρώντας τα, μελετώντας τα και σχεδιάζοντάς τα ".Πριν καλά καλά φθάσει το φιρμάνι στην Αθήνα, γίνεται μιά φοβερή επίθεση πάνω σ΄ένα οικοδόμημα που μέχρι σήμερα θεωρείται από πολλούς, η ευγενέστερη και ωραιότερη από τις ανθρώπινες δημιουργίες.

Οταν έγινε η έφοδος στην πύλη των Καρυατίδων ο πυρετός ανέβηκε τόσο που ο Αιδεσιμώτατος Hunt έριξε την ιδέα να μετακινηθεί όλο το κτίριο αν από τη Βρετανική πολεμική μηχανή μπορούσε να αποσταλεί ένας άνθρωπος γι΄ αυτό. Ο Elgin ανατρίχιασε με την ιδέα και ζήτησε να σταλεί ένα καράβι. Το αίτημα δεν θεωρήθηκε εξωφρενικό, αλλά εκείνη τη στιγμή, δεν υπήρχε διαθέσιμο καράβι. (Φαντάζεστε τι θα γινόταν αν υπήρχε).

Για να αφηγηθώ όλη την τερατωδία χρειάζεται αρκετός χρόνος και αρκετή ψυχραιμία. Οι λέξεις "λεηλασία", "ερήμωση", "αχαλίνωτη καταστροφή", "αξιοθρήνητη συντρηβή και συμφορά" δεν είναι δικές μου για να χαρακτηριστεί το γεγονός. Είπώθηκαν από τους σύγχρονους του Elgin. Ο Horace Smith αναφέρεται στον Elgin σαν τον "ληστή των μαρμάρων ". Ο Lord Byron τον αποκάλεσε πλιατσικολόγο. Ο Thomas Hardy χαρακτήρισε αργότερα τα μάρμαρα σαν "αιχμάλωτους σ΄εξορία ".

Η κυβέρνησή μου έχει ζητήσει την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. Μας το αρνήθηκαν. Ας σημειωθεί ότι δεν θα εγκαταλείψουμε ποτέ το αίτημα αυτό. Επιτρέψτε μου να απαντήσω τα μόνιμα επιχειρήματα ενάντια στην επιστροφή και να ασχοληθώ με αυτά ένα προς ένα.

Τα μάρμαρα πάρθηκαν με νόμιμη διαδικασία. Ρωτώ αν η δωροδοκία και εξαχρείωση των αξιωματικών δεν αντιτίθενται στη "νόμιμη διαδικασία ". Οταν ορίστηκε η Εξεταστική Επιτροπή, μελετώντας την πρόταση να αγοραστούν τα μάρμαρα, ο Elgin υπέβαλε ένα αναλυτικό πίνακα των δαπανών για τη απόκτησή τους. Παραθέτω απόσπασμα του: "Τα εμπόδια, οι διακοπές και οι αποθαρρύνσεις που δημιουργήθηκαν από τις ιδιοτροπίες και τις προκαταλήψεις των Τούρκων" υποβάλει κονδύλι 21.902 λιρών για δώρα στις αρχές των Αθηνών. Είναι νόμιμο ποσό. Και βεβαίως θα πρέπει να ρωτήσουμε. Είναι νόμιμο να διαπραγματεύεται με τους Τούρκους για το πιο πολύτιμο από τα ελληνικά υπάρχοντα όταν η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τουρκικό ζυγό;
Παραμένει ένα δεύτερο επιχείρημα παρά το ότι έχει έκτοτε αμφισβητηθεί από πολλούς Βρετανούς περιηγητές στην Ελλάδα την εποχή αυτή.
"Οι αδαείς και δεισιδαίμονες Ελληνες ήταν αδιάφοροι για την τέχνη και τα μνημεία τους".

Αυτό βέβαια υπονοεί ότι ήταν τυφλοί , ασυνείδητοι και άκαρδοι. Ποιοί; Οι Ελληνες που πολύ μετά του Περικλή δημιούργησαν τα θαύματα της Βυζαντινής Τέχνης. Οι Ελληνες που, ακόμα και κάτω από την Οθωμανική κατοχή, δημιούργησαν σχολές τέχνης και χειροτεχνίας. Οι ΄Ελληνες που παρά 400 χρόνια τουρκικής κατοχής, διατήρησαν με πείσμα τη γλώσσα και τη θρησκεία τους. Οι ίδιοι ΄Ελληνες που κατά τον αγώνα για την ανεξαρτησία τους έστειλαν στους Τούρκους στρατιώτες βόλια να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους. Ναι, εναντίον τους. Οι Τούρκοι στρατιώτες κλεισμένοι στην Ακρόπολη έμειναν από πολεμοφόδια και άρχισαν να καταστρέφουν τις κολώνες για να αφαιρέσουν το μολύβι να κάνουν με αυτό βόλια. Οι ΄Ελληνες τους έστειλαν πολεμοφόδια με το μήνυμα, "Να τα βόλια, μην αγγίξετε τις κολώνες".

Μόλις έγινε ανεξάρτητη η Ελλάδα, ένα από τα πρώτα νομοθετικά διατάγματα πού πέρασαν από την ελληνική κυβέρνηση ήταν εκείνο για την προστασία και συντήρηση των εθνικών μνημείων.Είναι αυτό αδιαφορία; Θεωρούμε αυτή την κατηγορία τερατώδη. Θα έχετε σίγουρα ακούσει, αλλά επιτρέψτε μου, να επαναλάβω τι είπε ένας γέρος καρδιοπαθής Ελληνας στον J.C. Hobhouse."Παίρνετε τους θησαυρούς μας. Σας παρακαλώ να τους φυλάξετε καλά. Μια μέρα θα τους ζητήσουμε πίσω". Μπορούμε να πιστέψουμε ότι ο άνθρωπος αυτός μιλούσε για λογαριασμό του;

Τώρα τελευταία έχει προταθεί μια καινούργια θεωρία. Ωραίο και αυτό. Ο κύριος Gavin Stamp που θα έχω την τιμή να τον συναντήσω απόψε, έχει την άποψη ότι οι σύγχρονοι Ελληνες δεν είναι απόγονοι του Περικλή. Μας πήραν τα μάρμαρα. Ποιός θα διεκδικήσει τα λείψανα των προγόνων μας;
Ως Υπουργός Πολιτισμού προσκαλώ τοv κύριο Stamp να έρθει στην Αθήνα. Θα του οργανώσω εκπομπή σε ώρα μεγάλης ακροαματικότητας στην τηλεόραση για να μιλήσει στους Ελληνες δημοσιογράφους και τον ελληνικό λαό για την ταυτότητά τους.

Επιχείρημα 3ο. Αν τα μάρμαρα επιστραφούν, αυτό θα αποτελέσει ένα προηγούμενο που μπορεί να οδηγήσει στην εκκένωση των μουσείων.Συγχωρέστε με, αλλά αυτό είναι κοινή κολακεία. Ποιός πρόκειται να ζητήσει και ποιός πρόκειται να επιτρέψει το άδειασμα των μουσείων;
Επιτρέψτε μου να δηλώσω, για άλλη μια φορά, ότι πιστεύουμε πως οπουδήποτε και αν βρίσκονται τα μουσεία, αποτελούν ζωτική κοινωνική και πολιτιστική ανάγκη και πρέπει να προστατεύονται. Εχω επανειλημμένα δηλώσει ότι ζητούμε ένα αναπόσπαστο μέρος κτιρίου που ακρωτηριάστηκε. Σε όλο τον κόσμο το ίδιο το όνομα της πατρίδας μας είναι άμεσα συνδεδεμένο με τον Παρθενώνα.

Ζητούμε απλώς κάτι μοναδικό, κάτι απαράμιλλο, κάτι ιδιαίτερο της ταυτότητάς μας. Αγαπητοί φίλοι, αν υπήρχε ο παραμικρός κίνδυνος για τα μουσεία, τότε γιατί το Διεθνές Συμβούλιο των Μουσείων πρότεινε μια "ανοιχτόμυαλη στάση " στα μέλη του.

Επιχείρημα 4ο. Αυτή είναι η πρόσφατη σοδειά. Μόλυνση. Μόλυνση πάνω από την Ακρόπολη. Τι σας λέει αυτό; Οταν το Λονδίνο αντιμετώπιζε το σοβαρό πρόβλημα μόλυνσης, υπήρξαν κραυγές πανικού για τα μάρμαρα; Βεβαίως όχι. Για τον απλούστατο λόγο ότι τα μάρμαρα ήταν στεγασμένα στο Βρετανικό Μουσείο. Εμείς δεν προφασιζόμαστε ότι τα γλυπτά θα επανατοποθετηθούν. Νομίζουμε ότι αυτό δεν γίνεται, αλλά η κυβέρνησή μου έχει διατυπώσει ότι την ημέρα που θα επιστραφούν τα μάρμαρα στην Αθήνα θα υπάρχει έτοιμο να τα δεχθεί ένα όμορφο μουσείο με τα πιό προηγμένα συστήματα ασφάλειας και συντήρησης, δίπλα στην Ακρόπολη.

Μπορώ να προσθέσω ότι είμαστε περήφανοι για τις συνεχιζόμενες εργασίες στην Ακρόπολη. Η δουλειά αυτή παρουσιάστηκε σ΄ένα συμβούλιο κορυφαίων αρχαιολόγων απ΄όλο τον κόσμο που προσκλήθηκαν στην Αθήνα ειδικά. Ο έπαινος ήταν ομόφωνος και ενθουσιαστικός. Από τότε έχει παρουσιαστεί στις περισσότερες ευρωπαίκές πόλεις. Με χαρά την υποδέχθηκε και το Βρετανικό Μουσείο. Οι Financial Times αναφέρθηκαν στην ποιότητα της εργασίας αυτής και την παραδειγματική ικανότητα των ελλήνων συντηρητών. Ζήτησα να υπάρχουν αντίγραφα στη διάθεση όσων από σας ενδιαφέρονται.

Το μόνιμο επιχείρημα των Βρετανών είναι ότι μετακινώντας τα μάρμαρα, τα έσωζαν από τη βαρβαρότητα των Τούρκων. Το να αρνηθώ το βανδαλισμό των Τούρκων θα μ΄έβαζε σε δύσκολή θέση, αλλά γεγονός είναι ότι οι Τούρκοι δεν έδωσαν άδεια στον να μετακινηθούν γλυπτά από τα μνημεία και τους τοίχους της Ακρόπολης και ότι με την ευλογία του Αιδεσιμώτατου Hunt μετακινήθηκαν κατά βάρβαρο τρόπο. Παραθέτω ένα από τα γράμματα του Lusieri προς τον Elgin:

" Εχω την ευχαρίστηση να σας ανακοινώσω την απόκτηση της 6ης μετωπής, εκείνης με τον κένταυρο που απαγάγει τη γυναίκα. Με το έργο αυτό είχαμε πολλά προβλήματα από κάθε άποψη, και αναγκάστηκα να γίνω λίγο βάρβαρος". Σε άλλο γράμμα ελπίζει ότι, "οι βάρβαρισμοί που είμουνα υποχρεωμένος να διαπράξω ελπίζω να ξεχαστούν".

Ο Edward Dodwell έγραψε:

"Εννοιωσα την απερίγραπτη ταπείνωση να είμαι παρών όταν ο Παρθενώνας απογυμνώνονταν από τα λαμπρότερα γλυπτά του. Είδα ορισμένες μετώπες της ακραίας νότιας πλευράς του ναού να σέρνονται κάτω. Ηταν σφηνωμένες ανάμεσα στις τριγλύφους με μια εσοχή και προκειμένου να τις σηκώνουν, ήταν απαραίτητο να ρίξουν στο έδαφος το θαυμάσιο γείσο με το οποίο καλύπτονταν. Η νοτιοανατολική πλευρά του αετώματος μοιράστηκε την ίδια τύχη".

Δεν μπορούμε παρά να καταραστούμε το βάρβαρο πνεύμα που τους παρότρυνε να θρυμματίσουν και να ακρωτηριάσουν, να λεηλατήσουν και να ανατρέψουν τα λαμπρά έργα που είχε αναθέσει ο Περικλής και που είχε εκτελέσει η απαράμιλλη μεγαλοφυία του Ικτίνου και του Φειδία.

Ενας άλλος μάρτυρας ο Robert Smirke γράφει:

"Ταράχθηκα ιδιαίτερα όταν είδα την καταστροφή που γινόταν με το γκρέμισμα των αναγλύφων της ζωοφόρου. Κάθε πέτρα καθώς έπεφτε έσειε το έδαφος με το ασήκωτο βάρος της και ο βαθύς υπόκωφος ήχος που έκανε έμοιζε σαν αγωνιώδες βογγητό του πληγωμένου πνεύματος του ναού. Αυτά σχετικά με τον βαρβαρότητα".

Το 1816 ορίζεται η Εξεταστική Επιτροπή για να μελετήσει την πρόταση του Elgin. Τα μάρμαρα είχαν ήδη εκτεθεί σε διάφορους χώρους και αποθήκες. Ο Elgin αντιμετώπιζε δυσκολίες στο να πουλήσει τα μάρμαρα στην Κυβέρνηση. Η Επιτροπή είχε να αποφασίσει:

Με ποιά διαδικασία αποκτήθηκε η συλλογή. Κάτω από ποίες προύποθέσεις εκχωρήθηκε η δικαιοδοσία. Ποιά ήταν η αξία των μαρμάρων σαν έργα τέχνης. Τι ποσό θάπρεπε να διατεθεί για την πιθανή αγοράτους.
Αν διαβάσετε την έκθεση, θα δείτε ότι το βάρος πέφτει στο πόσο καλά ήταν τα μάρμαρα και τι θάπρεπε να πληρώσουν για την απόκτησή τους. Αλλά προκειμένου να υποδειχθεί η αγορά τους έπρεπε να βρεθεί μια κομπίνα. Οτι δηλαδή οι διαδικασίες της συναλλαγής ήταν σωστές και ότι τα μάρμαρα πάρθηκαν από τον Elgin τον ιδιώτη και όχι κάτω από την επιρροή του ως Βρετανού Πρεσβευτή.

Διαβάζω από την έκθεση της Εξεταστικής Επιτροπής .

"Ο Κόμης Aberdeen σε απάντηση στο ερώτημα κατά πόσο το κύρος και η επιρροή μιάς δημόσιας θέσης ήταν κατά τη γνώμη του αναγκαία για να πραγματοποιηθεί η μετακίνηση αυτών των μαρμάρων απάντησε ότι δεν νομίζει πως ένας ιδιώτης θα μπορούσε να έχει καταφέρει ότι κατάφερε ο Elgin." (O Κόμης Aberdeen συλλέκτης ο ίδιος, ήταν στην Ελλάδα την εποχή αυτή και σε θέση να γνωρίζει τα πράγματα.)

Διαβάζω από την έκθεση:

"Ο Doctor Hunt, καλά πληρωφορημένος πάνω σ΄αυτό το θέμα, όταν ερωτήθηκε, έδωσε την παρακάτω απάντηση. 'Ενας βρετανός πολίτης, μη πρεσβευτής , δεν θα μπορούσε να αποσπάσει ένα τέτοιο φιρμάνι με τόσο εκτεταμένες δικαιοδοσίες από την τουρκική κυβέρνηση.' "

Διαβάζω από την έκθεση:

"Οι επιτυχίες του βρετανικού στρατού στην Αίγυπτο και η αναμενόμενη απόδοση της επαρχίας αυτής στην Πύλη, είχε σαν αποτέλεσμα μιά πολύ θετική μεταστροφή προς το έθνος μας στις συνειδήσεις όλου του κόσμου."
Κι ακόμα ακούστε αυτό το πόρισμα της Εξεταστικής Επιτροπής:
"Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Λόρδος Elgin έβλεπε τον εαυτό του σ΄ένα ρόλο τελείως διαφορετικό από εκείνο της επίσημης θέσης του. Αλλά το κατά πόσο η κυβέρνηση από την οποία απέσπασε την άδεια τον έβλεπε ή όχι έτσι, είναι ερώτημα που μπορεί ν΄απαντηθεί μόνο με εικασίες μή έχοντας συγκεκριμένη μαρτυρία". (Αν αυτό δεν είναι διφορούμενος λόγος τότε τί είναι;)
Απουσία συγκεκριμένης μαρτυρίας; Παραθέτω απόσπασμα εγγράφου του Λόρδου Elgin προς την Επιτροπή:

"Είχα να διαπραγματευθώ με τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του κράτους".
Μπορούσε πράγματι η Επιτροπή να πιστεύει ότι ένας απλός πολίτης μπορούσε να φτάσει στο να διαπραγματεύεται με τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του τουρκικού κράτους; Ο Λόρδος Elgin μιλάει στην Επιτροπή για την ευγνωμοσύνη που αισθάνθηκε επειδή του παραχωρήθηκε πλοίο της Αυτού Μεγαλειότητος για τη μεταφορά των κιβωτίων με τα μάρμαρα. Μπορούσε ένας απλός πολίτης να έχει στη δίαθεσή του ένα βασίλειο οπλιταγωγό;

Ερώτηση της Επιτροπής προς τον Αιδεσιμώτατο Hunt:

"Φαντάζεστε ότι το φιρμάνι έδωσε την άδεια να μετακινηθούν μορφές και τμήματα γλυπτών από τους ναούς ή θα πρέπει νάταν θέμα ιδιωτικής διαπραγμάτευσης με τις τοπικές αρχές";

Ο Hunt απαντά:

" Αυτή ήταν η ερμηνεία που υποχρεώθηκε να δώσει ο κυβερνήτης των Αθηνών."

Πείσθηκε από ποιόν; Απο έναν ιδιώτη; Απουσία συγκεκριμένης μαρτυρίας; Απο έναν ιδιώτη ή από έναν Πρεσβευτή; Λοιπόν ας δούμε το ίδιο το φιρμάνι. Η άδεια δόθηκε στον Λόρδο Elgin. Παραθέτω: "Χάριν της φιλίας ανάμεσα στην Υψηλη και Αιώνια Οθωμανική Αυλή και εκείνη της Αγγλίας".

Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμα Μέλη, Κυρίες και Κύριοι. Με όλο το σεβασμό νομίζω ότι η απόφαση της Επιτροπής ότι ο Λόρδος Elgin έδρασε σαν ιδιώτης είναι είτε πολύ αφελής είτε αμφίβολης πίστης.

Ομως αυτό έγινε πριν 170 χρόνια.. Αυτή είναι μια διαφορετική Αγγλία. Διαφορετικές είναι οι αντιλήψεις για τις έννοιες Αυτοκρατορία και κατάκτηση. Επικρατεί διαφορετική ηθική. Θαταν ενδιαφέρον να ξέραμε ποιό θα ήταν το πόρισμα μιάς Εξεταστικής Επιτροπής σήμερα αν λαβαίναμε υπόψη τη μαρτυρία εκείνων που κλήθηκαν να καταθέσουν ενώπιον της και τις κρίσεις εκείνων που δεν κλήθηκαν. Θα έβαζα ένα μικρό στοίχημα, ακόμα και μεγάλο, ότι το πόρισμα θα ήταν διαφορετικό.

Εχω πάρει πολύ χρόνο και ξέρω πως η συζήτηση είναι αυτή που θα αγγίξει τις συνειδήσεις. Ελπίζω η συζήτηση να προκαλέσει μερικές ερωτήσεις. Θέτω μερικές από αυτές.

Τα μάρμαρα πάρθηκαν κακώς; Και αν κακώς πάρθηκαν, είναι σωστό να κρατούνται; Ακόμα, αν είναι σωστό το ότι πάρθηκαν, είναι λάθος να επιστραφούν; Τι βαρύτητα θα πρέπει να δοθεί στο επιχείρημα ότι αν δεν τα είχε πάρει ο Elgin , άλλος ΄Αγγλος ή Γάλλος θα τα είχε πάρει; Πειράζει που το 95% του ελληνικού λαού μπορεί ποτέ να μη δεί τα λαμπρότερα έργα της ελληνικής δημιουργίας; Είναι δυνατόν μια ελεύθερη Ελλάδα να είχε επιτρέψει τη μετακίνηση των μαρμάρων;

Η Αγγλία και η Ελλάδα είναι φίλες χώρες. Αγγλικό αίμα έτρεξε στα ελληνικά χώματα στη διάρκεια του πολέμου κατά του φασισμού. Και οι Ελληνες έδωσαν τη ζωή τους για να προστατεύσουν του ΄Αγγλους πιλότους. Διαβάστε το Churchill, μιλάει για το πόσο σημαντικός ήταν ο ελληνικός ρόλος στην αποφασιστική νίκη στην έρημο κατά του Ρόμελ.
Το περασμένο καλοκαίρι έγινε ένα αφιέρωμα στον Σαίξπηρ στο Αμφιθέατρο που βρίσκεται στους πρόποδες της Ακρόπολης. Το Covent Garden έπεξε το Μάκβεθ του Βέρντι.Το Εθνικό σας θέατρο ήρθε με τον Κοριολανο. ΄Ηταν αξέχαστες βραδυές.΄Οχι μόνο για την υψηλή ποιότητα των παραστάσεων αλλά επίσης για την εκπληκτική επικοινωνία ανάμεσα στους βρετανούς καλλιτέχνες και το ελληνικό κοινό. Ο Ian McKellen ας με συγχωρέσει αν μιλήσω για τα δάκρυα του από συγκίνηση καθώς και για εκείνα των συναδέλφων του καλλιτεχνών καθώς το ελληνικό κοινό επευφημούσε. Τα δάκρυα αυτά είχαν να κάνουν με την επαφή ανάμεσα στους λαούς, με φιλία, με τον Σαίξπηρ που παρουσιάζονταν σ΄αυτό τον ιερό χώρο. Ηταν θαυμάσια, αξέχαστα. Στο όνομα αυτής της φιλίας σας λέμε, έγινε μια αδικία που μπορεί τώρα ν΄αποκατασταθεί.

Πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν για μας τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Είναι η υπερηφάνεια μας, είναι οι θυσίες μας. Είναι το ευγενέστερο σύμβολο τελειότητας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι οι φιλοδοξίες μας και το ίδιο τ΄όνομα μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητας.
Είμαστε έτοιμοι να πούμε ότι θεωρούμε όλη την πράξη του Elgin σαν άσχετη προς το παρόν. Λέμε στην Βρετανική Κυβέρνηση: Κρατήσατε αυτά τα γλυπτά για δύο σχεδόν αιώνες.Τα φροντίσατε όσο καλύτερα μπορούσατε, γεγονός για το οποίο και σας ευχαριστούμε. Ομως τώρα στο όνομα της δικαιοσύνης και της ηθικής παρακαλώ δώστε τα πίσω. Ειλικρινά πιστεύω ότι μια τέτοια χειρονομία εκ μέρους Μεγάλης Βρετανιάς θα τιμούσε πάντα τ΄όνομά της.

Ευχαριστώ.

Μελίνα Μερκούρη

Πηγή και λοιπό εξαιρετικό υλικό : The Parthenon Marbles

Πηγή: asxetos.gr

10 ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ : εισαγωγή

2006-12-27T18:06:00.000+02:00

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ Η. ΧΑΡΗΣ

Δέκα σύγχρονοι ειδικοί και ένας λογοτέχνης του 19ου αιώνα εξετάζουν δέκα συστατικούς μύθους της φιλολογίας γύρω από την ελληνική γλώσσα. Οπωσδήποτε έχουμε να κάνουμε με μύθους που ευδοκιμούν και σε άλλες χώρες, σχετικά με άλλες γλώσσες, ακόμα και τις πλέον ισχυρές και κραταιωμένες, όπως η γαλλική, η γερμανική, η αγγλική. Εδώ, όπως είναι φυσικό, εξετάζονται σε σχέση με τη δική μας γλώσσα, με τη συγκεκριμένη ιδιαιτερότητα, τη μακραίωνη ιστορία της, που τους ενισχύει και τους δραματοποιεί. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μύθοι αυτοί, όταν δεν αποτελούν συγκροτημένη ιδεολογία, οφείλουν την ευρεία διάδοσή τους στην ιδεοληψία του αυτονοήτου που τους χαρακτηρίζει και, γενικότερα, στον βαθύ συναισθηματικό δεσμό μας με τη γλώσσα, το κατεξοχήν κοινωνικό αγαθό που μοιάζει άρρηκτα συνυφασμένο με την ταυτότητά μας, άρα την ίδια την ύπαρξή μας.

Στο αφιέρωμα επιλέχτηκαν δέκα από τους βασικότερους μύθους και αναζητήθηκαν «καθ' ύλην» αρμόδιοι πανεπιστημιακοί, γλωσσολόγοι και φιλόλογοι που αντιπροσωπεύουν όλο το φάσμα της διδακτικής, πανεπιστημιακής πείρας και έρευνας. Με τη σειρά που τυπώνονται εδώ τα κείμενά τους: Δ. Ν. Μαρωνίτης, Ευάγγελος Πετρούνιας, Α.-Φ. Χριστίδης, Άννα Φραγκουδάκη, Δήμητρα Θεοφανοπούλου-Κοντού, Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Γιάννης Βελούδης, Ελένη Καραντζόλα, Σπύρος Μοσχονάς, Μαρία Κακριδή-Φερράρι.

Για τη διάταξη των κειμένων ακολουθήθηκε ο ειρμός τής σχετικής επιχειρηματολογίας, που αρχίζει από την «αειθαλή διαπίστωση» ότι η γλώσσα φθείρεται και οδηγείται στον αφανισμό:

1. αφετηρία συνήθως είναι μια γενεαλογική αναφορά στην αρχαία ελληνική γλώσσα (ΑΕ), αναφορά ιδιαίτερα γενικευτική κατά την οποία συγχωνεύονται ή ισοπεδώνονται οι διαφορετικές φάσεις της αρχαίας ελληνικής·

2. η ταύτιση που επιχειρείται βασίζεται κατά κανόνα στην αναγωγή του λεξιλογίου της νεοελληνικής γλώσσας (ΝΕ) σχεδόν αποκλειστικά στα «αρχαία ελληνικά»·

3. η ΝΕ θεωρείται πλέον απολύτως εξαρτημένη από τα αρχαία ελληνικά, και για την καλλιέργειά της τίθεται όρος απαραίτητος η γνώση των αρχαίων·

4. όσο όμως απομακρυνόμαστε από τα ΑΕ, η γλώσσα, υποτίθεται, φθείρεται, αφού η εξέλιξη ακριβώς της γλώσσας αντιμετωπίζεται με όρους φθοράς·

5. συστατικά αλλά και ενισχυτικά της «φθοράς» θεωρούνται τα λάθη, αδιακρίτως, και

6. ο δανεισμός από άλλες γλώσσες·

7. σαν απόδειξη για όλα αυτά προσκομίζεται μια επιφανειακή και προπαντός μονομερής παρατήρηση της γλώσσας των νέων·

8. το συμπέρασμα μοιάζει πλέον αβίαστο: η γλώσσα πεθαίνει, ή και πέθανε ήδη, με την καθιέρωση του μονοτονικού, που καταλύει την απαραβίαστη ώς τώρα ιστορική ορθογραφία·

9. ο προηγούμενος μύθος, για την κατάλυση της ιστορικής ορθογραφίας, φωτίζεται αν ενταχθεί σ' έναν γενικότερο, βασικό μύθο, που ταυτίζει τη γλώσσα με τη γραφή της.

10. Το αφιέρωμα κλείνει με ένα κείμενο με το οποίο θα μπορούσε και να αρχίζει: την εξέταση της διάκρισης σε «πλούσιες» και «φτωχές» γλώσσες, διάκριση που υπόκειται σε όλους τους μύθους τους οποίους καταγράψαμε. Εδώ άλλωστε φαίνονται τα όρια και οι αντοχές του οικοδομήματος, και προπαντός ο ολισθηρός δρόμος της συλλογιστικής που προσπαθήσαμε να ανασυστήσουμε.

Οι περισσότεροι μύθοι «σχολιάζονται» παράλληλα μέσα από τον λόγο του Εμμανουήλ Ροΐδη, του μαχητικού δημοτικιστή που από αδυναμία έγραφε στην καθαρεύουσα, όπως το εξηγεί αλλού ο ίδιος. Του ανήκει αυτή η θέση εδώ, επειδή είναι ο πρώτος που αφιέρωσε ειδική μελέτη στα Είδωλα όπως τα ονόμασε τα οποία στοιχειώνουν τη σκέψη μας για τη γλώσσα. Από τη μελέτη αυτή, που δημοσιεύτηκε το 1893 και κυκλοφορεί τώρα στη σειρά των Απάντων του (Ερμής, Αθήνα 1978, 4ος τόμος, σ. 93-363), προέρχονται όλα τα παραθέματα που τυπώνονται πλάι στις σύγχρονες μελέτες.